Torna: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Przekierowanie do Abaúj-Torna)
Znacznik: Nowe przekierowanie
 
 
(Nie pokazano 21 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
#PATRZ [[Abaúj-Torna]]
+
[[Kategoria:0]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Torna_v%C3%A1rmegye
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Torna_v%C3%A1rmegye&action=history
 +
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
 +
[[Plik:Hungary 1490.jpg|thumb|left|260px|[[Csánki Dezső]]–[[Kogutowicz Manó]]: Magyarország [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] halálakor]]
 +
[[Plik:KingdomOfHungary Josephinische Landesaufnahme Original Map 1782-1785.jpg|thumb|left|260px|Elhelyezkedése az [[Magyarország első katonai felmérése|első katonai felmérés térképén]]]]
  
−
[[Kategoria:Przekierowane]]
+
Komitat '''Torna''' istniał jako najmniejszy okręg w Królestwie Węgier - z niewielkimi przerwami - od XIII wieku do 1881 roku. Obszar powiatu obejmuje węższą część doliny Bódvy. Nazwa pochodzi od wieży na zamku zbudowanym na stromym wzgórzu po inwazji Tatarów.
 +
 
 +
== Historia ==
 +
 
 +
[[Plik:Turniansky hrad.jpg|thumb|Widok ruin zamku Torna]]
 +
 
 +
Pierwotnie istniał jako posiadłość leśna Tornai. '''Został wydzielony z komitatu''' [[Újvár]] w XIII wieku.
 +
 
 +
Począwszy od XVIII wieku dążenie do zniesienia odrębności komitatu o małej powierzchni i populacji, który nie mógł racjonalnie utrzymać administracji komitatu, pojawiło się kilka razy, czego oczywistą konsekwencją było połączenie z sąsiednim komitatem [[Abaúj]]. Po raz pierwszy miało to miejsce w związku z reformami administracyjnymi cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_II_Habsburg Józefa II] (1785–1790), drugi raz podczas rządów absolutystycznych po klęsce rewolucji i wojnie o niepodległość w latach 1848–49 (1850–1860), a po raz ostatni przez parlament węgierski w 1881 r.
 +
 
 +
Przed likwidacją komitat Torna posiadał 42 wsie podzielone na dwie dzielnice. W 1881 r. siedem z nich zostało przyłączonych do komitatów: [[Gömör]] i [[Kis-Hont]], reszta trafiła do nowego [[Abaúj-Torna]], gdzie utworzono okręg Torna z siedzibą Torna, uzupełnioną niektórymi osadami w Abaúj.
 +
 
 +
W 1920 r. [[Trianon|Traktat z Trianon]] pozostawił tylko 21 z 42 wcześniejszych osad na Węgrzech. Nadal należały do okręgu tornańskiego w komitacie [[Abaúj-Torna]], ale jego siedzibą stała się [[Bódvaszilas]] zamiast Torna, która odpadła do Czechosłowacji. Pozostałe 21 wiosek, w tym siedem wiosek przyłączonych do Gömör w 1881 r., przekazano Czechosłowacji. Dziś należą do powiatów rožniawskiego i koszyckiego w regionie koszyckim na Słowacji.
 +
 
 +
W latach 1938–1944, na podstawie [[Pierwszy arbitraż wiedeński|I. arbitrażu wiedeńskiego]], całe terytorium byłego komitatu ponownie tymczasowo należało do Węgier, a jego pozycja administracyjna była taka sama jak przed 1920 rokiem.
 +
 
 +
Od 1950 r. część węgierska należy do komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]], od 1984 r. do okręgu Edelényi, do dużej wsi Edelényi, a od 1994 r. do mikroregionu Edelényi.
 +
 
 +
{| align="center"
 +
|[[Plik:Torna vm 1873.png|bélyegkép|középre|250px|Torna vármegye két [[járás]]a [[1873]]-ban]]
 +
|[[Plik:Torna vm 1914.png|bélyegkép|középre|250px|[[Abaúj-Torna vármegye]] Tornai járása [[1914]]-ben]]
 +
|[[Plik:Torna vm 2000.png|bélyegkép|középre|250px|A mai [[országhatár]] piros színnel]]
 +
|}
 +
 
