Csák I. Péter
Peter I Born: c. 1240 Died: 1283 or 1284
| ||
| Political offices | ||
|---|---|---|
| Preceded by {{safesubst:#invoke:MultiReplace|main|Lawrence Aba|%[%[ *([%?-]) *%]%]|%1|%[%[ *[%?-] *| *(.-) *%]%]|%1}} |
Master of the stewards 1270–1272 |
Succeeded by {{safesubst:#invoke:MultiReplace|main|Reynold Básztély|%[%[ *([%?-]) *%]%]|%1|%[%[ *[%?-] *| *(.-) *%]%]|%1}} |
| Preceded by {{safesubst:#invoke:MultiReplace|main|Stephen Csák|%[%[ *([%?-]) *%]%]|%1|%[%[ *[%?-] *| *(.-) *%]%]|%1}} |
Master of the stewards 1279–c. 1284 |
Succeeded by {{safesubst:#invoke:MultiReplace|main|Ladislaus Rátót|%[%[ *([%?-]) *%]%]|%1|%[%[ *[%?-] *| *(.-) *%]%]|%1}} |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Csák I. Péter (pol. Piotr I Csák) (* ok.1240, † 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który zajmował kilka świeckich pozycji za panowania królów Stefana V i Władysława IV. Ojciec oligarchy Csák III. Máté, który na podstawie spadków po ojcu i stryjach stał się de facto władcą królestwa niezależnie od króla, przywłaszczając sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach. Spis treściRodzinaNajmłodszy syn Mateusza I, założyciela i pierwszego członka rodziny Trencsén, pełniącego funkcję skarbnika królewskiego (1242-1245) i Margit z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej.[1] Starszymi braćmi Péter byli Márk, ispán komitatu Hont w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); István I, stolnik królewski od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279; oraz Mateusz II, znany dowódca i palatyn (1278-1280; 1282-1283).[2] Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego bannermana klanu Csák.[2] Ich syn Stephen Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później władzę nad Csák z powodu braku bezpośredniego dorosłego mężczyzny po śmierci Mateusza III w 1321 r.[2] Péter I ożenił się z nieznaną szlachcianką z niezidentyfikowanego rodu.[1] Małżeństwo miało dwoje dzieci; najstarszym był Mateusz III, który odziedziczył majątek ojca i stryjów oraz posiadłości na dużą skalę[3], które położyły podwaliny pod de facto niezależną domenę obejmującą północno-zachodnie komitaty królestwa (dziś w przybliżeniu część zachodnia dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier).[4] Drugim synem był Csák, który był ostanim z rodu i zmarł około 1300 r., nie pozostawiając spadkobiercy.[2] BiografiaLojalny wobec księcia StefanaPlik:Sárospatak - Castle.jpg Zamek Sárospatak Według królewskiej karty wydanej przez Władysława IV 23 maja 1273 r. Péter odegrał aktywną rolę w wojnie domowej w latach 60. XX wieku między królem Węgier Bélą IV a jego synem Stefanem, który przejął Siedmiogród z tytułem księcia.[1] Klan Csák wspierał Stefana w tym rodzącym się konflikcie, w wyniku którego Béla IV oskarżył Pétera o nielojalność i zdradę, więc musiał uciekać do wschodnich części królestwa, który de facto rządził niezależnie. Péter schronił się w Feketehalom, zamku Czarnego Wrzosowiska (dziś: Codlea, Rumunia). Następnie z powodzeniem walczył z Kumanami, którzy sprzymierzyli się z Bélą, w pobliżu twierdzy Déva (dziś: Deva, Rumunia), gdzie stracił wielu żołnierzy, ale zapobiegł zniszczeniu regionu. Odważnie walczył także w oblężeniu zamku Baranka (dziś: Bronjka, Ukraina) i odzyskał fortecę dla swego pana.[5] Béla IV rozpoczął kampanię przeciwko zamkowi Sárospata, w której żona i dzieci Stefana, w tym mały Władysław, przebywali, jednak Péter I i jego brat Mateusz II schwytali i uwięzili szpiegów króla i zmusili Bélę do wycofania się. W rezultacie Sasi Siedmiogrodu powrócili do swojej lojalności wobec księcia Stefana.[2] W 1264 r. Ernye Ákos poprowadził kampanię królewską przeciwko księciu Stefanowi. Poniósł jednak poważną porażkę i został schwytany przez wroga, armię Csáka. Péter krytycznie wstrzyknął się w bitwę, niemniej jednak wziął również udział w bitwie o Isaszeg w marcu 1265 r., w której Stefan odniósł strategiczne zwycięstwo nad oddziałami Béli. Béla z Macsó uciekł z pola bitwy, a Kőszegi I. Henrik i jego synowie zostali pojmani. Po klęsce pod Isaszegiem król był zmuszony uznać władzę Stefana we wschodnich prowincjach królestwa.