Gutkeled I. István

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskimm. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskimm są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Strona	Autorzy	Nota
[3]	[4]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku chorwackim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku chorwackim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Ban całej Slawonii (1241-1244/45) Następca: Mstislavić Rastislav Rátót I. Loránd Poprzednik: Koniuszy królewski (1242-1245) Następca: Vilmos Hahót I. Csák Poprzednik: Sędzia królewski (1245-1246) Następca: Mojs (sędzia) Csák I. Demeter Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1246-1248) Następca: Türje II. Dénes Türje II. Dénes Plik:Coa Hungary Clan Gutkeled.svg 150px Gutkeled I. István (pol. Stefan I Gutkeled, chor. Stjepan Gut-Keled) (* nieznana, † 1259), węgiersko-chorwacki szlachcic, syn Apaja i brat Mikołaja Draguna, Sędzia królewski w 1245 r., palatyn od 1246 r. Później służył jako ban całej Slawonii (1248–1259), ban Przybrzeżny (banus maritimus) (1243–1249) i kapitan Styrii (1254–1258). Ojciec Nikoli z Gacka bana Chorwacji i księcia Gacka. Towarzysz króla Béli IV, w kampanii przeciw Tatarom (1241), István jako ban całej Slavonii, na północ od twierdzy Križevci (castrum) organizuje osadnictwo (dzisiejsze Gornji grad), a 24 kwietnia 1252 r. wydaje statut ogłaszający Križevce „nowym wolnym miastem” (novarum et liberam villam w Crisio). Z tego dokumentu jasno wynika, że ban czyni to na korzyść i honor króla (pro utilities et honore regis). Rok później, a dokładniej 16 sierpnia 1253 r., sam król Béla IV potwierdził ten przywilej słynną [[Złota Bulla|Złotą Bullą]. Pochodzenie i relacje rodzinne István urodził się w klanie Gutkeled, szeroko rozległym klanie pochodzenia niemieckiego, który przybył z Księstwa Szwabii do Królestwa Węgier za panowania I. Péter w połowie XI wieku, według Gesta Hunnorum et Hungarorum Kéza Simona. Ojciec István był zapewne „comesem” Dragunem z gałęzi Sárvármonostor. Potężni baronowie [[Gutkeled I. Miklós]|Miklós I]] i Gutkeled Apaj byli kuzynami Draguna, jednak nie można zidentyfikować wszystkich ich przodków, dlatego też nie można połączyć gałęzi Sárvármonostor z innymi gałęziami klanu. István był jedynym znanym synem Draguna. Uważany jest za przodka i pierwszego członka gałęzi Majád. Miał czterech synów z nieznaną z imienia żoną: [[Gutkeled II. Miklós]|Miklósa II]], Joachima, Istvána II i Pála. Wszyscy zajmowali ważne stanowiska, np. odpowiednio sędziego królewskiego, skarbnika królewskiego, sędziego królewskiego i bana Severin. Za pośrednictwem swojego najmłodszego syna Pála István był także przodkiem rodzin szlacheckich Majádi, Butkai, Keszeg de Butka, Márki, Málcai, Csatári, Ráskai, Fejes de Ráska i Vidfi de Ráska. Joachim, jego drugi syn, był jednym z najbardziej niesławnych wczesnych oligarchów podczas chaotycznego panowania Władysława IV w latach 70. Porwał nawet młodego Władysława i ustanowił dominację w Slawonii, wyłączając władzę królewską. Po jego śmierci w 1277 r. jego prowincję podzielono między Kőszegich i Babonićów, dlatego gałąź Majád upadła, podczas gdy inne gałęzie klanu Gutkeled (na przykład gałąź Rakamaz, z której wywodzi się prestiżowa rodzina Báthori), zyskały na znaczeniu. Kariera na Węgrzech István rozpoczął karierę polityczną na dworze książęcym Andrzeja, księcia halickiego, najmłodszego syna króla Andrzeja II, gdzie służył w latach 1231–1234. Gdy młody książę zmarł w 1234 r. bezpotomnie, István opuścił Księstwo Halickie. Po śmierci króla Andrzeja II w następnym roku został lojalnym zwolennikiem Béli IV, który wstąpiła na tron ​​węgierski w 1235 r. Gdy Mongołowie dokonali najazdu na Węgry w 1241 r., István brał udział w bitwie pod Mohi, gdzie Węgrzy ponieśli katastrofalną klęskę stając przeciwko oddziałom Batu Chana. István uciekł z pola bitwy, a później dołączył do Béli IV, który uciekł aż do Dalmacji po krótkim i niefortunnym schronieniu się w Księstwie Austrii. Po śmierci William Saint Omer, dalekiego krewnego króla, István został mianowany koniuszym królewskim około sierpnia 1242 roku. Utrzymywał godność co najmniej do października 1244 roku, ale istnieje nieautentyczna karta, która sugeruje, że służył w tym charakterze do 1245. Poza tym István działał również jako ispán / żupan w komitacie Vrbas (lub Orbász) od 1243 do 1244/5, zapewne jest on pierwszym znanym arystokratą, który utrzymywał ten zakres władzy Dolnej Slawonii. W latach 1245–1246 pełnił funkcję sędziego królewskiego i ispána komitatu