Királyföld: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 31 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:3w]]
+
[[Kategoria:1s]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
Linia 15: Linia 15:
 
  |
 
  |
  
 +
[[Plik:Erdély adminisztratív felosztása.jpg|thumb|600px|left|''Királyföld'' − w południowej części mapy średniowiecznego [[Siedmiogrod]]u (<small>kolor szary</small>).<br>Region specjalny [[Beszterce vidék]] (<small>niem. ''Bistritzer Distrikt''</small>) − w północnej części (<small>także kolor szary</small>).]]
  
−
[[Plik:Județe Transilvania sec17.PNG|thumb|250px|<div style="text-align:center">Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care '''Ținutul crăiesc'''.</div>
+
'''Királyföld''' (pol. ''Fundacja królewska'' (''królewszczyzna''), łac. ''Fundus Regius'', niem. ''Königsboden'', rum. ''Pământul Crăiesc'') to nazwa historycznego regionu między [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]] i rzeką [[Olt]] (rum. ''Aluta''), czasami także nzaywany '''Szászföld''' (''Saksonią'') lub '''Szászok földje''' (''Ziemią Sasów''). Kiedyś nazywał się '''Tulajdon''' lub '''Fiskális föld'''.<ref>Benkő József: ''Transsilvania specialis : Erdély földje és népe II''. Red. i wyd. Szabó György. Bukarest; Kolozsvár: Kriterion. 1999. str. 300. ISBN 973-26-0524-3</ref>
−
Pe aceste hărți figurează regiunile [[Țara Oltului|Althland]], [[Țara Bârsei|Burzenland]], [[Țara Vinurilor|Weinland]], [[Țara Năsăudului|Nösnerland]], [[Land vor dem Wald]] și [[Scaunele secuiești|Ciculia]]<ref>Popescu-Spineni, Marin; ''[http://www.calameo.com/books/0008274333fb61468a998 România în izvoare geografice și cartografice]''; Editura Științifică și Enciclopedică; București; 1978; p. 124; accesat la 8 ianuarie 2017</ref></div>]]
 
−
 
 
−
[[Plik:Székely Land.PNG|300px|mini|Gebiete der drei privilegierten siebenbürgischen Stände<br/>
 
−
'''Blau:''' ''[[Szekler]]'',<br/>
 
−
'''Grau:''' ''[[Siebenbürger Sachsen]]'' – Königsboden nach dem Recht des [[Goldener Freibrief|Goldenen Freibriefs]],<br/>
 
−
'''Gelb:''' adeliger [[Komitatsboden]]]]
 
−
 
 
−
[[Plik:Erdély adminisztratív felosztása.jpg|bélyegkép|jobbra|250px|Királyföld a középkori [[Erdély]] térképén. (A déli részen, itt szürke színnel van jelölve.)]]
 
−
 
 
−
Królestwo (po łacinie Fundus Regius, po niemiecku Königsboden, po rumuńsku Pământul Crăiesc) to nazwa historycznego regionu między Nagy-Küküllő i Olt. Czasami nazywany jest także Saksonią lub Ziemią Sasów. Kiedyś nazywał się Property and Fiscal Land [1].
 
−
 
 
−
'''Királyföld''' ([[latin nyelv|latinul]] ''Fundus Regius'', [[német nyelv|németül]] ''Königsboden'', [[román nyelv|románul]] ''Pământul Crăiesc'') a [[Nagy-Küküllő (folyó)|Nagy-Küküllő]] és az [[Olt]] közötti történelmi tájegység neve. Néha '''Szászföld''' vagy '''Szászok földje''' néven is említik. Régebben hívták '''Tulajdon'''nak és '''Fiskális föld'''nek is.<ref>{{TrSpec|12|300}}</ref>
 
  
 
== Lokalizacja ==
 
== Lokalizacja ==
  
−
Obszar saksońskich krzeseł był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowej Transylwanii o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do wybrzeża Homoród. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: okręg Küküllő, okręg Fehér i Udvarhelyszék na północy, Udvarhelyszék, Miklósvárszék, Sepsiszék i Felső-Fehér na wschodzie, góry oddzielające Havasalföld na południu, Hunyad, 2 hrabstwa Fehkér. ]
+
Obszar saksońskich siedlisk był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowym [[Siedmiogrod]]zie o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do brzegu [[Homoród (folyó)|Homoród]]. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: komitaty [[Küküllő]], [[Fehér]] i [[Udvarhelyszék]] na północy, [[Udvarhelyszék]], [[Miklósvárszék]], [[Sepsiszék]] i [[Felső-Fehér]] na wschodzie, góry oddzielające [[Havasalföld]] na południu, komitaty: [[Hunyad]], [[Fehér]] i [[Küküllő]].<ref>Benkő József. j/w, str. 321-322.</ref>
−
 
 
−
A szász székek területe eredetileg 190&nbsp;km hosszú, keskeny földsáv volt Dél-[[Erdély]]ben, mely [[Szászváros]]tól a [[Homoród (folyó)|Homoród]]-mentéig nyúlt el. E területsáv a későbbiekben észak-déli irányban gyarapodott. A Királyfölddel szomszédos területek: északon [[Kis-Küküllő vármegye|Küküllő vármegye]], [[Fehér vármegye]] és [[Udvarhelyszék]], keleten Udvarhelyszék, [[Miklósvárszék]], [[Sepsiszék]] és [[Felső-Fehér vármegye]], délen a [[Havasalföld]]től elválasztó hegységek, nyugaton [[Hunyad vármegye|Hunyad]], Fehér és Küküllő vármegye.<ref>{{cite book | author = Benkő József | title = i.m. | pages = 321-322}}</ref>
 
