|
Mistrz skarbu (magister tavernicorum regalium[1]) lub wódz főtárnok (camerarius) to jeden z dostojników baronialnych, początkowo nadzorca dworów królewskich, zarządca jego finansów, kustosz jego skarbów. Pod koniec średniowiecza stopniowo przekształcił się w urząd sędziowski, który w XII wieku stał się niefunkcjonalną funkcją.
Stanowisko wzorowane było na samej frankońskiej organizacji państwowej z czasów powstania państwa, w krajach sąsiednich, w Europie Środkowo-Wschodniej, nazywane było camerarius[2].
Rola ekonomiczna
Niestety dokumnety króla I. Istvána ledwo wspominają o jednym lub dwóch dostojnikach, o godnościach dworskich wiemy tylko z statutu Tihany. Zarządzającym dochodami królewskimi był naczelny főtárnok (camerarius), który stał na czele Tárnok organizacji dworskiej. Zarządzał "kamaráját", dlatego później főkamarás „komnatą” króla, więc później nazwano ją główną komnatą.[3]
Po raz pierwszy został wymieniony w 1148 r. jako prezes izby królewskiej királyi kamara elnöke (presidens camere regie), następnie w 1198 r. I kilkakrotnie później posiadał tytuł mistrza komnat kamarások mestere (magister cubiculariorum). Po raz pierwszy pojawił się w 1214 roku jako tárnokmester (magister tavarnicorum). Początkowo palatyn kierujący dworem nie był już w stanie wykonywać wszystkich swoich obowiązków i potrzebni byli nowi dygnitarze specjalizujący się w niektórych zadaniach[4].
Około 1200 r. dochody majątków królewskich zaczęły tracić na znaczeniu. Odtąd tárnokmester steward zarządzał innymi dochodami skarbowymi (królewskie, królewskie podatki miejskie itp.).[5] Dénes, jeden z mistrzów początku XIII wieku, syn (m) strąka, odegrał ważną rolę w kształtowaniu nowej polityki gospodarczej opartej na dochodach pieniężnych.[6] Reformy Karola Roberta znacznie zwiększyły jego rolę w pierwszej połowie XIV wieku[7], kiedy był on już szefem finansów publicznych, faktycznym kierownikiem polityki finansowej i gospodarczej oraz głównym organem administracyjnym i sądowniczym powiązanych organizacji. Obejmował również dobra koronne i pozostałe folwarki zamkowe. W jego działalności gospodarczej pomagał mu porucznik i generał porucznik. W drugiej połowie XIV w. obowiązki gospodarcze stopniowo, ostatecznie całkowicie, przejmował jego zastępca, kincstartó (thesaurarius).[5][6]
Rola sądowa
W grupie wolnych miast królewskich, tzw. miastach dworu królewskiego mistrz królewski osądzał Budę jeszcze przed 1376 r., ale w tym czasie nawet palatyn i sędzia kraju byli w stanie rozpatrywać ich sprawy.
W wyniku reform Ludwika Wielkiego w latach 1376–1378 oddzielny sędzia sądu miejskiego, zachowując swój urząd sędziego, działał po 1378 r., gdy funkcję sędziego wspierał sędzia i notariusz.[6]
W sprawach cywilnych miast miast królewskich odwołanie musiało zostać złożone na dworze królewskim u prezydentów cywilnych.
W XV wieku Buda, Bratysława, Trnawa, Sopron, Koszyce, Preszów i Bardiów składały się z miast pogańskich. Jeszcze zanim Mohács dołączył do nich Pest, a ich liczba stale rosła, szczególnie w XVI-XVII wieku. wieku. W 1848 r. Było ich 28. Podczas okupacji tureckiej królewskie krzesło znajdowało się w Bratysławie[5].