[3] 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie „Królików”, a stronnicy Béli zostali uwolnieni z niewoli.[1] Latem 1266 Stefan najechał Bułgarię, przejął Widin, Plewen i inne forty i rozgromił Bułgarów w pięciu bitwach. Péter również wziął udział w tej kampanii i walczył jak „dzielny lew”, zgodnie z dyplomem z 1273 r.[2] In 1264, Ernye Ákos led a royal campaign against Duke Stephen. However, he suffered a serious defeat and was himself captured by the enemy, the Csák army. Peter critically injured in the battle, nevertheless he also participated in the Battle of Isaszeg in March 1265, where Stephen won a strategic victory over Béla's troops. Béla of Macsó fled from the battlefield, while Henry I Kőszegi and his sons were captured. After the defeat at Isaszeg, the king was forced to accept the authority of Stephen in the eastern parts of the kingdom.[6] On 23 March 1266, father and son confirmed the peace in the Convent of the Blessed Virgin on 'Rabbits' Island and Béla's partisans were released from captivity.[7] In the summer of 1266, Stephen invaded Bulgaria, seized Vidin, Pleven and other forts and routed the Bulgarians in five battles. Peter also took part in this campaign and fought like a "brave lion", according to a 1273 diploma.[8] Péter I i jego ród pozostali lojalni wobec Stefana niezachwianie, fakt ten dowodzi, że nazwisko Péter nie było wymienione w królewskich kartach przed 1270 rokiem, a nie będący członkiem klanu Csák pojawił się w księgach rachunkowych Stefana, gdy książę przekupił jego naśladowców i zwolenników jego ojca. Peter i rodzina Trencsén poparli Stefana bez odszkodowania. Czekali na polityczne wejście, gdy książę zostanie królem.[2] Peter I and his genus remained loyal to Stephen steadfastly, this fact proves that Peter's name is not listed in royal charters before 1270 and non-member of the Csák clan appeared in Stephen's account books, when the duke bribed his followers and his father's supporters. Peter and the Trencsén branch supported Stephen without compensation. They were waiting for the political ascent when the duke becomes king.[9] Kariera politycznaGdy Stegan wstąpił na tron w 1270 roku jako V. István, Péter I został mianowany stolnikiem królewskim i żupanem Gacią w Królestwie Chorwacji[10], podczas gdy jego starszy brat, Mateusz II, został wojewodą Siedmiogrodu.[2] Péter zajmował te stanowiska do czasu nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., gdyż zastąpił go Básztély II. Rénold.[10] W 1271 r. Péter wziął udział w kampanii wojskowej przeciwko czeskiemu królowi Ottokarowi II, który naruszył dwuletni rozejm, zawarty w 1270 r. Walczył w oblężeniach Posony i Mosonmagyaróvára. Stefan V odniósł decydujące zwycięstwo w pobliżu rzeki Rábca. Odwaga i bohaterstwo Péter podczas bitew zostało udokumentowane królewską kartą z 1274 roku. Zgodnie z tym uratował życie swojemu byłemu wrogowi, Béli księciu Maczwy, który stracił konia w bitwie.[2] A w Castle of Moson on / Peter de genere Csák / uratował Bélę Duke'a (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy starali się go okrutnie zabić z całej siły. - Karta króla Władysława z 1274 r. Dla mistrza Piotra de genere Csáka[11]<templatestyles src="Template:Quote/styles.css"/>
W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Bélą IV a jego synem Stefanem, rozwinęły się dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów. Pierwsza z nich, prowadzona przez Henryka I Kőszegi („Henrik Nagi”), obejmująca także klany Gutkeled i Geregye. Druga została zdominowana przez gałąź Trencsén klanu Csák. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy partii Béli IV uciekli za granicę przed potencjalnymi odwetami, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego Władysława IV w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej Elżbiety Kumańskiej obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat.[4] Według historyka Hóman Bálinta w ciągu pierwszych pięciu lat Władysława IV miało miejsce dwanaście „zmian rządu”.[3] Péter I odzyskał swoje wpływy w czerwcu 1273 r., gdy otrzymał darowizny od króla, na przykład w Senicy w komitacie Nyitra (dziś: Senica, Słowacja).