 +
== Települések ==
 +
{|
 +
| valign="top" width="220" |
 +
* [[Áj]]
 +
* [[Ájfalucska]]
 +
* [[Barka (település)|Barka]]
 +
* [[Becskeháza]]
 +
* [[Bódvalenke]]
 +
* [[Bódvarákó]]
 +
* [[Bódvaszilas]]
 +
* [[Bódvavendégi]]
 +
* [[Derenk]]
 +
* [[Dernő]]
 +
* [[Dobódél]]
 +
* [[Égerszög]]
 +
* [[Hárskút (Szlovákia)|Hárskút]]
 +
* [[Hidvégardó]]
 +
| valign="top" width="220" |
 +
* [[Jablonca]]
 +
* [[Jósvafő]]
 +
* [[Kiskovácsvágása]]
 +
* [[Komjáti]]
 +
* [[Körtvélyes (Rozsnyói járás)|Körtvélyes]]
 +
* [[Lucska (Rozsnyói járás)|Lucska]]
 +
* [[Méhész (település)|Méhész]]<ref name="meheszudvarnok">A [[Csehszlovákia|csehszlovák]] hatóságok [[1964]]-ben [[Méhész (település)|Méhész]], [[Szádelő]] és [[Szádudvarnok]]  községeket [[Méhészudvarnok]] néven összevonták, majd [[1990]]-ben Szádelő kivált onnan.</ref>
 +
* [[Perkupa]]
 +
* [[Szádalmás]]
 +
* [[Szádelő]]
 +
* [[Szádudvarnok]]<ref name="meheszudvarnok" />
 +
* [[Szádvárborsa]]
 +
* [[Szilice]]
 +
* [[Szin]]
 +
| valign="top" |
 +
* [[Szinpetri]]
 +
* [[Szögliget]]
 +
* [[Szőlősardó]]
 +
* [[Teresztenye]]
 +
* [[Torna (település)|Torna]]
 +
* [[Tornabarakony]]
 +
* [[Tornagörgő]]
 +
* [[Tornahorváti]]
 +
* [[Tornakápolna]]
 +
* [[Tornanádaska]]
 +
* [[Tornaszentandrás]]
 +
* [[Tornaújfalu]]
 +
* [[Varbóc]]
 +
* [[Zsarnó]]
 +
|}
 +
 
 +
== Źródła ==
 +
* [http://lexikon.katolikus.hu/T/Torna%20vármegye.html Katolikus lexikon]
 +
* ''Magyarország és Erdély'', szerk. Hunfalvy János, Európa Kiadó reprint 1986. (Darmstadt, 1864) {{ISBN|963-07-4501-1}}
 +
* Történelmi közlemények Abaúj-Torna vármegye és Kassa múltjából. - Kassa, 1910-1918
 +
* ''[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon]'' I. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 15–16. o. ISBN 963-05-6612-5
 +
* [https://web.archive.org/web/20081029214237/http://konyvtar.ksh.hu/helysegnevtar/1873/ Magyarország 1873. évi helységnévtára]
 +
 
 +
== Külső hivatkozások ==
 +
* [http://tornavidek.info/ Tornavidék.info] – Turisztikai honlap
 +
* [http://szazadok.tortenelmitarsulat.hu/friss/image/torna.jpg Torna vármegye térképe 1427-ben]
 +
 
 +
|
 +
{{Infobox Komitat
 +
|Nazwa        = Torna
 +
|Rok          = 1869
 +
|Herb        =
 +
|Siedziba    = Torna
 +
|Powierzchnia = 618.04 ??
 +
|Ludność      = 23 176
 +
|Narodowości  = Słowacy<br>Węgrzy
 +
|Utworzony    = XIII wiek
 +
|Zlikwidowany = 1881
 +
|Mapa        = Torna vármegye.jpg
 +
}}
 +
|}
 +
 
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
{{SORTUJ:Komitaty, Torna}}
 +
 