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
  
−
Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, Andreanum w 1224 roku ustabilizował swoją pozycję prawną i określił swoją autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla Macieja. Ich nadrzędne ciało stało się ispánem Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i ulg podatkowych, a nawet prawo do zatrzymania towarów w Sibiu od Lajosa Nagya. W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu (Węgrów, Szeklerów, Sasów) została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (Unio Trium Nationum). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe wyniki w zakresie samostanowienia, a więc własnego sądu (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do ​​zasiedlenia hrabstwa w 1876 r., Następnie hrabstwa Brasov, powiatu Sibiu, hrabstwa Nagy-Küküllő i Byli częścią hrabstwa Bistrița-Năsăud. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Cesarstwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna.
+
Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, [[Andreanum]] w 1224 roku ustabilizowało ich pozycję prawną i określiło autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla [[Maciej]]a. Ich nadrzędne ciałem stało się ''[ispán]]'' Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i nadawania ulg podatkowych, a nawet od [[I. Lajos|Ludwika Wielkiego]] prawo do zatrzymania towarów w Sybinie . W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu: Węgrów, Seklerów i Sasów została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (''[[Unio Trium Nationum]]''). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe warunki w zakresie samostanowienia, a więc własny sąd (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do podziału w 1876 r., kiedy komitaty: [[Brassó]], [[Szeben]], [[Nagy-Küküllő]] i [[Bistrița-Năsăud]] przejęły te ziemie. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Królestwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna.
−
 
 
−
Az [[erdélyi szászok]] 12. századi betelepülését követően az [[1224]]-es [[Andreanum]] rendezte jogi helyzetüket és szabta meg autonómiájukat, amelyet 1486-ban [[I. Mátyás magyar király|Mátyás király]] megerősített. Felettes szervük a szebeni ispán lett. Vásártartási jogot és adókedvezményt, sőt [[Nagyszeben]] [[árumegállító jog]]ot is kapott [[I. Lajos magyar király|Nagy Lajos]]tól. [[1437]]-ben az erdélyi  ''három nemzet'' (magyarok, székelyek, szászok) uniója is kodifikálást nyert, ezt az uniót többször megerősítették (Unio Trium Nationum). A 15. századtól a ''[[erdélyi szász univerzitás|szász universitas]]'' újabb önrendelkezési eredményeket ért el, így a saját bíráskodás ''(királybíró)'', ill. a szász önkormányzat vezetőjének kijelölése ([[comes Saxonum]]), aki egyben a főszék fővárosa, Nagyszeben polgármestere is volt. A jogilag különálló székek (melyek egymással universitast alkottak) az 1876-os vármegyerendezésig maradtak fenn, ezután [[Brassó vármegye]], [[Szeben vármegye]], [[Nagy-Küküllő vármegye]] ill. [[Beszterce-Naszód vármegye]] részét képezték. Az [[asszimiláció (szociológia)|asszimiláció]] már a 20. század elején beindult, például [[Brassó]] lakossága a román impérium alatt vált német többségűből magyar többségűvé (ma román többségű). Ma, az [[1970-es évek]] erőltetett kivándorlása folytán, a terület [[németek|német]] lakossága minimális.
 
  
 
== Jednostki administracyjne ==
 
== Jednostki administracyjne ==
−
[[File: Județe Transilvania sec17.PNG|thumb|250px|<div style = "text-align: center"> Podział administracyjny średniowiecznej Transylwanii: w zielonych ziemiach saksońskich, w tym '' Christian Land ''. </div >
+
[[File: Județe Transilvania sec17.PNG|thumb|left|700px|<div style = "text-align: center"> Podział administracyjny średniowiecznego Siedmiogrodu: w zielonych ziemiach saksońskich, w tym ''Fundus regius''. </div >
−
Te mapy pokazują regiony [[Olt Country|Althland]], [[Barsa Country|Burzenland]], [[Wine Country|Weinland]], [[Land of Năsăud|Nösnerland]], [[Land vor dem Wald]] i [[Krzesła Szeklera | Ciculia]] <ref> Popescu-Spineni, Marin; '' [http://www.calameo.com/books/0008274333fb61468a998 Rumunia w źródłach geograficznych i kartograficznych] ''; Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne; Bukareszt; 1978; s. 124; dostęp 8 stycznia 2017 r.</ref></div>]]
+
Te mapa pokazuje regiony [[Fogarasföld|Althland]], [[Barcaság|Burzenland]], [[Wine Country|Weinland]], [[Naszód|Nösnerland]], [[Land vor dem Wald]] i [[Lokacja Seklera|Ciculia]]<ref> Popescu-Spineni, Marin; '' [http://www.calameo.com/books/0008274333fb61468a998 Rumunia w źródłach geograficznych i kartograficznych] ''; Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne; Bukareszt; 1978; s. 124; [dostęp:2017-01-08].</ref></div>]]
 +
{{clear}}
 +
Specjalnych jednostek administracyjnch, zwanych po węgiersku „Szék” i po niemiecku „Boden” początkowo było cztery: <ref>Alain du Nay (2008) [2001]. ''[http://www.hungarianhistory.com/lib/dunay2/dunay2.pdf Români și maghiari în vârtejul istoriei]'' (pdf) (wyd. II, poprawione i uzupełnione). Buffalo - Toronto: Editura Matthias Corvinus. s. 22.</ref>:
  