[2] Jednak Péter stracił tę posiadłość na początku 1274 r., gdy grupa oligarchów z Kőszeg ponownie odzyskała zaufanie Władysława IV.[2] Plik:Coa Hungary Clan Csák.svg Herb klanu Csák 1Bracia Csák (Mateusz II i Péter) oraz ich sojusznicy z powodzeniem usunęli Joachima Gutkeleda i Henrika Kőszegiego od władzy do lata 1274 r. Król i jego matka, Gutkeled i Kőszegi, schwytali młodszego brata Władysława, Andrzeja, i zabrali go do Slawonii.[4] Domagali się Slawonii w domu księcia Andrzeja, ale Péter pokonał swoje zjednoczone siły w bitwie pod Föveny pod koniec września i uwolnił Andrzeja. Henrik Kőszegi został zabity na polu bitwy, podczas gdy twarz Pétera została pocięta. Następnie Władysław IV i Péter rozpoczęli kampanię przeciwko Iwanowi Kőszegiemu, synowi Henrika i splądrowali jego prowincję.[1] Po tym klan Csák odzyskał utracone pozycje; Mateusz II został powołany na wojewodę siedmiogrodzkiego, a Péter został ispánem komitatów Somogy i Sopron, których godności utrzymał do 1275 r.[10] Pomimo zdrady zmarłego Henrika Kőszegiego jego rodzina była w stanie zachować swoje wpływy, pozostając w głównej grupie rywalizującej z klanem Csáków. W połowie 1275 r. dwór królewski wyraził zaufanie do rodziny Kőszegi, gdy Kőszegi II. Miklós został mianowany palatynem, zastępując Rátót Loránda, sojusznika Csáka. Jednak kolejna „zmiana rządu” nastąpiła przed końcem roku, kiedy Péter awansował na stanowisko palatyna. Mateusz II Csák został jednocześnie skarbnikiem królewskim. Péter godności palatyna spawowła także fukcje ispána w komitatach Sopron, Nyitra i Somogy.[10] Jednak przed czerwcem 1276 r. Péter stracił wszystkie te pozycje: został ponownie zastąpiony przez Kőszegi II. Miklósa i został oskarżony o zamordowanie miejscowego szlachcica w Somogy bez powodu.[2] Kontynuował walkę z Kőszegiem, kiedy wojska Pétera splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji Veszprém, której przewodził biskup Kőszegi I. Péter, kolejny syn Henryka. Podczas tego ataku wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka jej szkoły, zostały spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Pétera.[4] Jednak Péter odzyskał pozycję palatyna po roku przymusowej emigracji politycznej, poza tym działał również jako ispán komitatu Somogy.[10] W 1278 r. po raz trzeci służył jako palatyn, a jego następcą został jego brat Mateusz II.[10] W tym czasie klan Csák miał czterech członków rodziny i pełnił ważną rolę w tworzeniu sojuszu między Władysławem IV a Rudolfem Habsburgów przeciwko Ottokarowi II. W 1279 r. Péter został stolnikiem królewskim i prawdopodobnie zachował tę godność aż do śmierci w 1283 r. lub 1284 r.[10] Tymczasem służył jako palatyn po raz czwarty i ostatni w 1281 roku.[10] PosiadłościZe względu na swoją własność w Senic utrzymywał bliski kontakt z czeską szlachtą rodu Sternbergów po drugiej stronie rzeki Morawy. Péter założył swoją domenę na lewym brzegu Dunaju. Ma zagwarantowane wolności burgerów w Komárnie (dziś: Komárno, Słowacja). Możliwe, że Péter otrzymał miasto około 1277 lub 1278 roku. Zarządza swoimi posiadłościami z twierdzy Komárom. Kupił także za 60 srebrnych marek ziemię Bosmana w południowej części komiatatu Niytra od krewnych Berenca w 1281 r. Ponadto Péter zamierzał uzyskać ziemię i cła w komitacie Pozsony zgodnie z kartą po swojej śmierci, odebrał liczne przywileje szlachty w Padány (dziś: Padáň, Słowacja) siłą.[2] Due to his ownership in Szenic, he has been in close contact with the Bohemian noble Sternberg family from the other side of the Morava river. Peter established his domain on the left bank of the Danube. He guaranteed the liberties of burghers in Komárom (today: Komárno, Slovakia). It is possible that Peter had received the town around 1277 or 1278. He governed his estates from Komárom Fortress. He also purchased for 60 silver marks the land of Bosman in Southern-Nyitra from the Berencs kindred in 1281. Furthermore, Peter intended to gain lands and customs duties in Pozsony County, according to a charter following his death, he had taken away the letters of privilege of the nobles in Padány (today: Padáň, Slovakia) by force.[13] Przypisy
Źródła
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
