Sáros: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
(Utworzono nową stronę "{{Uwaga| |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Bihar_v%C3%A1rmegye |autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Bihar_v%C3%A1rmegye&action=history |nota =...")
 
 
(Nie pokazano 8 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
 +
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
−
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Bihar_v%C3%A1rmegye
+
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Sáros_v%C3%A1rmegye
−
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Bihar_v%C3%A1rmegye&action=history
+
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Sáros_v%C3%A1rmegye&action=history
 
|nota    = węgierski
 
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Brocca
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
 +
|nota    = polski
 
}}
 
}}
  
Linia 13: Linia 25:
 
  |
 
  |
  
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
 
{|
 
{|
 
|
 
|
Linia 18: Linia 34:
  
 
[[Plik:Saros_county_map.jpg|thumb|left|Mapa terenu komitatu Sáros]]
 
[[Plik:Saros_county_map.jpg|thumb|left|Mapa terenu komitatu Sáros]]
−
[[Fájl:Slovakia Saris.gif|bélyegkép|Obszar byłego komitatu Saros na terenie dzisiejszej Słowacji]]
+
[[Plik:Slovakia Saris.gif|thumb|Dawny komitat Sáros nałożony na mapę współczesnej Słowacji]]
 +
 
 +
'''Sáros vármegye''' (pol. ''Szarysz'' lub ''hrabstwo szaryskie'', łac. ''comitatus Sarossiensis'', słow. ''Šarišská župa'') był jednostką administracyjną w [[Felvidék|północnej części]] [[Królestwo|Królestwa Węgier]]. Obecnie jest częścią Słowacji.
 +
 
 +
== Geografia ==
  
−
Powiat Sárosi (comitatus Sarossiensis po łacinie, Šarišská župa po słowacku, dawniej stolica) był jednostką administracyjną w północnej części Królestwa Węgier. Obecnie jest częścią Słowacji.
+
Komitat jest w dużej mierze górzysty. Doliny ważnych rzek, Hernád i Tarca są tylko wąskimi równinami. Jego pasma górskie należą do północnych Karpat. Graniczy od północy z Galicją, od wschodu z komitatem [[Zemplén]], od południa z [[Abaúj-Torna]], a od zachodu z [[Szepes]].
  
−
<small><small>'''Sáros vármegye''' ([[latin nyelv|latinul]] ''comitatus Sarossiensis'', [[szlovák nyelv|szlovákul]] ''Šarišská župa'', régiesebben ''stolica'') közigazgatási egység volt a [[Magyar Királyság]] [[Felvidék|északi részében]]. Területe jelenleg [[Szlovákia]] része. </small></small>
+
== Historia ==
  
−
== Geografia ==
+
Tereny dzisiejszego Sáros w I połowie XI wieku znajdowały się w granicach Polski. W jego południowej części (koło dzisiejszego [[Preszów|Preszowa]]) znajdował się znany polski graniczny gród ''Castrum Salis'' wzmiankowany zarówno w dokumentach polskich, jak i węgierskich.
  
−
Hrabstwo jest w dużej mierze górzyste. Doliny ważnych rzek, Hernád i Tarca są tylko wąskimi równinami. Jego pasma górskie należą do północnych Karpat. Graniczy od północy z Galicją, od wschodu z okręgiem Zemplén, od południa z okręgiem Abaúj-Torna, a od zachodu z okręgiem Spisz.
+
W II połowie XI wieku Węgrzy zaczęli opanowywać ten region. Z tym, że jeszcze w XII w. i w I połowie XIII w. jego północna część znajdowała się we władaniu Polski. Tam m.in. dokonano nadań ziemi cystersom w okolicy dzisiejszego Bardiowa.
 +
Po zajęciu przez Węgry teren Sáros stanowił początkowo, wraz z [[Abov]]em i regionem [[Heves]], część wielkiego komitatu [[Novi Castri]]. Sáros wyodrębnił się jako jego skrajnie północna część w XIII wieku. Siedzibą władz komitatu był najpierw [[Zamek Szaryski]] (''Šarišský hrad'') koło [[Veľký Šariš|Wielkiego Szarysza]], potem różne miejscowości w zależności od osoby [[żupan (urząd)|żupana]], a od 1647 – [[Preszów]]. Sáros władały różne rody magnackie – najdłużej ród [[Rakoczy]]ch (''Rákóczi''). Do 1775 komitat dzielił się na cztery powiaty, obok których istniało, jako samodzielna jednostka, dominium Makovicy (słow. ''Panstvo Makovica'', łac. ''Dominium Makovicza''). Od 1775 komitat dzielił się na sześć powiatów, z których każdy dzielił się na trzy obwody. Z czasem liczba powiatów doszła do dziesięciu, w tym trzech miejskich.
  