Nyitra. W 1246 r. został wybrany na palatyna przez Bélę IV, zastępując Türje Dénesa. Funkcjonował na tej pozycji do 1247 lub 1248. W tym czasie, w 1246 r., zarządzał także komitatem Somogy. Trzy dokumenty wskazują, że przewodniczył sporom w Bela, Szántó (komitat Zala) i Baksa (komitat Baranya). Od lat 30. monarchowie czasami powierzali palatynom lub innym baronom królestwa, konkretne zadania. Na przykład Istvánowi i ispánowi Hahót I. Csákowi rozkazem Béli IV polecono zniszczyć młyny zbudowane bez pozwolenia na rzece Rabie. Gubernator Slawonii i Styrii W 1248 r. István został banem Slawonii, które zajmował przez 11 lat aż do swojej śmierci. Przyjął tytuł dux w 1254. Jego właściwy tytuł brzmiał „Ban i książę slawoński”, zgodnie z królewską kartą wydaną w 1254 r. Po inwazji Mongołów prowincja Slawonia i Chorwacja odegrały ważną rolę w obronie granic, w wyniku przekształcenia królewskiego tytułu księcia słowiańskiego w ręce potężnych świeckich baronów, takich jak Türje Dénes i Gutkeled I. István, podczas gdy syn króla, książę Stefan był jeszcze nieletni. W Slawonii István działał jako wicekról Béli, zgodnie z królewskim przywilejem w 1248 r. Jednak jako ban István był uwikłany w konflikt z kilkoma dalmatyńskimi miastami podczas swojej dekady rządów, na przykład jego syn ban Miklós został zamieniony przez wydarzenie, gdy jego ojciec bezprawnie zajął ziemie miasta Trogir. István mieszkał w Zagrzebiu i rządził regionem ze swojego pałacu tam, gdzie miał również swój własny dwór książęcy. Zbudował system wasali w Slawonii, sługami królewskimi i familiaris byli jego domownicy. W 1256 r. Benedek, kanonik z Zagrzebia, reprezentował Istvána w mennicy i komnacie w Pakracu. Plik:Ptuj en 1687.PNG Stephen Gutkeled rządził Styrią z zamku Pettau w latach 1254–1259 István zbudował kilka zamków (w tym Jablanac) wzdłuż granic w ramach radykalnych reform Béli wprowadzonych po inwazji Mongołów. Osiedlił się również migrantów do miejscowości Križevci i przekazał przywileje nowo zamieszkanej osadzie. István był pierwszym świeckim właścicielem ziemskim na Węgrzech, który dla osiedlających się na wyspie rzeki Rab założył osadę pod murami zamku Jablanac. Béla IV, zgodnie z traktatem z Pressburga (dziś Bratysława na Słowacji), nabył Księstwo Styrii od swojego rywala króla Czech Ottokara II 1 maja 1254 r. Po serii wojen, Gutkeled I. István został w tym roku zainstalowany jako kapitan Styrii (łac. Capitaneus Stirie), jednocześnie zachowując godność bana i księcia slawońskiego. Rządził zajętą prowincją z zamku Pettau (dziś w Ptuj, Słowenia) w imieniu Béli, który przyjął tytuł księcia Styrii, kwestionując roszczenia Ottokara. Podczas swoich rządów István wspierał lokalny kościół i szlachtę w Dolnej Styrii, ale część szlachty z Górnej Styrii również dołączyła do jego ligi do końca 1256 r. István nie był jednak w stanie umocnić rządów wegierskich w Styrii ze względu na kontr-propagandę i działalność Czechów. Styryjscy arystokraci powstali w buncie przeciwko Istvánowi i rozgromili go na początku 1258 roku. István bezskutecznie chory byłego miejsca, Pettau w pierwszej połowie roku, bronił Seifried von Mahrenberg, który pokonał wojska węgierskie. Ban István ledwo mógł uciec z pola bitwy, gdy wraz z koniem przepłynął Dunaj. Musiał uciec ze Styrii, ale Béla i jego syn István wspólnie zaatakowali Styrię głównie wojskami pomocniczymi Kumanów, przywrócili zwierzchnictwo, a Béla mianował swojego najstarszego syna Istvána nowym księciem Styrii. Ich kampania była również powiązana z wojną Filipa z Karyntii i Ulricha z Seckau o arcybiskupstwo Salzburga. Książę István i jego kapitan Gutkeled I. István wiosną 1259 r. rozpoczęli plądrowanie na Karyntię, w odwecie za wsparcie księcia Ulricha III z Karyntii (brata arcybiskupa Filipa) dla styryjskich rebeliantów. Po śmierci István Gutkeleda jego stanowisko pozostało puste, a wkrótce potem przegrało z Węgrami, gdy styryjscy lordowie zwrócili się o pomoc do Ottokara i pokonali armię węgierską w bitwie pod Kressenbrunn 12 czerwca 1260 r. However, Stephen was unable to consolidate the Hungarian rule in Styria due the Bohemians' counter-propaganda and activity. The Styrian noblemen rose up in rebellion against Stephen Gutkeled and routed him in early 1258.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Stephen Gutkeled unsuccessfully besieged his former seat, Pettau in the first half of the year, defended by Seifried von Mahrenberg, who defeated the Hungarian troops. Ban Stephen could barely escape from the battlefield, when he swam across the Danube along with his horse.