Torna: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 17 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:3]]
+
[[Kategoria:0]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Torna_v%C3%A1rmegye
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Torna_v%C3%A1rmegye
Linia 5: Linia 5:
 
|nota    = węgierski
 
|nota    = węgierski
 
}}
 
}}
−
 
 
{|
 
{|
 
|
 
|
 
|}
 
|}
−
 
 
{|
 
{|
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
 +
[[Plik:Hungary 1490.jpg|thumb|left|260px|[[Csánki Dezső]]–[[Kogutowicz Manó]]: Magyarország [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] halálakor]]
 +
[[Plik:KingdomOfHungary Josephinische Landesaufnahme Original Map 1782-1785.jpg|thumb|left|260px|Elhelyezkedése az [[Magyarország első katonai felmérése|első katonai felmérés térképén]]]]
  
−
[[Plik:Hungary 1490.jpg|bélyegkép|jobbra|260px|[[Csánki Dezső]]–[[Kogutowicz Manó]]: Magyarország [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] halálakor]]
+
Komitat '''Torna''' istniał jako najmniejszy okręg w Królestwie Węgier - z niewielkimi przerwami - od XIII wieku do 1881 roku. Obszar powiatu obejmuje węższą część doliny Bódvy. Nazwa pochodzi od wieży na zamku zbudowanym na stromym wzgórzu po inwazji Tatarów.
−
[[Plik:KingdomOfHungary Josephinische Landesaufnahme Original Map 1782-1785.jpg|bélyegkép|260px|Elhelyezkedése az [[Magyarország első katonai felmérése|első katonai felmérés térképén]]]]
 
−
 
 
−
'''Torna vármegye''' a [[Magyar Királyság]] legkisebb [[megye (közigazgatási egység)|megyéjeként]] – kisebb megszakításokkal – a [[13. század]]tól kezdve [[1881]]-ig  állt fenn. A [[vármegye]] területe szűkebb értelemben a [[Bódva]] völgyének felső szakaszát takarja. Névadója a meredek hegyen álló, [[tatárjárás]] után épített [[tornai vár]].  
 
  
−
== Története ==
+
== Historia ==
  
 
[[Plik:Turniansky hrad.jpg|thumb|Widok ruin zamku Torna]]
 
[[Plik:Turniansky hrad.jpg|thumb|Widok ruin zamku Torna]]
  
−
Eredetileg mint [[Tornai erdőispánság]] létezett. [[Újvár vármegye|Újvár vármegyétől]] a [[13. század]] folyamán különült el.
+
Pierwotnie istniał jako posiadłość leśna Tornai. '''Został wydzielony z komitatu''' [[Újvár]] w XIII wieku.
  
−
A [[18. század]]tól kezdve többször is felmerült a csekély területű és népességű, a vármegyei közigazgatást racionálisan fenntartani nem képes megye önállóságának megszüntetése, aminek kézenfekvő módja a szomszédos [[Abaúj vármegye|Abaúj vármegyével]] való egyesítés volt. Erre első ízben [[II. József magyar király|II. József]] közigazgatási reformjai kapcsán került sor ([[1785]]–[[1790]]), másodszor az [[1848–49-es forradalom és szabadságharc]] leverése utáni [[Bach-korszak|abszolutista kormányzás]] idején ([[1850]]–[[1860]]), utoljára és immáron a magyar [[országgyűlés]] által törvényesítve pedig [[1881]]-ben egyesült a két megye [[Abaúj-Torna vármegye|Abaúj-Torna]] néven.
+
Począwszy od XVIII wieku dążenie do zniesienia odrębności komitatu o małej powierzchni i populacji, który nie mógł racjonalnie utrzymać administracji komitatu, pojawiło się kilka razy, czego oczywistą konsekwencją było połączenie z sąsiednim komitatem [[Abaúj]]. Po raz pierwszy miało to miejsce w związku z reformami administracyjnymi cesarza [https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C3%B3zef_II_Habsburg Józefa II] (1785–1790), drugi raz podczas rządów absolutystycznych po klęsce rewolucji i wojnie o niepodległość w latach 1848–49 (1850–1860), a po raz ostatni przez parlament węgierski w 1881 r.
  