−
<small><small>A vármegye területe nagyrészt hegység. Fontos folyóinak, a [[Hernád (folyó)|Hernádnak]], a [[Tarca (folyó)|Tarcának]] a völgyében találhatóak csak szűk síkságok. Hegycsoportjai a [[Kárpátok]] északi hegycsoportjaihoz tartoznak.  
+
Po rozbiorze Węgier w XVI wieku komitat znalazł się w części przypadłej [[Habsburg]]om. Po [[Trianon|traktacie w Trianon]] komitat w całości przypadł [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]]. Po [[Podział administracyjny Słowacji|reformie administracyjnej]] w 1923 komitat (żupa) Sáros przestał istnieć jako jednostka administracyjna, jednak nazwa ''[[Szarysz|Šariš]]'' jest dalej używana jako oznaczenie [[Regiony Słowacji|tradycyjnego regionu etnograficznego]] odpowiadającego terytorialnie dawnemu komitatowi.
−
Északról [[Galícia]], keletről [[Zemplén vármegye]], délről [[Abaúj-Torna vármegye]], nyugatról pedig [[Szepes vármegye]] határolta. </small></small>
 
  
 +
{| class="wikitable"
 +
!colspan=2|Powiaty (''járás'')
 +
|-
 +
! Powiat!! Siedziba władz
 +
|-
 +
|Bártfa|| [[Bardiów|Bártfa]]
 +
|- 
 +
|Eperjes||[[Preszów|Eperjes]]
 +
|-
 +
|Felsővízköz||[[Svidník|Felsővízköz]]
 +
|-
 +
|Girált||[[Giraltovce|Girált]]
 +
|-
 +
|Héthárs||[[Lipany|Héthárs]]
 +
|-
 +
|Kisszeben||[[Sabinov|Kisszeben]]
 +
|-
 +
|Lemes||[[Lemešany|Lemes]]
 +
|-
 +
!colspan=2|Miasta komitackie (''rendezett tanácsú város'')
 +
|-
 +
|colspan=2|[[Bardiów|Bártfa]]
 +
|-
 +
|colspan=2|[[Preszów|Eperjes]]
 +
|-
 +
|colspan=2|[[Sabinov|Kisszeben]]
 +
|}
 +
 +
 +
|
 +
{{Uhorské župy na Słowacji}}
 +
{|
 
|
 
|
 +
|}
 +
 
{{Infobox Komitat
 
{{Infobox Komitat
 
|Nazwa        = Sáros
 
|Nazwa        = Sáros
Linia 45: Linia 99:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
 +
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 +
{{SORTUJ:Komitaty, Sáros}}
  
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 +
[[Kategoria:Komitaty XII wiek]]
 +
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1920]]
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
 +
[[Kategoria:Komitáty]]

Aktualna wersja na dzień 07:55, 9 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
18px Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Plik:Saros county map.jpg
Mapa terenu komitatu Sáros
Plik:Slovakia Saris.gif
Dawny komitat Sáros nałożony na mapę współczesnej Słowacji

Sáros vármegye (pol. Szarysz lub hrabstwo szaryskie, łac. comitatus Sarossiensis, słow. Šarišská župa) był jednostką administracyjną w północnej części Królestwa Węgier. Obecnie jest częścią Słowacji.