−
==Unități administrative==
+
* [[Fogarasföld]] (niem. ''Althland'', rum. ''Țara Oltului'')
−
{{acuratețe|date=ianuarie 2017}}
+
* [[Barcaság]] (niem. ''Burzenland'' rum. ''Țara Bârsei'')
−
[[Fișier:Transylvania1532Map.jpg|thumb|250px|<div style="text-align:center">Harta Transilvaniei - Johannes Honterus|Harta Transilvaniei, de Johanes Honterus, 1532.</div>]]
+
* [[XXX]] (niem. ''Weinland'', rum. ''Țara Vinurilor'')
−
[[Fișier:Județe Transilvania sec17.PNG|thumb|250px|<div style="text-align:center">Împărțirea administrativă a Transilvaniei medievale: în verde Ținuturile sașilor, printre care '''Ținutul crăiesc'''.</div>
+
* [[Naszód]] (niem. ''Nösnerland'', rum. ''Țara Năsăudului'')
−
Pe aceste hărți figurează regiunile [[Țara Oltului|Althland]], [[Țara Bârsei|Burzenland]], [[Țara Vinurilor|Weinland]], [[Țara Năsăudului|Nösnerland]], [[Land vor dem Wald]] și [[Scaunele secuiești|Ciculia]]<ref>Popescu-Spineni, Marin; ''[http://www.calameo.com/books/0008274333fb61468a998 România în izvoare geografice și cartografice]''; Editura Științifică și Enciclopedică; București; 1978; p. 124; accesat la 8 ianuarie 2017</ref></div>]]
+
{{clear}}
  
−
Aceste unități administrative speciale, numite ''Szék'' în maghiară și ''Boden'' în germană, erau la început în număr de patru:<ref>{{citat carte|nume=Alain du Nay|titlu=Români și maghiari în vârtejul istoriei|anoriginal=2001|ediție=a II-a, revăzută și adaugită|an=2008|editură=Editura Matthias Corvinus|loc=Buffalo - Toronto|pagină=22|url=http://www.hungarianhistory.com/lib/dunay2/dunay2.pdf}}</ref>:
+
Ziemia chrześcijańska (''Fundus regius'') została później podzielona na kilka miejsc: <ref>Magina, Livia; ''[http://www.muzeulbanatuluimontan.ro/images/ro/Biblioteca_electronica/Teze_de_Doctorat/Magina%20Livia%20-%20Institutia%%20satesc%20in%20Principatul%20Transilvaniei.pdf Instituția judelui sătesc în Principatul Transilvaniei]''; Wyd. Mega; Cluj-Napoca; 2014; s. 63-64; [dostęp:2017-01-07].</ref>
−
*''[[Țara Oltului|Althland]]''
 
−
*''[[Țara Bârsei|Burzenland]]''
 
−
*''[[Țara Vinurilor|Weinland]]''
 
−
*''[[Țara Năsăudului|Nösnerland]]''
 
  
−
Ținutul crăiesc (Fundus regius) a fost divizat ulterior în mai multe scaune:<ref>Magina, Livia;''[http://www.muzeulbanatuluimontan.ro/images/ro/Biblioteca_electronica/Teze_de_Doctorat/Magina%20Livia%20-%20Institutia%20judelui%20satesc%20in%20Principatul%20Transilvaniei.pdf Instituția judelui sătesc în Principatul Transilvaniei]''; Ed. Mega; Cluj-Napoca; 2014; p. 63-64; accesat la 7 ianuarie 2017</ref>
+
* De jos: / Z dołu:
−
* De jos:
+
:* [[Szászvárosszék]] − [[Scaunul Orăștiei]] (niem. ''Brooser Stuh'') – „Siedzisko secundar” (niem. ''Nebenstuhl'') oparte o [[Szászváros]] (rum ''Orăștie'').  
−
:* [[Scaunul Orăștiei]] (în {{de|Brooser Stuhl}}) – „Scaun secundar” (în {{de|Nebenstuhl}}) cu sediul la [[Orăștie]].
+
:* [[Szászsebesszék]] − [[Scaunul Sebeșului]] (niem. ''Mühlbacher Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Szászsebes]] / [[Sebes]] (rum. ''Sebeș'').  
−
:* [[Scaunul Sebeșului]] (în {{de|Mühlbacher Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Sebeș]].
+
:* [[Szerdahelyszék]] − [[Scaunul Miercurea]] (niem. ''Reußmarkter Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Szerdahely]] / [[Szászszerdahely]] (rum. ''Miercurea Sibiului'').  
−
:* [[Scaunul Miercurea]] (în {{de|Reußmarkter Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Miercurea Sibiului]].
+
* De sus: / Z góry:
−
* De sus:
+
:* [[Szebenszék]] − [[Scaunul Sibiului]] (niem. ''Hauptstuhl Hermannstadt'') – „Siedzisko principal” (niem. ''Hauptstuhl'') z siedzibą administracyjną w [[Nagyszeben]] (rum. ''Sibiu'').  
−
:* [[Scaunul Sibiului]] (în {{de|Hauptstuhl Hermannstadt}}) – „Scaun principal” (în {{de|Hauptstuhl}}) cu sediul administrativ la [[Sibiu]].
+
:* [[Segesvárszék]] − [[Scaunul Sighișoarei]] (niem. ''Schässburger Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Segesvár]] (rum. ''Sighișoara'').  
−
:* [[Scaunul Sighișoarei]] (în {{de|Schässburger Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Sighișoara]].
+
:* [[YYY]] − [[Scaunul Nocrich]] (niem. ''Leschkircher Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Újegyház]] (rum. ''Nocrich'').
−
:* [[Scaunul Nocrich]] (în {{de|Leschkircher Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Nocrich, Sibiu|Nocrich]].
+
:* [[Nagysinkszék]] − [[Scaunul Cincului]] (niem. ''Schenker Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Nagysink]] (rum. ''Cincu'').  
−
:* [[Scaunul Cincului]] (în {{de|Schenker Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Cincu, Brașov|Cincu]].
+
:* [[Kőhalomszék]] − [[Scaunul Rupea]] (niem. ''Repser Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Kőhalom]] (rum. ''Rupea''.  
−
:* [[Scaunul Rupea]] (în {{de|Repser Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Rupea]].
 