−
Torna vármegyéhez megszűnése előtt 42 község tartozott, melyek két járásba voltak beosztva. [[1881]]-ben közülük hetet [[Gömör és Kis-Hont vármegye|Gömör és Kis-Hont vármegyéhez]] csatoltak, a többi az egyesüléssel létrejött Abaúj-Tornához került, ahol annak [[Tornai járás]]át alkották [[Torna (település)|Torna]] székhellyel, kiegészítve néhány abaúji településsel.
+
Przed likwidacją komitat Torna posiadał 42 wsie podzielone na dwie dzielnice. W 1881 r. siedem z nich zostało przyłączonych do komitatów: [[Gömör]] i [[Kis-Hont]], reszta trafiła do nowego [[Abaúj-Torna]], gdzie utworzono okręg Torna z siedzibą Torna, uzupełnioną niektórymi osadami w Abaúj.
  
−
A [[trianoni békeszerződés]] [[1920]]-ban az egykori 42 településből csak 21-et hagyott [[Magyarország]]on. Ezek továbbra is Abaúj-Torna vármegye Tornai járásához tartoztak, de ennek székhelye a [[Csehszlovákia|Csehszlovákiához]] került Torna helyett [[Bódvaszilas]] lett. A másik 21 községet, köztük az [[1881]]-ben Gömörhöz csatolt hét falut [[Csehszlovákia]] kapta. Ma [[Szlovákia|Szlovákiában]] a [[Kassai kerület]] [[Rozsnyói járás|Rozsnyói]] és [[Kassa-vidéki járás]]ához tartoznak.
+
W 1920 r. [[Trianon|Traktat z Trianon]] pozostawił tylko 21 z 42 wcześniejszych osad na Węgrzech. Nadal należały do okręgu tornańskiego w komitacie [[Abaúj-Torna]], ale jego siedzibą stała się [[Bódvaszilas]] zamiast Torna, która odpadła do Czechosłowacji. Pozostałe 21 wiosek, w tym siedem wiosek przyłączonych do Gömör w 1881 r., przekazano Czechosłowacji. Dziś należą do powiatów rožniawskiego i koszyckiego w regionie koszyckim na Słowacji.
  
−
[[1938]] és [[1944]] között az [[első bécsi döntés]] alapján az egykori megye egész területe átmenetileg ismét Magyarországhoz tartozott, közigazgatási beosztása is az [[1920]] előttivel azonos volt.
+
W latach 1938–1944, na podstawie [[Pierwszy arbitraż wiedeński|I. arbitrażu wiedeńskiego]], całe terytorium byłego komitatu ponownie tymczasowo należało do Węgier, a jego pozycja administracyjna była taka sama jak przed 1920 rokiem.
−
 
 
−
A [[magyarország]]i rész [[1950]] óta [[Borsod-Abaúj-Zemplén megye|Borsod-Abaúj-Zemplén megyéhez]] tartozik, azon belül az [[Edelényi járás]]hoz, [[1984]]-től az Edelényi [[nagyközségkörnyék]]hez, majd [[1994]]-től az [[Edelényi kistérség]]hez.
 
  
 +
Od 1950 r. część węgierska należy do komitatu [[Borsod-Abaúj-Zemplén]], od 1984 r. do okręgu Edelényi, do dużej wsi Edelényi, a od 1994 r. do mikroregionu Edelényi.
  