Geografia

Komitat jest w dużej mierze górzysty. Doliny ważnych rzek, Hernád i Tarca są tylko wąskimi równinami. Jego pasma górskie należą do północnych Karpat. Graniczy od północy z Galicją, od wschodu z komitatem Zemplén, od południa z Abaúj-Torna, a od zachodu z Szepes.

Historia

Tereny dzisiejszego Sáros w I połowie XI wieku znajdowały się w granicach Polski. W jego południowej części (koło dzisiejszego Preszowa) znajdował się znany polski graniczny gród Castrum Salis wzmiankowany zarówno w dokumentach polskich, jak i węgierskich.

W II połowie XI wieku Węgrzy zaczęli opanowywać ten region. Z tym, że jeszcze w XII w. i w I połowie XIII w. jego północna część znajdowała się we władaniu Polski. Tam m.in. dokonano nadań ziemi cystersom w okolicy dzisiejszego Bardiowa. Po zajęciu przez Węgry teren Sáros stanowił początkowo, wraz z Abovem i regionem Heves, część wielkiego komitatu Novi Castri. Sáros wyodrębnił się jako jego skrajnie północna część w XIII wieku. Siedzibą władz komitatu był najpierw Zamek Szaryski (Šarišský hrad) koło Wielkiego Szarysza, potem różne miejscowości w zależności od osoby żupana, a od 1647 – Preszów. Sáros władały różne rody magnackie – najdłużej ród Rakoczych (Rákóczi). Do 1775 komitat dzielił się na cztery powiaty, obok których istniało, jako samodzielna jednostka, dominium Makovicy (słow. Panstvo Makovica, łac. Dominium Makovicza). Od 1775 komitat dzielił się na sześć powiatów, z których każdy dzielił się na trzy obwody. Z czasem liczba powiatów doszła do dziesięciu, w tym trzech miejskich.

Po rozbiorze Węgier w XVI wieku komitat znalazł się w części przypadłej Habsburgom. Po traktacie w Trianon komitat w całości przypadł Czechosłowacji. Po reformie administracyjnej w 1923 komitat (żupa) Sáros przestał istnieć jako jednostka administracyjna, jednak nazwa Šariš jest dalej używana jako oznaczenie tradycyjnego regionu etnograficznego odpowiadającego terytorialnie dawnemu komitatowi.

Powiaty (járás)
Powiat Siedziba władz
Bártfa Bártfa
Eperjes Eperjes
Felsővízköz Felsővízköz
Girált Girált
Héthárs Héthárs
Kisszeben Kisszeben
Lemes Lemes
Miasta komitackie (rendezett tanácsú város)
Bártfa
Eperjes
Kisszeben


60px Župy węgierskie na Słowacji 20px

♦ Abovsko-turnianska ♦ Bratislavská ♦ Gemersko-malohontská ♦ Hontianska ♦ Komárňanská ♦ Liptovská ♦ Mošonská ♦ Nitrianska ♦ Novohradská ♦ Oravská ♦ Ostrihomská ♦ Rábska ♦ Spišská ♦ Šarišská ♦ Tekovská ♦ Trenčianska ♦ Turčianska ♦ Užská ♦ Zemplínska ♦ Zvolenská

Komitat Sáros
(1910)
Herb von Sáros
Siedziba: Eperjes
Powierzchnia: 3 652 km²
Ludność: 174 620[1]
Narodowości: 58 % Słowacy
22 % Rusini
1 % <br10 % Węgrzy
5 % Niemcy[2]
Utworzony: XIII wiek
Zlikwidowany: 4.06.1920
(Traktat z Trianon)
Sáros

Przypisy

  1. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  2. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Sáros&oldid=54853”