Od początku XVI wieku mistrz skarbu był czwartą świecką godnością. Palatyn lub. w przypadku przeszkody dla sędziego kraju przewodniczył on również posiedzeniom izby wyższej, a następnie Rady Siedmiu. Po 1867 roku nadal istniał jako niewyłączny tytuł batalionu.[5]
Czasy Arpadów
Nazwisko (Urodziny–Śmierć)
|
Okres
|
Monarcha (Lata panowania)
|
Uwagi
|
| Ják I. Mika
|
1099-1201 [8]
|
I. László
|
|
| Miska, syn Salamona
|
1214[6]
|
II. András
|
|
| Atyusz Salamon
|
1214–1215
|
|
| Dénes, syn Apoda
|
1215–1222[4] / (1224–1230[6])
|
Osl Beled pohárnokmester, tárnokmester (1216–1236)
|
| Tomaj Dénes
|
1224–1230[4]
|
Tomaj
|
| Miklós, syn Miklósa
|
1231–1235[6]
|
|
Csák Pósa (Pous, Pózs)
|
1235[4][6]
|
IV. Béla
|
Csák
|
| Rátót I. Domokos
|
1238–1241[4][6]
|
Rátót
|
| wakat
|
1241–1242
|
Meggyesi Móricz, Tárnokmester (magister tavernicorum), (fl. 1241-69
|
| Csák I. Máté[4]
|
1242–1246[4][6]
|
Csák I. Máté
|
| Türje II. Dénes
|
1246–1248[4][6]
|
Türje
|
| Hahót I. Csák
|
1248–1260[4][6]
|
Hahót
|
| Pok Móric
|
1260–1270[4][6]
|
Pok
|
| Ákos Ernye
|
1272[6]
|
V. István
|
Ákos
|
| Gutkeled Joakim (pierwszy raz)
|
1272–1273[6]
|
IV. László
|
Gutkeled
|
| Rátót I. István
|
1273[6]
|
Rátót
|
| Gutkeled Joakim (drugi raz)
|
1273–1274[6]
|
Gutkeled
|
| Monoszló II. Egyed (pierwszy raz)
|
1274[6]
|
Monoszló E1. II. Egyed / Egidije II. Moslavački († 1313) (ft 1265–1313; d. 1313), mistrz skarbu (1270–1272; 1274–1275),
|
| Gutkeled Joakim (trzeci raz)
|
1274[6]
|
Gutkeled
|
| Monoszló II. Egyed (drugi raz)
|
1274–1275[6]
|
Monoszló
|
| Gutkeled Joakim (czwarty raz)
|
1275[6]
|
Gutkeled
|
| Csák II. Máté[4]
|
1275–1276[6]
|
Csák II. Máté
|
| Kőszegi Iván (János)
|
1276–1277[6]
|
Héder, Kőszegi
|
| Csák III. Ugrin[4]
|
1277–1279[6]
|
Csák, újlaki ág
|
| Aba II. Lőrinc (pierwszy raz)
|
1279–1280[6]
|
Aba
|
| Aba Péter
|
1281–1283[6]
|
Aba
|
| Aba II. Lőrinc (drugi raz)
|
1284–1286[6]
|
Aba
|
| Kőszegi Iván (drugi raz)
|
1290–1291[6]
|
Héder, Kőszegi
|
| Porc István
|
1291–1292[6]
|
Rátót
|
| Rátót I. Domokos
|
1293–1301[6] (1302[8])
|
Rátót, Porc István fia, a Pásztói őse
|
Ákos I. Mojs 1291
D1. Hahót Jakab, Királynéi tárnokmester, (fl. 1267-1301, +before 1309; m.Anna (fl. 1296-1309), dau.of László N
Czasy Andegawenów
Nazwisko (Urodziny–Śmierć)
|
Okres
|
Monarcha (Lata panowania)
|
Uwagi
|
| Kőszegi II. Henrik
|
1302–1305
|
|
Kőszegi
|
| Kőszegi III. Miklós
|
1307
|
|
Kőszegi
|
| Csák III. Ugrin
|
1307–1309[6]
|
I. Károly
|
Csák újlaki ága
|
| Csák III. Máté
|
1310–1311[6]
|
Csák trencséni ága, III. Máté
|
| Kőszegi III. Miklós
|
1311–1314[6]
|
Kőszegi
|
| Borsa Beke
|
1314–1315[6]
|
Borsa
|
| Nekcsei Demeter
|
1315–1338[6][7]
|
Aba
|
| Szécsényi I. Tamás (pierwszy raz)
|
1339–1342[6] (1341-ig procurator, megbízott[8])
|
Szécsényi
|
| Sirokai Miklós
|
1341[8]
|
|
| Lackfi I. István (pierwszy raz)
|
1342[6]
|
I. Lajos
|
Lackfi
|
| Szécsényi I. Tamás (drugi raz)
|
1342–1343[6]
|
Szécsényi
|
| Lackfi I. István (drugi raz)
|
1343–1344[6]
|
Lackfi
|
| Tót Lőrinc
|
1344–1346[6]
|
Kont Miklós apja
|
| Paksi Olivér (pierwszy raz)
|
1347–1352[6]
|
|
| Lackfi I. István (trzeci raz)
|
1353[6]
|
|
| Pomázi Cikó
|
1353–1359[6]
|
B1 Bebek II. István de Pelsőc, Országbíró (1360-69), Tárnokmester (1359-60)
|
| Paksi Olivér (drugi raz)
|
1359–1360[6]
|
B1 I. István de Pelsőc († przed 23.6.1369), Tárnokmester (1359-60), főispán Heves i Liptó, (fl. 1330-69
|
| Zsámboki János (pierwszy raz)
|
1360–1371[6]
|
ifjabb? D1. Kanizsai I. Miklós (bd-1404), skarbnik, Tárnokmester (1367–1404), (fl. 1367-1404, †III.1404; m.Margit N (fl. 1404-17), zalai, mosoni, vasi és soproni ispán,
|
| Dunajeci János
|
1371–1372[6]
|
|
| Zsámboki János (drugi raz)
|
1373–1376[6]
|
ifjabb?