−
* Din zona Târnavelor – formate în secolul al XVI‑lea:
 
−
:* [[Scaunul Mediașului]] (în {{de|Mediascher Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Mediaș]].
 
−
:* [[Scaunul Șeica]] – (în {{de|Schelker Stuhl}}) – „Scaun secundar” cu sediul la [[Șeica Mare, Sibiu|Șeica Mare]].
 
−
* Districte cu statut aparte, membre ale [[Universitatea Săsească|Universității Săsești]] (ce au beneficiat de aceleași drepturi ca și scaunele):
 
−
:* [[Districtul Brașov]] (în {{de|Kronstäder Distrikt}})  – „District” cu sediul la [[Brașov]].
 
−
:* [[Districtul Bistriței]] (în {{de|Bistritzer Distrikt}})  – „District” cu sediul la [[Bistrița]].
 
  
−
Ținutul crăiesc (Fundus regius) dispare în 1784 odată cu împărțirea în ''Bezirke'' decisă de împăratul habsburgic [[Iosif al II-lea al Austriei|Iosif al II-lea]]<ref>Lucas Joseph Marienburg: ''Zeitschrift für Siebenbürgische Landeskunde'', Band 19, Neudruck 1986 aus 1813, editura Böhlau 1996,  Ignaz de Luca, articol: ''Das Großfürstenthum Siebenbürgen'' în: ''Geographisches Handbuch von dem Oestreichischen Staate'' Vand 4 ''Ungarn, Illyrien und Siebenbürgen'', editura J. V. Degen, Viena 1791, paginile 491–549, și harta acestor „Bezirke Siebenburgens” în A. Petermanns ''Geographische Mittheilungen'', editura Justhus Perthes, Gotha 1857.</ref>, și nu este restabilit prin reforma administrativă legată de constituirea Imperiului Austro-Ungariei în 1876, care desființează [[Principatul Transilvaniei (1711-1867)|Marele-Principat al Transilvaniei]].
+
* Z obszaru Târnavelor - powstałego w XVI wieku:
 +
:* [[Medgyesszék]] − [[Scaunul Mediașului]] (niem. ''Mediascher Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Medgyes]] (rum. ''Mediaș'').
 +
:* [[ZZZ]] − [[Scaunul Șeica]] – (niem. ''Schelker Stuhl'') – „Siedzisko secundar” oparte o [[Nagyselyk]] / [[Selyk]] (rum. ''Șeica Mare'').
  
 +
* Okręgi o specjalnym statusie, członkowie ''[[Universitas Saxonum]]'' (którzy korzystali z tych samych praw co Siedziska):
 +
:* [[Brassó vidék]] − [[Districtul Brașov]] (niem. ''Kronstäder Distrikt'')  – „District” oparty o [[Brassó]] (rum. ''Brașov'').
 +
:* [[Beszterce vidék]] − [[Districtul Bistriței]] (niem. ''Bistritzer Distrikt'')  – „District” oparty o [[Beszterce]] (rum. ''Bistrița''0.
  
−
Te specjalne jednostki administracyjne, zwane po węgiersku „Szék” i po niemiecku „Boden”, liczyły początkowo cztery: <ref> {{quoted book | name = Alain du Nay | title = Rumuni i Węgrzy w trąbie powietrznej of history | anoriginal = 2001 | drugie wydanie, poprawione i dodane | rok = 2008 | wydawnictwo = Wydawnictwo Matthias Corvinus | miejsce = Buffalo - Toronto | page = 22 | url = http: //www.hungarianhistory.com/ lib / dunay2 / dunay2.pdf}} </ref>:
+
Ziemia chrześcijańska (''Fundus regius'') zniknęła w 1784 r. wraz z podziałem na '' Bezirke '' podjętym przez cesarza Habsburgów Józefa II<ref> Lucas Joseph Marienburg: '' Zeitschrift für Siebenbürgische Landeskunde '' , Band 19, Neudruck 1986 aus 1813, editura Böhlau 1996, Ignaz de Luca, artykuł: '' Das Großfürstenthum Siebenbürgen '' w: '' Geographisches Handbuch von dem Oestreichischen Staate '' Vand 4 '' Ungarn, Illyrien und Siebenbürgen '', Wydawnictwo JV Degen, Wiedeń 1791, strony 491–549 oraz mapa tych „Bezirke Siebenburgens” w „Geographische Mittheilungen” A. Petermannsa, Wydawnictwo Justhus Perthes, Gotha 1857. </ref> i nie jest odrestaurowana poprzez reformę administracyjną związaną z utworzeniem Cesarstwa Austro-Węgierskiego w 1876 r., która zniosła [[Księstwo Transylwanii (1711-1867)|Wielkie Księstwo Siedmiogrodu]].
−
* '' [[Olt Country | Althland]] ''
 
−
* '' [[Bârsa Country | Burzenland]] ''
 
−
* '' [[Kraj winiarski | Weinland]] ''
 
−
* '' [[Năsăud Country | Nösnerland]] ''
 
  
−
Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) została później podzielona na kilka miejsc: <ref> Magina, Livia; '' [http://www.muzeulbanatuluimontan.ro/images/ro/Biblioteca_electronica/Teze_de_Doctorat/Magina%20Livia%20-% 20Institutia % 20judelui% 20satesc% 20in% 20Principatul% 20Transilvaniei.pdf Instytucja hrabstwa wiejskiego Księstwa Siedmiogrodu] ''; Ed. Mega; Cluj-Napoca; 2014; s. 63–64; dostęp 7 stycznia 2017 </ref>
+
== Lokacje ==
−
* Z dołu:
 
−
: * [[Siedziba miasta]] (w {{de | Brooser Stuhl}}) - "Siedziba dodatkowa" (w {{of | Nebenstuhl}}) z siedzibą w [[Miasto]].
 
