Csák I. Péter

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Stolnik królewski (1276-1279 ) Następca: Básztély II. Rénold Csák I. Péter Poprzednik: Stolnik królewski (1270–1272) Następca: Lawrence Aba Reynold Básztély Poprzednik: Stolnik królewski (1279–c. 1284) Następca: Stephen Csák Ladislaus Rátót Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1275-1276) Następca: Kőszegi I. Miklós Kőszegi I. Miklós Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1277) Następca: Kőszegi I. Miklós Péc Dénes Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1278) Następca: Péc Dénes Csák II. Máté Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1281) Następca: Aba Finta Kőszegi Iván Csák I. Péter (pol. Piotr I Csák) (* ok.1240, † 1283÷4), węgierski szlachcic, oligarcha, właściciel ziemski i dowódca wojskowy, który sprawował kilka świeckich funkcji za panowania królów Stefana V i Władysława IV. Ojciec oligarchy Mateusza III, który dzieki spadkom po ojcu i stryjach stał się de facto udzielnym władcą niezależnym od króla, przywłaszczając sobie królewskie prerogatywy na swoich terytoriach. Rodzina Najmłodszy syn Mateusza I, założyciela i pierwszego członka rodziny Trencsén, pełniącego funkcję skarbnika królewskiego (1242-1245) i Małgorzaty (Margit) z niezidentyfikowanej rodziny szlacheckiej. Starszymi braćmi Pétera byli: Márk – ispán komitatu Hont w 1247 r. (brak dalszych informacji na jego temat); István I – stolnik królewski od 1275 do 1276 i od 1276 do 1279 oraz Mateusz II – znany dowódca i palatyn (1278-1280; 1282-1283). Miał także młodszą siostrę, która poślubiła morawskiego szlachcica Zdzisława Sternberga, lojalnego chorążego klanu Csák. Ich syn Stefan Sternberg (lub „Czech”) odziedziczył później pozycję klanu Csák z powodu braku bezpośredniego dorosłego spadkobiercy po śmierci Mateusza III w 1321 r. Péter I ożenił się z nieznaną szlachcianką z niezidentyfikowanego rodu. Małżeństwo miało dwoje dzieci: starszym był Mateusz III, który odziedziczył olbrzymi majątek ojca i stryjów, które położyły podwaliny pod de facto niezależną domenę obejmującą północno-zachodnie komitaty królestwa (dziś w przybliżeniu część zachodnia dzisiejszej Słowacji i części północnych Węgier). Drugim synem był Csák, który był ostatnim męskim przedstawicielem rodu i zmarł około 1300 r., nie pozostawiając spadkobiercy. Biografia Lojalny wobec księcia Stefana Plik:Sárospatak – Castle.jpg Zamek Sárospatak Według królewskiego dokumentu wydanegoj przez Władysława IV 23 maja 1273 r. Péter odegrał aktywną rolę w wojnie domowej w latach 60. XIII wieku między królem Węgier Belą IV a jego synem Stefanem, który przejął Siedmiogród , razem z tytułem księcia. Klan Csák wspierał Stefana w tym rodzącym się konflikcie, w wyniku którego Bela IV oskarżył Pétera o nielojalność i zdradę, więc ten musiał uciekać do wschodnich części królestwa, którą de facto rządził niezależnie. Péter schronił się w Feketehalom, zamku Czarnego Wrzosowiska (dziś: Codlea, Rumunia). Następnie, w pobliżu twierdzy Déva (dziś: Deva, Rumunia), walczył z powodzeniem z Kumanami, którzy sprzymierzyli się z Belą. Stracił wielu żołnierzy, ale zapobiegł zniszczeniu regionu. Odważnie walczył także podczas oblężenia zamku Baranka (dziś: Bronjka na Ukrainie) i odzyskał fortecę dla swego pana. Bela IV rozpoczął kampanię przeciwko zamkowi Sárospata, w którym przebywała żona Stefana i jego dzieci, w tym mały Władysław. Péter I i jego brat Mateusz II pojmali i uwięzili szpiegów króla i zmusili Belę do wycofania się. W rezultacie Sasi siedmiogrodzcy powrócili do swojej lojalności wobec księcia Stefana. W 1264 r. Ákos Ernye poprowadził kampanię królewską przeciwko księciu Stefanowi. Poniósł jednak poważną porażkę i został pojmany przez wroga, armię