|
| Szepesi Jakab
|
1376[6]
|
|
| Szentgyörgyi IV. Tamás
|
1378–1382[6]
|
|
| Zámbó Miklós (pierwszy raz)
|
1382–1384[6]
|
Mária
|
|
| Treutel János
|
1384–1385[6]
|
|
| Zámbó Miklós (drugi raz)
|
1385–1388[6]
|
|
|
- B2. Domoszlói Péter, Tárnokmester, +1320; m.N, dau.of Sándor Kárászi
- B3 Bebek György de Vámos, Tárnokmester, (fl. 1330-90, +before 5.5.1390
- C1 Bebek László, Királynéi tárnokmester, (fl. 1370-1403, +before 22.1.1404
- C1 Bebek I. Imre Tárnokmester, Főispán of Torna, Sáros, Szepes, Bereg, Liptó, Turóc and Borsod, (fl. 1370-95)
Wiek Anjou (królowe)
XV wiek
XVI wiek
- A2. Serkei Dezső († 1415), Tárnokmester; żona: N Margit (fl. 1412-13); jego następcy używali nazwiska Dezsőfi de Serke
- C1 Bebek László († przed 22.1.1404), Királynéi tárnokmester, (fl. 1370-1403; żona: Rupolújvári Nn, teść: Rupolújvári Tamás (Vásári and N) -> Bebek László (ispán) († 1403/1404), Bebek István országbíró fia[3]
- Karlo Kurjaković Master of the treasury (1408),
- D6 Bebek III. Miklós, Királynéi tárnokmester, (fl. 1404-30
- Kórógyi Fülpös, Tárnokmester, +1432/33; m.Ilona Josvay (fl. 1433-36)
- Rozgonyi I. János, Tárnokmester (magister tavernicorum), +ca 1438; m.Apollónia (fl. 1406-1425), dau.of Demeter Domoszlói and Ilona Debreceni
- B1. Guthi Országh János, Tárnokmester, +1457; 1m: N, dau.of Tamás Kolozsvári; 2m: Erzsébet Pósa de Szer
- G4. Rozgonyi Rénold, Tárnokmester, +1472; 1m: Dorottya Garai (fl. 1434-43); 2m: Elizabeth von Maynberg
Nowa era
Tavernicorum regalium magistri, Königliche Ober–Schatzmeister[9]
Nazwisko (Urodziny–Śmierć)
|
Okres
|
Monarcha (Lata panowania)
|
Uwagi
|
| Thurzó Elek
|
1523–1527
|
II. Lajos
|
betlenfalvi; Thurzó
|
| Báthori IV. András
|
1527. november 10 – 1534
|
I. Ferdinánd[9]
|
Báthori ecsedi ága (†1534)
|
| Drugeth Ferenc
|
1527 – 1533
|
I. János[9]
|
homonnai; Drugeth
|
| Nádasdy Tamás
|
1536 – 1543
|
I. Ferdinánd[9]
|
Nádasdy
|
| Kendy Ferenc
|
1539
|
I. János[9]
|
|
| Báthori András
|
1544. január 1 – 1554 június 1.
|
I. Ferdinánd
|
Báthori ecsedi ága (†1566)
|
| Perényi Gábor
|
1554. november 5 – 1557
|
|
| Zrínyi Miklós
|
1557. november 23 – 1566. szeptember 7.
|
I. Ferdinánd, I. Miksa
|
gróf (†1566); Zrínyi
|
| Zrínyi György
|
1567 – 1603
|
I. Miksa, Rudolf
|
gróf (†1603); Zrínyi
|
| Erdődy Tamás
|
1603. augusztus 19 – 1608
|
Rudolf, II. Mátyás
|
monyorókeréki gróf (†1624); Erdődy
|
| Forgách Zsigmond
|
1608. december 1 – 1610
|
II. Mátyás
|
gimesi báró; Forgách
|
| Draskovich János
|
1610. január 25 – 1613. május 11.
|
|
| üresedés
|
1613 – 1615
|
|
| Erdődy Tamás
|
1615. április 27 – 1624. január 15.