−
: * [[Sebeș Chair]] (w {{de | Mühlbacher Stuhl}}) - "Secondary chair" z siedzibą w [[Sebeș]].
 
−
: * [[Miercurea Chair]] (w {{de | Reußmarkter Stuhl}}) - "Secondary chair" z siedzibą w [[Miercurea Sibiului]].
 
−
* Z góry:
 
−
: * [[Siedziba Sibiu]] (w {{de | Hauptstuhl Hermannstadt}}) - "Siedziba główna" (w {{of | Hauptstuhl}}) z siedzibą administracyjną w [[Sibiu]].
 
−
: * [[Sighișoara Chair]] (w {{de | Schässburger Stuhl}}) - "Secondary chair" z siedzibą w [[Sighișoara]].
 
−
: * [[Nocrich Chair]] (w {{de | Leschkircher Stuhl}}) - "Secondary Chair" z siedzibą w [[Nocrich, Sibiu | Nocrich]].
 
−
: * [[Chair of Five]] (in {{de | Schenker Stuhl}}) - "Secondary chair" z siedzibą w [[Cincu, Brașov | Cincu]].
 
−
: * [[Rupea Chair]] (w {{de | Repser Stuhl}}) - "Drugorzędne krzesło" z siedzibą w [[Rupea]].
 
−
* Z obszaru Târnavelor - powstałego w XVI wieku:
 
−
: * [[Mediascher Stuhl's Chair]] (w {{de | Mediascher Stuhl}}) - "Secondary Chair" z siedzibą w [[Mediaș]].
 
−
: * [[Sheikh Chair]] - (in {{de | Schelker Stuhl}}) - "Secondary chair" z siedzibą w [[Sheikh Mare, Sibiu | Sheikh Mare]].
 
−
* Okręgi o specjalnym statusie, członkowie [[Saxon University | Saxon University]] (którzy korzystali z tych samych praw co siedziby):
 
−
: * [[Okręg Braov]] (w {{de | Kronstäder Distrikt}}) - „Dystrykt” z siedzibą w [[Brașov]].
 
−
: * [[Bistrita District]] (w {{de | Bistritzer Distrikt}}) - "Dystrykt" z siedzibą w [[Bistrita]].
 
  
−
Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) zniknęła w 1784 r. Wraz z podziałem na '' Bezirke '' podjętym przez cesarza Habsburgów [[Józef II Austrii | Józef II]] <ref> Lucas Joseph Marienburg: '' Zeitschrift für Siebenbürgische Landeskunde '' , Band 19, Neudruck 1986 aus 1813, editura Böhlau 1996, Ignaz de Luca, artykuł: '' Das Großfürstenthum Siebenbürgen '' w: '' Geographisches Handbuch von dem Oestreichischen Staate '' Vand 4 '' Ungarn, Illyrien und Siebenbürgen '', Wydawnictwo JV Degen, Wiedeń 1791, strony 491–549 oraz mapa tych „Bezirke Siebenburgens” w „Geographische Mittheilungen” A. Petermannsa, Wydawnictwo Justhus Perthes, Gotha 1857. </ref> i nie jest odrestaurowana poprzez reformę administracyjną związaną z utworzeniem Cesarstwa Austro-Węgierskiego w 1876 r., która zniosła [[Księstwo Transylwanii (1711-1867) | Wielkie Księstwo Siedmiogrodu]].
+
[[Plik:Székely Land.PNG|300px|thumb|Terytoria trzech uprzywilejowanych stanów siedmiogrodzkich<br/>
 +
'''Niebieski:''' ''[[Seklerzy]]'',<br/>
 +
'''Szary:''' ''[[Sasi]]'' – Königsboden zgodnie z prawem [[Goldener Freibrief|Złotej karty]],<br/>
 +
'''Żółty:''' szlachcice [[Komitatsboden]]]]
  
−
== A székek ==
 
 
[[Plik:Brukenthalpalais Hermannstadt.jpg|thumb|250px|[[Nagyszeben]], [[Brukenthal-palota]]]]
 
[[Plik:Brukenthalpalais Hermannstadt.jpg|thumb|250px|[[Nagyszeben]], [[Brukenthal-palota]]]]
  
 
{| {{széptáblázat}}
 
{| {{széptáblázat}}
−
! [[Szék (terület)|Szék]] neve !! Székváros !! Megjegyzés
+
! Nazwa regionu !! Stolica<br>po węgiersku !! Stolica<br>po niemiecku !! Stolica<br> [[erdélyi szászul|po saksońsku]] !! Stolica<br>po łacinie !! Stolica<br>po rumuńsku !! Komentarz
 
|-
 
|-
−
| [[Kőhalomszék]] || [[Kőhalom]] (németül: ''Reps'', [[erdélyi szász nyelv|erdélyi szászul]]: ''Kozd'', románul: ''Rupea'') ||
+
| [[Kőhalomszék]] || [[Kőhalom]] || ''Reps'' || ''Kozd'' || || ''Rupea'' ||
 
|-
 
|-
−
| [[Nagysinkszék]] || [[Nagysink]] (n: ''Großschenk'', erdélyi szászul: ''Schoink'', r: ''Cincu'') ||
+
| [[Nagysinkszék]] || [[Nagysink]] || ''Großschenk'' || ''Schoink'' || || ''Cincu'' ||
 