 +
{| align="center"
 
|[[Plik:Torna vm 1873.png|bélyegkép|középre|250px|Torna vármegye két [[járás]]a [[1873]]-ban]]
 
|[[Plik:Torna vm 1873.png|bélyegkép|középre|250px|Torna vármegye két [[járás]]a [[1873]]-ban]]
 
|[[Plik:Torna vm 1914.png|bélyegkép|középre|250px|[[Abaúj-Torna vármegye]] Tornai járása [[1914]]-ben]]
 
|[[Plik:Torna vm 1914.png|bélyegkép|középre|250px|[[Abaúj-Torna vármegye]] Tornai járása [[1914]]-ben]]
 
|[[Plik:Torna vm 2000.png|bélyegkép|középre|250px|A mai [[országhatár]] piros színnel]]
 
|[[Plik:Torna vm 2000.png|bélyegkép|középre|250px|A mai [[országhatár]] piros színnel]]
 +
|}
  
 
== Települések ==
 
== Települések ==
Linia 89: Linia 88:
 
|}
 
|}
  
−
== Jegyzetek ==
+
== Źródła ==
−
{{jegyzetek}}
 
−
 
 
−
== Források ==
 
 
* [http://lexikon.katolikus.hu/T/Torna%20vármegye.html Katolikus lexikon]
 
* [http://lexikon.katolikus.hu/T/Torna%20vármegye.html Katolikus lexikon]
 
* ''Magyarország és Erdély'', szerk. Hunfalvy János, Európa Kiadó reprint 1986. (Darmstadt, 1864) {{ISBN|963-07-4501-1}}
 
* ''Magyarország és Erdély'', szerk. Hunfalvy János, Európa Kiadó reprint 1986. (Darmstadt, 1864) {{ISBN|963-07-4501-1}}
 
* Történelmi közlemények Abaúj-Torna vármegye és Kassa múltjából. - Kassa, 1910-1918
 
* Történelmi közlemények Abaúj-Torna vármegye és Kassa múltjából. - Kassa, 1910-1918
−
* {{MNL|1|15–16}}
+
* ''[https://hu.wikipedia.org/wiki/Magyar_nagylexikon Magyar nagylexikon]'' I. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 15–16. o. ISBN 963-05-6612-5
 
* [https://web.archive.org/web/20081029214237/http://konyvtar.ksh.hu/helysegnevtar/1873/ Magyarország 1873. évi helységnévtára]
 
* [https://web.archive.org/web/20081029214237/http://konyvtar.ksh.hu/helysegnevtar/1873/ Magyarország 1873. évi helységnévtára]
  
 
== Külső hivatkozások ==
 
== Külső hivatkozások ==
 
* [http://tornavidek.info/ Tornavidék.info] – Turisztikai honlap
 
* [http://tornavidek.info/ Tornavidék.info] – Turisztikai honlap
−
* [http://szazadok.tortenelmitarsulat.hu/friss/image/torna.jpg Torna vármegye térképe 1427-ben]{{Halott link|url=http://szazadok.tortenelmitarsulat.hu/friss/image/torna.jpg |date=2018-11 }}
+
* [http://szazadok.tortenelmitarsulat.hu/friss/image/torna.jpg Torna vármegye térképe 1427-ben]
  
 
|
 
|
 
{{Infobox Komitat
 
{{Infobox Komitat
−
|Nazwa        =  
+
|Nazwa        = Torna
 
|Rok          = 1869
 
|Rok          = 1869
 
|Herb        =  
 
|Herb        =  
Linia 111: Linia 107:
 
|Powierzchnia = 618.04 ??
 
|Powierzchnia = 618.04 ??
 
|Ludność      = 23 176
 
|Ludność      = 23 176
−
|Narodowości  = Słowacy<brWęgrzy
+
|Narodowości  = Słowacy<br>Węgrzy
 
|Utworzony    = XIII wiek
 
|Utworzony    = XIII wiek
 
|Zlikwidowany = 1881
 
|Zlikwidowany = 1881
Linia 117: Linia 113:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
{{SORTUJ:Komitaty, Torna}}
  
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 
[[Kategoria:Komitaty]]
−
[[Kategoria:Komitaty historyczne]]
+
[[Kategoria:Komitaty XIII wiek]]
 +
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1881]]
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
 +
[[Kategoria:Komitáty]]

Aktualna wersja na dzień 10:09, 13 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
18px Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Plik:Hungary 1490.jpg
Csánki Dezső–Kogutowicz Manó: Magyarország Mátyás király halálakor
Plik:KingdomOfHungary Josephinische Landesaufnahme Original Map 1782-1785.jpg
Elhelyezkedése az első katonai felmérés térképén

Komitat Torna istniał jako najmniejszy okręg w Królestwie Węgier - z niewielkimi przerwami - od XIII wieku do 1881 roku. Obszar powiatu obejmuje węższą część doliny Bódvy. Nazwa pochodzi od wieży na zamku zbudowanym na stromym wzgórzu po inwazji Tatarów.