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} He had to flee Styria, however Béla and his son, Stephen jointly invaded Styria with mostly Cuman auxiliary troops, restored his suzerainty and Béla appointed his oldest son, Stephen as the new Duke of Styria.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Their campaign was also connected to the war of succession between Philip of Carinthia and Ulrich of Seckau for the Archbishopric of Salzburg.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Duke Stephen and his captain, Stephen Gutkeled launched a plundering raid in Carinthia in the spring of 1259, in retaliation of Duke Ulrich III of Carinthia's (brother of Archbishop Philip) support of the Styrian rebels.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Following the death of Gutkeled, his position remained vacant and shortly thereafter the province lost for the Hungarians, when the Styrian lords sought assistance from Ottokar and vanquished the Hungarian army in the Battle of Kressenbrunn on 12 June 1260.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Gutkeled I. István nie był również dostępny dla pierwszego Bana, który wybił swój własny srebrny denar zdobiony kuną w Slawonii, tak zwany banovac lub banski denar. Pierwsze monety zostały wyemitowane w 1255 r. przez mennicę Pakrac, zgodnie z królewską kartą 1256 Béli IV. Monety Stephena wykazywały wpływy styryjskie, jak pisze historyk Hóman Bálint w swojej głośnej pracy w 1916 r. Później siedziba mennicy przeniosła się z Pakrac do Zagrzebia do 1260 roku. Jego banovac był uważany za walutę wysokiej jakości, a kiedy zaczęto bić złote monety za Karola I na Węgrzech w 1323 r., monety Gutkeleda służyły za przykład i bazę dla nowych florenów. Rozdzielenie banatu slawońskiego i chorwackiego utrzymało się aż do lat 50. XIII wieku. Stephen Gutkeled was also notable for the first Ban, who minted his own marten-adorned silver denarius in whole Slavonia, the so-called banovac or banski denar. The first coins were issued in 1255 by the Pakrac Chamber, according to a 1256 royal charter of Béla IV. Stephen's coins marked Styrian influence, as historian Bálint Hóman writes in his high-impact work in 1916.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Later the mintage's seat moved from Pakrac to Zagreb by 1260.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} His banovac was considered a high quality currency and when the minting of golden coins began under Charles I of Hungary in 1323, Gutkeled's coins served as an example and base for the new florins. The self-coiange of the Ban of Slavonia (and Croatia) have persisted until the 1350s.{{#invoke:Footnotes|sfn|template=sfn}} Przypisy Źródła Bradács, Gábor (2016). "Gutkeled nembeli István szlavón bán és István ifjabb király harcai a salzburgi érsekségért vívott háborúban (1258–1259)". W: Pósán, László; Veszprémy, László (red.). Elfeledett háborúk. Középkori csaták és várostromok (6–16. század). Zrínyi Kiadó. str. 171–197. ISBN 978-963-3276-96-9. Kristó, Gyula (1979). A feudális széttagolódás Magyarországon [Anarchia feudalna na Węgrzech]. Akadémiai Kiadó. ISBN 963-05-1595-4. Kristó, Gyula (2003). Háborúk és hadviselés az Árpádok korában [Wojny i taktyka w epoce Arpadów]. Szukits Könyvkiadó. ISBN 963-9441-87-2. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9. Weisz, Boglárka (2010). A zágrábi kamara az Árpádok korában [Izba Zagrzebska w epoce Arpadów]. Középkortörténeti tanulmányok 6. University of Szeged. str. 327–335. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3. Zobacz także Dodatak:Popis hrvatskih banova

Gutkeled I. István (węg.) Stefan I Gutkeled (pol.) Stjepan Gut-Keled (chor.) — Ban całej Slawonii Koniuszy królewski Sędzia królewski Palatyn Królestwa Węgier — Banovac monety bana Stefana (1255) Banovac monety bana Stefana (1255) Herb rodu Gutkeled Herb rodu Gutkeled Ban całej Slawonii Okres od 1241 do 1244/45 Poprzednik Mstislavić Rastislav Następca Rátót I. Loránd Koniuszy królewski Okres od 1242 do 1245 Poprzednik Vilmos Następca Hahót I. Csák Sędzia królewski Okres od 1245 do 1246 Poprzednik Mojs (sędzia) Następca Csák I. Demeter Palatyn Królestwa Węgier Okres od 1246 do 1248 Poprzednik Türje II. Dénes Następca Türje II. Dénes Dane biograficzne Klan Gut-Keled Pochodzenie niemieckie (Szwabia) Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny data nieznana Śmierć 1259 Ojciec Apaj Matka nieznana Rodzeństwo I. Miklós Żona nieznana Dzieci II Miklós/Nikola II. Joakim Pektar II. István/Stjepan II. Pál