|
II. Mátyás, II. Ferdinánd
|
monyorókeréki gróf (†1624); Erdődy
|
| üresedés
|
1624. január – 1625. október
|
II. Ferdinánd
|
|
| Bánffy Kristóf
|
1625. október 8 – 1643
|
II. Ferdinánd, III. Ferdinánd
|
alsólendvai gróf; Bánffy
|
| Csáky István
|
1644. március 15 – 1662. november 5.
|
III. Ferdinánd, I. Lipót
|
körösszegi gróf; Csáky
|
| Erdődy György
|
1662. november 22 – 1663
|
I. Lipót
|
monyorókeréki gróf (†1663); Erdődy
|
| Forgách Ádám
|
1663. június 8 – 1679
|
gimesi gróf; Forgách
|
| Erdődy Imre
|
1679. augusztus 21 – 1690
|
gróf; Erdődy
|
| Zichy István
|
1690. június 12 – 1693
|
vázsonykői gróf; Zichy
|
| Erdődy György
|
1693. április 7 – 1704. január 15.
|
gróf
|
| üresedés
|
1704 – 1705
|
|
| Csáky Zsigmond
|
1706. november 17 – 1739
|
I. József, III. Károly
|
gróf; Csáky
|
| Nádasdy Lipót Flórián
|
1739. május 9 – 1746. augusztus 2.
|
III. Károly, Mária Terézia
|
Nádasdy
|
| Esterházy Ferenc
|
1746. augusztus 3 – 1754. augusztus
|
Mária Terézia
|
galántai gróf (†1754); Esterházy
|
| Illésházy József
|
1755. november 24 – 1759. augusztus 21.
|
gróf; Illésházy
|
| Batthyány Ádám
|
1759. augusztus 21 – 1782.
|
Mária Terézia, II. József
|
Batthyány
|
| Csáky János
|
1782. október 18 – 1783. augusztus 14.
|
II. József
|
körösszegi gróf; Csáky
|
| Niczky Kristóf
|
1783. augusztus 14 – 1786. december 21.
|
gróf; Niczky
|
| Jankovics Antal
|
1786. december 21 – 1789
|
daruvári gróf (†1789); Jankovics
|
| Végh Péter
|
1789. április 27 – 1795. július 21.
|
II. József, II. Lipót, Ferenc
|
|
| Majláth József
|
1795. július 23 – 1797
|
Ferenc
|
székhelyi; Majláth
|
| Szentiványi Ferenc
|
1797. október 21 – 1802. április 16.
|
szentiványi; Szentiványi
|
| Brunszvik József
|
1802. április 16 – 1825. március 18.
|
korompai gróf; Brunszvik
|
| Cziráky Antal Mózes
|
1825. április 3 – 1827
|
ciráki gróf; Cziráky
|
| Pálffy Fidél
|
1828. március 18 – 1836
|
Ferenc, V. Ferdinánd
|
erdődi gróf; Pálffy
|
| Eötvös Ignác
|
1836. augusztus 9 – 1841
|
V. Ferdinánd
|
vásárosnaményi gróf; Eötvös
|
| Keglevich Gábor
|
1842. január 12 – 1848
|
buzini gróf; Keglevich
|
Kapcsolódó szócikkek
A magyar uralkodó osztály
Przypisy
- ↑ Országzászlósok az újkorban. Az országbíró, a horvát bán és a tárnokmester, tankonyvtar.hu
- ↑ Györffy, György. István király és műve, 2. kiadás, Gondolat, Budapest, str. 524. (1983). ISBN 963-281-221-2
- ↑ Györffy, György. István király és műve, 2. kiadás, Gondolat, Budapest, str. 241. (1983). ISBN 963-281-221-2
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Fügedi, Erik. Ispánok, bárók, kiskirályok. Magvető, str. 47-48. (1986). ISBN 963-14-0582-6
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Magyar történelmi fogalomtár, szerkesztette Bán Péter, Gondolat, Budapest, str. 194-195. ISBN 963 282 202 1 (1989)
- ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 6,16 6,17 6,18 6,19 6,20 6,21 6,22 6,23 6,24 6,25 6,26 6,27 6,28 6,29 6,30 6,31 6,32 6,33 6,34 6,35 6,36 6,37 6,38 6,39 6,40 6,41 6,42 6,43 6,44 6,45 6,46 6,47 6,48 6,49 6,50 6,51 szerk.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest, str. 662. (1994). ISBN 963-05-6722-9.
- ↑ 7,0 7,1 Kristó Gyula, Makk Ferenc. Előszó., Károly Róbert emlékezete. Európa Könyvkiadó Budapest 1988. ISBN 963-07-4394-9.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 8,7 8,8 8,9 Markó, László. A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig. Magyar Könyvklub. ISBN 963 547 085 1 (2000)
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Fallenbüchl, Zoltán. Magyarország főméltóságai. Maecenas (1988). ISBN 963-02-5536-7
További információk
|