Historia

Plik:Turniansky hrad.jpg
Widok ruin zamku Torna

Pierwotnie istniał jako posiadłość leśna Tornai. Został wydzielony z komitatu Újvár w XIII wieku.

Począwszy od XVIII wieku dążenie do zniesienia odrębności komitatu o małej powierzchni i populacji, który nie mógł racjonalnie utrzymać administracji komitatu, pojawiło się kilka razy, czego oczywistą konsekwencją było połączenie z sąsiednim komitatem Abaúj. Po raz pierwszy miało to miejsce w związku z reformami administracyjnymi cesarza Józefa II (1785–1790), drugi raz podczas rządów absolutystycznych po klęsce rewolucji i wojnie o niepodległość w latach 1848–49 (1850–1860), a po raz ostatni przez parlament węgierski w 1881 r.

Przed likwidacją komitat Torna posiadał 42 wsie podzielone na dwie dzielnice. W 1881 r. siedem z nich zostało przyłączonych do komitatów: Gömör i Kis-Hont, reszta trafiła do nowego Abaúj-Torna, gdzie utworzono okręg Torna z siedzibą Torna, uzupełnioną niektórymi osadami w Abaúj.

W 1920 r. Traktat z Trianon pozostawił tylko 21 z 42 wcześniejszych osad na Węgrzech. Nadal należały do okręgu tornańskiego w komitacie Abaúj-Torna, ale jego siedzibą stała się Bódvaszilas zamiast Torna, która odpadła do Czechosłowacji. Pozostałe 21 wiosek, w tym siedem wiosek przyłączonych do Gömör w 1881 r., przekazano Czechosłowacji. Dziś należą do powiatów rožniawskiego i koszyckiego w regionie koszyckim na Słowacji.

W latach 1938–1944, na podstawie I. arbitrażu wiedeńskiego, całe terytorium byłego komitatu ponownie tymczasowo należało do Węgier, a jego pozycja administracyjna była taka sama jak przed 1920 rokiem.

Od 1950 r. część węgierska należy do komitatu Borsod-Abaúj-Zemplén, od 1984 r. do okręgu Edelényi, do dużej wsi Edelényi, a od 1994 r. do mikroregionu Edelényi.

Torna vármegye két járása 1873-ban Abaúj-Torna vármegye Tornai járása 1914-ben A mai országhatár piros színnel

Települések

Źródła

  • Katolikus lexikon
  • Magyarország és Erdély, szerk. Hunfalvy János, Európa Kiadó reprint 1986. (Darmstadt, 1864)
  • Történelmi közlemények Abaúj-Torna vármegye és Kassa múltjából. - Kassa, 1910-1918
  • Magyar nagylexikon I. (A–Anc). Főszerk. Élesztős László, Rostás Sándor. Budapest: Akadémiai. 1993. 15–16. o. ISBN 963-05-6612-5
  • Magyarország 1873. évi helységnévtára

Külső hivatkozások
Komitat Torna
(1869)
Siedziba: Torna
Powierzchnia: 618,04 ?? km²
Ludność: 23 176[2]
Narodowości: Słowacy
Węgrzy[3]
Utworzony: XIII wiek
Zlikwidowany: 1881
Torna

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 A csehszlovák hatóságok 1964-ben Méhész, Szádelő és Szádudvarnok községeket Méhészudvarnok néven összevonták, majd 1990-ben Szádelő kivált onnan.
  2. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  3. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Torna&oldid=55313”