Csáka. Péter został ciężko ranny w bitwie, niemniej jednak wziął również udział w bitwie o Isaszeg w marcu 1265 r., w której Stefan odniósł strategiczne zwycięstwo nad wojskami Beli. Bela z Maczwy uciekł z pola bitwy, a Henryk I Kőszegi i jego synowie zostali pojmani. Po klęsce pod Isaszegiem król był zmuszony uznać władzę Stefana we wschodnich prowincjach królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie „Królików”, a stronnicy Beli zostali uwolnieni z niewoli. Latem 1266 roku Stefan najechał Bułgarię, przejął Widyn, Plewen i inne forty i rozgromił Bułgarów w pięciu bitwach. Péter również wziął udział w tej kampanii i walczył jak „dzielny lew”, zgodnie z dyplomem z 1273 r. Péter I i jego ród pozostali lojalni wobec Stefana niezachwianie, co potwierdza fakt, że nazwisko Pétera nie zostało wymienione w królewskich dokumentach przed 1270 rokiem, a nie będący członkiem klanu Csák pojawił się w księgach rachunkowych Stefana, gdy książę przekupił swoja świtę oraz zwolenników ojca. Péter i rodzina Trencsén poparli Stefana bezinteresownie. Czekali jedynie na polityczną sytuacje, gdy książę zostanie królem. Kariera polityczna Gdy Stefan wstąpił na tron w 1270 roku jako V. István, Péter I został mianowany stolnikiem królewskim i żupanem Gaci w Królestwie Chorwacji, podczas gdy jego starszy brat, Mateusz II, został wojewodą Siedmiogrodu. Péter zajmował te stanowiska do czasu nagłej śmierci Stefana V w sierpniu 1272 r., gdyż zastąpił go Básztély II. Rénold. W 1271 r. Péter wziął udział w kampanii wojskowej przeciwko czeskiemu królowi Ottokarowi II, który naruszył dwuletni rozejm, zawarty w 1270 r. Walczył w oblężeniach Posony i Mosonmagyaróvára. Stefan V odniósł decydujące zwycięstwo w pobliżu rzeki Rábca. Odwaga i bohaterstwo Pétera podczas bitew zostało udokumentowane w królewskim dokumencie z 1274 roku. Zgodnie z nim Péter uratował życie swojemu byłemu wrogowi, księciu Beli z Maczwy, który stracił konia w bitwie. A w zamku Moson /Piotr z rodu Csák/uratował księcia Bele (naszego drogiego kuzyna, który walczył najlepiej jak potrafił) z rąk naszych wrogów, którzy starali się go okrutnie zabić z całej siły. – z dokument króla Władysława z 1274 r. dla mistrza Piotra z rodu Csák W czasie, gdy pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, objawiły się również dwie rywalizujące ze sobą grupy oligarchów. Pierwsza z nich, prowadzona przez Henryka I Kőszegiego („Henrik Nagi”), obejmująca także klany Gutkeled i Geregye. Druga zaś została zdominowana przez gałąź Trencsén klanu Csák. Po koronacji Stefana V w 1270 r. przywódcy partii Beli IV uciekli za granicę przed potencjalnym odwetem, ale wrócili na Węgry, gdy korona przeszła na nieletniego Władysława IV w sierpniu 1272 r. Podczas nominalnej regencji królowej Elżbiety Kumańskiej obie strony chciały wziąć udział w sprawowaniu władzy. Rywalizacja między obiema stronami była ograniczona do kolejnych lat. Według historyka Hóman Bálinta w ciągu pierwszych pięciu lat Władysława IV miało miejsce dwanaście „zmian rządu”. Péter I odzyskał swoje wpływy w czerwcu 1273 r., gdy otrzymał darowizny od króla, na przykład w Senicy w komitacie Nyitra (dziś: Senica, Słowacja). Jednak Péter stracił tę posiadłość na początku 1274 r., gdy oligarchowie z grupy Kőszegi ponownie odzyskała zaufanie Władysława IV. Herb klanu Csák Bracia Csák (Mateusz II i Péter) oraz ich sojusznicy z powodzeniem usunęli Joachima Gutkeleda i Henryka I Kőszegiego od władzy do lata 1274 r. W odwecie Gutkeledowie i Kőszegi pojmali króla, jego matkę i młodszego brata Władysława, księcia Andrzeja i zabrali go do Slawonii. Zażądali Slawonii w imieniu księcia Andrzeja, ale Péter pokonał ich zjednoczone siły w bitwie pod Föveny pod koniec września i uwolnił Andrzeja. Henryk