|-
 
|-
−
| [[Segesvárszék]] ||[[Segesvár]] (latinul: ''Saxoburgum'', n: ''Schäßburg'', r: ''Sighișoara'') ||
+
| [[Segesvárszék]] ||[[Segesvár]] || Schäßburg || || ''Saxoburgum'' || ''Sighișoara'' ||
 
|-
 
|-
−
| [[Szászsebesszék]] || [[Szászsebes]] (n: ''Mühlbach'', r: ''Șebeș'') ||
+
| [[Szászsebesszék]] || [[Szászsebes]] || ''Mühlbach'' || || || ''Șebeș'' ||
 
|-
 
|-
−
|[[Szászvárosszék]] || [[Szászváros]] (n: ''Broos'', erdélyi szászul: ''Waras'', r: ''Oraștie'') ||
+
|[[Szászvárosszék]] || [[Szászváros]] || ''Broos'' || ''Waras'' || || ''Oraștie'' ||
 
|-
 
|-
−
| [[Szebenszék]] || [[Nagyszeben]] (lat: ''Cybinium'', n: ''Hermannstadt'', r: ''Sibiu'') || főszék
+
| [[Szebenszék]] || [[Nagyszeben]] || ''Hermannstadt'' || || ''Cybinium'' || ''Sibiu'' || wielu<br>Seklerów
 
|-
 
|-
−
| [[Szerdahelyszék]] ||[[Szerdahely (Románia)|Szerdahely]] (n: ''Reußmarkt'', erdélyi szászul: ''Ruzmargt'', r: ''Miercurea  Sibilului'') ||
+
| [[Szerdahelyszék]] ||[[Szerdahely (Románia)|Szerdahely]] || ''Reußmarkt'' || ''Ruzmargt'' || || ''Miercurea  Sibilului'' ||
 
|-
 
|-
−
| [[Újegyházszék]] || [[Újegyház]] (n: ''Leschkirch'', erdélyi szászul: ''Leuskyrch'', r: ''Nocrich'') ||
+
| [[Újegyházszék]] || [[Újegyház]] || ''Leschkirch'' || ''Leuskyrch'' || || ''Nocrich'' ||
 
|}
 
|}
  
−
Későbbi alapítású:
+
Później założona:
 
{| {{széptáblázat}}
 
{| {{széptáblázat}}
−
! Szék neve !! Székváros !! Megjegyzés
+
! Nazwa regionu !! Stolica<br>po węgiersku  !! Stolica<br>po niemiecku !! Stolica<br>po rumuńsku !! Komentarz
 
|-
 
|-
−
| [[Medgyesszék]] || [[Medgyes]] (n: ''Mediasch'', r: ''Mediaș'') ||
+
| [[Medgyesszék]] || [[Medgyes]] || ''Mediasch'' || ''Mediaș'' ||
 
|-
 
|-
−
| [[Selykszék]] || [[Nagyselyk]] (n: ''Marktschelken'', r: ''Șeica Mare'') ||
+
| [[Selykszék]] || [[Nagyselyk]] || ''Marktschelken'' || ''Șeica Mare'' ||
 
|}
 
|}
  
−
Számos település pedig bár megindult az önállósodás útján, végül nem lett teljes jogú székváros, pl. [[Nagyekemező]] (n: ''Großprobstdorf'', r: ''Târnava'') stb.
+
I wiele osad, choć ruszyły drogą niezależności, ostatecznie nie stały się pełnoprawnymi stolicami, np. [[Nagyekemező]] (niem. ''Großprobstdorf'', rum. ''Târnava'') itp.
 +
 
 +
== Kultura ==
 +
 
 +
Ich charakterystycznym zabytkiem architektonicznym jest kościół forteczny. Ich unikalny język regionalny jest zbliżony do luksemburskiego. Sybin był Europejską Stolicą Kultury w 2007 roku (wraz z dwoma gminami współorganizującymi).
  
−
== Kultúra ==
 
 
Jellegzetes építészeti emlékük az [[Erdély erődtemplomos falvai|erődtemplom]]. Egyedi tájnyelvük a [[luxemburgi nyelv|luxemburgihoz]] áll közel. [[Nagyszeben]] város 2007-ben (két társrendező településsel) [[Európa kulturális fővárosa]].
 
Jellegzetes építészeti emlékük az [[Erdély erődtemplomos falvai|erődtemplom]]. Egyedi tájnyelvük a [[luxemburgi nyelv|luxemburgihoz]] áll közel. [[Nagyszeben]] város 2007-ben (két társrendező településsel) [[Európa kulturális fővárosa]].
  
−
==Jegyzetek==
+
== Przypisy ==
−
{{források|oszlopok=1}}
+
{{izvori}}
 +
 
 +
== Więcej informacji ==
  
−
== További információk ==
 
 
* Antos Árpád: [http://hetedhethatar.hu/hethatar/?p=9738 Barangolások Erdélyben – Szászföld] – [[Hetedhéthatár]]
 
* Antos Árpád: [http://hetedhethatar.hu/hethatar/?p=9738 Barangolások Erdélyben – Szászföld] – [[Hetedhéthatár]]
 
* [http://mek.oszk.hu/02100/02109/html/59.html#67 Erdély története: A szászok betelepülése]
 
* [http://mek.oszk.hu/02100/02109/html/59.html#67 Erdély története: A szászok betelepülése]
Linia 151: Linia 118:
 
* Draskóczy István: [http://epa.oszk.hu/00900/00979/00017/01draskoczy.htm Az  erdélyi Szászföld demográfiai helyzete a 16. század elején] – Erdélyi Múzeum – 61. kötet, 1999. 1-2.füzet
 