 +
[[Kategoria:Komitaty]]
 +
[[Kategoria:Komitaty XIII wiek]]
 +
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1881]]
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
 +
[[Kategoria:Komitáty]]

Aktualna wersja na dzień 10:09, 13 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
18px Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Csánki Dezső–Kogutowicz Manó: Magyarország Mátyás király halálakor
Plik:KingdomOfHungary Josephinische Landesaufnahme Original Map 1782-1785.jpg
Elhelyezkedése az első katonai felmérés térképén

Komitat Torna istniał jako najmniejszy okręg w Królestwie Węgier - z niewielkimi przerwami - od XIII wieku do 1881 roku. Obszar powiatu obejmuje węższą część doliny Bódvy. Nazwa pochodzi od wieży na zamku zbudowanym na stromym wzgórzu po inwazji Tatarów.

Historia

Plik:Turniansky hrad.jpg
Widok ruin zamku Torna

Pierwotnie istniał jako posiadłość leśna Tornai. Został wydzielony z komitatu Újvár w XIII wieku.

Począwszy od XVIII wieku dążenie do zniesienia odrębności komitatu o małej powierzchni i populacji, który nie mógł racjonalnie utrzymać administracji komitatu, pojawiło się kilka razy, czego oczywistą konsekwencją było połączenie z sąsiednim komitatem Abaúj. Po raz pierwszy miało to miejsce w związku z reformami administracyjnymi cesarza Józefa II (1785–1790), drugi raz podczas rządów absolutystycznych po klęsce rewolucji i wojnie o niepodległość w latach 1848–49 (1850–1860), a po raz ostatni przez parlament węgierski w 1881 r.

Przed likwidacją komitat Torna posiadał 42 wsie podzielone na dwie dzielnice. W 1881 r. siedem z nich zostało przyłączonych do komitatów: Gömör i Kis-Hont, reszta trafiła do nowego Abaúj-Torna, gdzie utworzono okręg Torna z siedzibą Torna, uzupełnioną niektórymi osadami w Abaúj.

W 1920 r. Traktat z Trianon pozostawił tylko 21 z 42 wcześniejszych osad na Węgrzech. Nadal należały do okręgu tornańskiego w komitacie Abaúj-Torna, ale jego siedzibą stała się Bódvaszilas zamiast Torna, która odpadła do Czechosłowacji. Pozostałe 21 wiosek, w tym siedem wiosek przyłączonych do Gömör w 1881 r., przekazano Czechosłowacji. Dziś należą do powiatów rožniawskiego i koszyckiego w regionie koszyckim na Słowacji.

W latach 1938–1944, na podstawie I. arbitrażu wiedeńskiego, całe terytorium byłego komitatu ponownie tymczasowo należało do Węgier, a jego pozycja administracyjna była taka sama jak przed 1920 rokiem.

Od 1950 r. część węgierska należy do komitatu Borsod-Abaúj-Zemplén, od 1984 r. do okręgu Edelényi, do dużej wsi Edelényi, a od 1994 r. do mikroregionu Edelényi.

Torna vármegye két járása 1873-ban Abaúj-Torna vármegye Tornai járása 1914-ben A mai országhatár piros színnel

Települések

Źródła

  • Katolikus lexikon
  • Magyarország és Erdély, szerk. Hunfalvy János, Európa Kiadó reprint 1986. (Darmstadt, 1864)
  • Történelmi közlemények Abaúj-Torna vármegye és Kassa múltjából. - Kassa, 1910-1918
  • Magyar nagylexikon I. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 15–16. o. ISBN 963-05-6612-5
  • Magyarország 1873. évi helységnévtára

Külső hivatkozások
Komitat Torna
(1869)
Siedziba: Torna
Powierzchnia: 618,04 ?? km²
Ludność: 23 176[2]
Narodowości: Słowacy
Węgrzy[3]
Utworzony: XIII wiek
Zlikwidowany: 1881
Torna

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 A csehszlovák hatóságok 1964-ben Méhész, Szádelő és Szádudvarnok községeket Méhészudvarnok néven összevonták, majd 1990-ben Szádelő kivált onnan.
  2. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  3. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Torna&oldid=55313”