Kőszegi został zabity na polu bitwy, podczas gdy Péter został z pociętą twarzą. Następnie Władysław IV i Péter rozpoczęli kampanię przeciwko Iwanowi Kőszegiemu, synowi Henryka i splądrowali jego prowincję. Po tym klan Csák odzyskał utracone pozycje; Mateusz II został wojewodą Siedmiogrodu, a Péter został ispánem komitatów: Somogy i Sopron, których godności utrzymał do 1275 r. Pomimo zdrady zmarłego Henrika Kőszegiego jego rodzina była w stanie zachować swoje wpływy, pozostając w głównej grupie rywalizującej z klanem Csáków. W połowie 1275 r. dwór królewski wykazał zaufanie do rodziny Kőszegi, gdy Mikoła II został palatynem, zastępując Rolanda Rátóta, sojusznika Pétera. Jednak kolejna „zmiana rządu” nastąpiła przed końcem roku, gdy to Péter został palatynem. Mateusz II Csák został jednocześnie mistrzem skarbu. Péter, oprócz godności palatyna sprawował także fukcję ispána w komitatach: Sopron, Nyitra i Somogy. Jednak przed czerwcem 1276 r. Péter stracił wszystkie te funkcje: został ponownie zastąpiony przez Mikołaja II Kőszegiego i bez powodu został oskarżony o zamordowanie miejscowego szlachcica w Somogy. Kontynuował walkę z Kőszegim, kiedy wojska Pétera splądrowały i zdewastowały terytorium diecezji Veszprém, której przewodził biskup Piotr I Kőszegi, kolejny syn Henryka. Podczas tego ataku wszystkie skarby kapituły katedralnej w Veszprém, w tym biblioteka jej szkoły, zostały spalone. Kanoniczny uniwersytet nigdy nie został odbudowany po kampanii Pétera. Jednak Péter odzyskał pozycję palatyna po roku przymusowej emigracji politycznej, poza tym działał również jako ispán komitatu Somogy. W 1278 r. po raz trzeci służył jako palatyn, a jego następcą został jego brat Mateusz II. W tym czasie klan Csák miał czterech członków rodziny, pełniąc ważną rolę w tworzeniu sojuszu między Władysławem IV a Rudolfem Habsburgiem przeciwko Ottokarowi II. W 1279 r. Péter został stolnikiem królewskim i prawdopodobnie zachował tę godność aż do śmierci w 1283 r. lub 1284 r. Tymczasem służył jako palatyn po raz czwarty i ostatni w 1281 roku. Posiadłości Ze względu na swoją własność w Senic utrzymywał bliski kontakt z czeską szlachtą z rodu Sternbergów po drugiej stronie rzeki Morawy. Péter założył swoją domenę na lewym brzegu Dunaju. Zagwarantował swobody mieszczanom w Komarnie (dziś: Komárno, Słowacja). Możliwe, że Péter otrzymał miasto około 1277 lub 1278 roku. Zarządzał swoimi posiadłościami z twierdzy Komárom. Za 60 srebrnych marek kupił także ziemię Bosmana w południowej części komitatu Niytra od krewnych Berenca w 1281 r. Ponadto Péter zamierzał uzyskać ziemię i cła w komitacie Pozsony zgodnie z ustawą wydaną po jego śmierci, odebrał szlachcie przywileje w Padány (dziś: Padáň, Słowacja) siłą. Przypisy Źródła Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3. Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok [Ispáni, Baronowi, Oligarchowie]. Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. ISBN 963-140-582-6. Kristó, Gyula (1986). Csák Máté [Mateusz Csák]. Magyar História, Gondolat. Budapest. ISBN 963-281-736-2. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Csák I. Péter (węg.) Piotr I Csák (pol.) — Palatyn Królestwa Węgier — Pieczęć palatyna Pétera Csáka Palatyn Królestwa Węgier Okres od : (1) 1275, (2) 1277 (3) 1278, (4) 1281 do : (1) 1276, (2) 1277 (3) 1278, (4) 1281 Poprzednik 1. Kőszegi I. Miklós 2. Kőszegi I. Miklós 3. Péc Dénes 4. Aba Finta Następca 1. Kőszegi I. Miklós 2. Péc Dénes 3. Csák II. Máté 4. Kőszegi Iván Dane biograficzne Klan Csák Rodzina Trencséni Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny ok.1240 Śmierć 1283 lub 1284 Ojciec I. Máté Matka Nn Margaret Rodzeństwo I. Márk I. István II. Máté córka Żona nieznana Dzieci III. Máté, Csák