* Draskóczy István: [http://epa.oszk.hu/00900/00979/00017/01draskoczy.htm Az  erdélyi Szászföld demográfiai helyzete a 16. század elején] – Erdélyi Múzeum – 61. kötet, 1999. 1-2.füzet
  
−
== Kapcsolódó szócikkek ==
+
== Powiązane artykuły ==
−
* [[Erdélyi szász univerzitás]]
+
* [[Erdélyi szász univerzitás|Universitas Saxonum]]
  
 
|
 
|
 +
{{Szászszék}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 
{{Jednostka administracyjna infobox
 
{{Jednostka administracyjna infobox
−
  |nazwa                          = Királyföld
+
  |nazwa                          = Királyföld (węg.)<br><small>Szászföld (węg.)<br>Szászok földje (węg.)<br>Tulajdon (węg.)<br>Fiskális föld (węg.)<br>Fundacja królewska (pol.)<br>Fundus Regius (łac.)<br>Pământul Crăiesc (rum.)</small>
−
  |nazwa oryginalna                =  
+
  |nazwa oryginalna                = Königsboden (niem.)
 
  |dopełniacz nazwy                =  
 
  |dopełniacz nazwy                =  
 
  |jednostka                      =  
 
  |jednostka                      =  
Linia 199: Linia 170:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
−
 
 
[[Kategoria:Geografia]]
 
[[Kategoria:Geografia]]
 
[[Kategoria:Siedmiogród]]
 
[[Kategoria:Siedmiogród]]
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia]]
−
[[Kategoria:Historia Królestw Węgier]]
+
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Sasi Siedmiogrodzcy]]

Aktualna wersja na dzień 11:31, 18 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Plik:Erdély adminisztratív felosztása.jpg
Királyföld − w południowej części mapy średniowiecznego Siedmiogrodu (kolor szary).
Region specjalny Beszterce vidék (niem. Bistritzer Distrikt) − w północnej części (także kolor szary).

Királyföld (pol. Fundacja królewska (królewszczyzna), łac. Fundus Regius, niem. Königsboden, rum. Pământul Crăiesc) to nazwa historycznego regionu między Nagy-Küküllő i rzeką Olt (rum. Aluta), czasami także nzaywany Szászföld (Saksonią) lub Szászok földje (Ziemią Sasów). Kiedyś nazywał się Tulajdon lub Fiskális föld.[1]

Lokalizacja

Obszar saksońskich siedlisk był pierwotnie wąskim pasem ziemi w południowym Siedmiogrodzie o długości 190 km, rozciągającym się od Szászváros do brzegu Homoród. Później ten obszar rozrastał się w kierunku północ-południe. Obszary przylegające do Királyföld: komitaty Küküllő, Fehér i Udvarhelyszék na północy, Udvarhelyszék, Miklósvárszék, Sepsiszék i Felső-Fehér na wschodzie, góry oddzielające Havasalföld na południu, komitaty: Hunyad, Fehér i Küküllő.[2]

Historia

Po osiedleniu się Sasów w Siedmiogrodzie w XII wieku, Andreanum w 1224 roku ustabilizowało ich pozycję prawną i określiło autonomię, co zostało potwierdzone w 1486 roku przez króla Macieja. Ich nadrzędne ciałem stało się [ispán]] Sybina. Otrzymał prawo do organizowania targów i nadawania ulg podatkowych, a nawet od Ludwika Wielkiego prawo do zatrzymania towarów w Sybinie . W 1437 roku unia trzech narodów Siedmiogrodu: Węgrów, Seklerów i Sasów została również skodyfikowana, a związek ten był wielokrotnie potwierdzany (Unio Trium Nationum). Od XV wieku saksoński uniwersytet osiągnął nowe warunki w zakresie samostanowienia, a więc własny sąd (król-sędzia), względnie. mianowanie wójta saksońskiej gminy (czyli Saxonum), który był jednocześnie burmistrzem Sibiu, stolicy siedziby. Prawnie odrębne katedry (które tworzyły ze sobą uniwersytet) przetrwały do podziału w 1876 r., kiedy komitaty: Brassó, Szeben, Nagy-Küküllő i Bistrița-Năsăud przejęły te ziemie. Asymilacja rozpoczęła się już na początku XX wieku, na przykład w okresie Królestwa Rumuńskiego ludność Braszowa zmieniła się z większości niemieckiej na węgierską (obecnie większość rumuńska). Dziś, ze względu na przymusową emigrację w latach 70., ludność niemiecka na tym obszarze jest minimalna.

Jednostki administracyjne

Plik:Județe Transilvania sec17.PNG
Podział administracyjny średniowiecznego Siedmiogrodu: w zielonych ziemiach saksońskich, w tym Fundus regius.
Te mapa pokazuje regiony Althland, Burzenland, Weinland, Nösnerland, Land vor dem Wald i Ciculia[3]

Specjalnych jednostek administracyjnch, zwanych po węgiersku „Szék” i po niemiecku „Boden” początkowo było cztery: [4]:

  • Fogarasföld (niem. Althland, rum. Țara Oltului)
  • Barcaság (niem. Burzenland rum. Țara Bârsei)
  • XXX (niem. Weinland, rum. Țara Vinurilor)
  • Naszód (niem. Nösnerland, rum. Țara Năsăudului)

Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) została później podzielona na kilka miejsc: [5]

  • De jos: / Z dołu:
  • De sus: / Z góry:
  • Z obszaru Târnavelor - powstałego w XVI wieku:
  • Okręgi o specjalnym statusie, członkowie Universitas Saxonum (którzy korzystali z tych samych praw co Siedziska):

Ziemia chrześcijańska (Fundus regius) zniknęła w 1784 r. wraz z podziałem na Bezirke podjętym przez cesarza Habsburgów Józefa II[6] i nie jest odrestaurowana poprzez reformę administracyjną związaną z utworzeniem Cesarstwa Austro-Węgierskiego w 1876 r., która zniosła Wielkie Księstwo Siedmiogrodu.

Lokacje

Plik:Székely Land.PNG
Terytoria trzech uprzywilejowanych stanów siedmiogrodzkich
Niebieski: Seklerzy,
Szary: Sasi – Königsboden zgodnie z prawem Złotej karty,
Żółty: szlachcice Komitatsboden
Plik:Brukenthalpalais Hermannstadt.jpg
Nagyszeben, Brukenthal-palota
Nazwa regionu Stolica
po węgiersku		 Stolica
po niemiecku		 Stolica
po saksońsku		 Stolica
po łacinie		 Stolica
po rumuńsku		 Komentarz
Kőhalomszék Kőhalom Reps Kozd Rupea
Nagysinkszék Nagysink Großschenk Schoink Cincu
Segesvárszék Segesvár Schäßburg Saxoburgum Sighișoara
Szászsebesszék Szászsebes Mühlbach Șebeș
Szászvárosszék Szászváros Broos Waras Oraștie
Szebenszék Nagyszeben Hermannstadt Cybinium Sibiu wielu
Seklerów
Szerdahelyszék Szerdahely Reußmarkt Ruzmargt Miercurea Sibilului
Újegyházszék Újegyház Leschkirch Leuskyrch Nocrich

Później założona:

Nazwa regionu Stolica
po węgiersku		 Stolica
po niemiecku		 Stolica
po rumuńsku		 Komentarz
Medgyesszék Medgyes Mediasch Mediaș
Selykszék Nagyselyk Marktschelken Șeica Mare

I wiele osad, choć ruszyły drogą niezależności, ostatecznie nie stały się pełnoprawnymi stolicami, np. Nagyekemező (niem. Großprobstdorf, rum. Târnava) itp.

Kultura

Ich charakterystycznym zabytkiem architektonicznym jest kościół forteczny. Ich unikalny język regionalny jest zbliżony do luksemburskiego. Sybin był Europejską Stolicą Kultury w 2007 roku (wraz z dwoma gminami współorganizującymi).

Jellegzetes építészeti emlékük az erődtemplom. Egyedi tájnyelvük a luxemburgihoz áll közel. Nagyszeben város 2007-ben (két társrendező településsel) Európa kulturális fővárosa.

Przypisy

  1. ↑ Benkő József: Transsilvania specialis : Erdély földje és népe II. Red. i wyd. Szabó György. Bukarest; Kolozsvár: Kriterion. 1999. str. 300. ISBN 973-26-0524-3
  2. ↑ Benkő József. j/w, str. 321-322.
  3. ↑ Popescu-Spineni, Marin; Rumunia w źródłach geograficznych i kartograficznych ; Wydawnictwo Naukowe i Encyklopedyczne; Bukareszt; 1978; s. 124; [dostęp:2017-01-08].
  4. ↑ Alain du Nay (2008) [2001]. Români și maghiari în vârtejul istoriei (pdf) (wyd. II, poprawione i uzupełnione). Buffalo - Toronto: Editura Matthias Corvinus. s. 22.
  5. ↑ Magina, Livia; Instituția judelui sătesc în Principatul Transilvaniei; Wyd. Mega; Cluj-Napoca; 2014; s. 63-64; [dostęp:2017-01-07].
  6. ↑ Lucas Joseph Marienburg: Zeitschrift für Siebenbürgische Landeskunde , Band 19, Neudruck 1986 aus 1813, editura Böhlau 1996, Ignaz de Luca, artykuł: Das Großfürstenthum Siebenbürgen w: Geographisches Handbuch von dem Oestreichischen Staate Vand 4 Ungarn, Illyrien und Siebenbürgen , Wydawnictwo JV Degen, Wiedeń 1791, strony 491–549 oraz mapa tych „Bezirke Siebenburgens” w „Geographische Mittheilungen” A. Petermannsa, Wydawnictwo Justhus Perthes, Gotha 1857.

Więcej informacji

Powiązane artykuły
50px Lokacje Sasów w Siedmiogordzie

 •  Fogarasföld  •  Barcaság  •  XXX  •  Naszód
 •  Kőhalomszék  •  Nagysinkszék  •  Segesvárszék  •  Szászsebesszék  •  Szászvárosszék  •  Szebenszék  •  Szerdahelyszék  •  Újegyházszék
 •  Medgyesszék  •  Selykszék

Királyföld (węg.)
Szászföld (węg.)
Szászok földje (węg.)
Tulajdon (węg.)
Fiskális föld (węg.)
Fundacja królewska (pol.)
Fundus Regius (łac.)
Pământul Crăiesc (rum.)
Königsboden (niem.)

Mapa Transylwanii, Johannes Honterus, 1532.
Mapa Transylwanii, Johannes Honterus, 1532.
100x130px
 [[Plik:{{|{{{opis flagi}}}|1|mainsnak|datavalue|value}}|100x130px|border| alt=Flaga|center]]
Herb Flaga
Państwo 22x20px Węgry
Siedziba Nagyszeben/Hermannstadt/Sibiu

Położenie na mapie {{{nazwa mapy}}}

[[Plik:{{{mapa}}}|240x240px]]
Commons [[commons:{{#invoke:Wikidane|V|sitelinks|commonswiki|title}}|Multimedia w Wikimedia Commons]]
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Királyföld&oldid=52862”