Péc Apor

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Koniuszy królewski (1280) Następca: brak informacji brak informacji Poprzednik: Koniuszy królewski (1283) Następca: xxx xxx Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu (1283) Następca: Borsa Loránd Borsa Loránd Poprzednik: Sędzia królewski (1293-1297) Następca: Hont-Pázmány Tamás Ákos I. István Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1298-1299) Współrządzący: Rátót II. Loránd Następca: Kőszegi I. Miklós Aba Amadé Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier (1304-1307) Następca: Rátót II. Loránd Borsa Kopasz Péc Apor, także Opour (* nieznana, † 1307), węgierski szlachcic, właściciel ziemski, który zajmował kilka świeckich urzędów za panowania królów Węgier: Władysława IV i Andrzeja III. Był jednym z siedmiu baronów na początku XIV wieku, którzy tytułowali się palatynami. koniuszy królewski w 1280 roku. Rodzina Apor urodził się w gałęzi Zala rodu Péc jako syn ispána (comesa) Marka († po 1245 r.). Miał czworo rodzeństwa, w tym Grzegorza – sędziego królewskiego w 1288 r. i Łukasza III – ispána komitatu Zala od 1289 do 1291 r. Miał także kilku wpływowych krewnych, w tym jego kuzyna Denisa, prawdopodobnie najpotężniejszego członka swego pokolenia. Apor zmarł bezdzietnie. Kariera Apor rozpoczął karierę polityczną za panowania Władysława IV; w 1280 r. pełniąc funkcję koniuszego królewskiego i ispána komitatu Zala. Trzy lata później został mianowany wojewodą siedmiogrodzkim i ispánem komitatu Szolnok, gdy wymusiła seria królewskich ustępstw na rzecz arystokracji zmusiła Rolanda Borsę do rezygnacji ze swojego województwa na rzecz Apora, mimo że posiadłości leżały głównie na Zadunaju. Według historyk rumuńskiego Tudora Sălăgeana Apor sprawował swój urząd spoza prowincji i „ustanowił jedynie reżim wyzysku na korzyść węgierskiej arystokracji”. Na podstawie współczesnych mu dokumentów Apor nigdy nie wykazywał zainteresowania Siedmiogrodem i nie nabywał tam ziem w swoim krótkotrwałym pełnieniu funkcji wojewody. Po śmierci Mateusza II i Piotra I Csáków do 1284 r. ich grupa baronialna, która narzuciła Apora jako wojewodę, rozpadła się, przez co wkrótce utracił on godność. Roland Borsa wrócił do Siedmiogrodu i ponownie przejął urząd wojewody w 1284 r. Plik:Rezi - Castle.jpg Zamek Rezi, który został przejęty przez Apora Péca około 1290 roku Gdy król Władysław IV rozpoczął kampanię przeciwko Iwanowi Kőszegowi i pojmał Iwana w 1286 r., Apor, w sojuszu z Mikołajem I Kőszegim, obległ i zajął zamek Pozsony (Bratysława; dziś Bratysława, Słowacja), zdewastowany zima tego roku. Jednak miejscowy szlachcic, wice-ispán Jan Csukárdi zebrał swoich krewnych i przy ich pomocy pokonał armię Apora, która doznała poważnych strat podczas bitwy. Po tym Csukárdi odbił zamek Pozsony. Apor stracił wpływy polityczne na kilka lat po tej zdradzie. Był uważany za silnego sojusznika potężnego rodu Kőszegi w drugiej połowie lat osiemdziesiątych. Według dokumentu Apor dokonał inwazji i zajął zamek Rezi i okoliczne ziemie z Tiba Tomaj około 1290 r. Po koronacji Andrzeja III nominalnie poparł wysiłki króla. Pełnił funkcję ispána komitatu Pozsony w latach 1291–1292. W tym charakterze on i jeden z jego braci, Łukasz zajęli siłą zamek Tátika, należący do diecezji Veszprém i zbudowany przez Zlaudusa Kaplona kilkadziesiąt lat wcześniej. Biskup Benedykt Rád bezskutecznie sprzeciwił się temu na dworze królewskim. Zamek został jednak utracony przez ród Kőszegi do 1314 r., gdy fort był własnością Andrzeja Kőszegiego. Zamek Tátika został przywrócony pierwotnemu właścicielowi dopiero po upadku rodu Kőszegich. Apor pełnił funkcję sędziego królewskiego od 1293 do 1297 roku. Do tego czasu znaczenie tego stanowiska uległo pogorszeniu, ponieważ Węgry znajdowały się w stanie ciągłej anarchii w drugiej połowie panowania króla Andrzeja. Równolegle jego zastępca, wice-sędzia królewski Martin Devecseri był uważany za osobiście wyznaczonego poufnego eksperta monarchy, a on sam objął skuteczną funkcję sądową. Zgodnie ze współczesnymi obyczajami Devecseri przejął pieczęć swojego nominalnego przełożonego, ale de facto był przedstawicielem monarchy. Na przykład Apor wyznaczył notariusza do sądu, który zamieszkiwał w Budzie, reprezentował jego interesy, które odzwierciedlały instytucjonalną niezależność Devecseriego od niego. Plik:Tátika várrom (11093. számú műemlék).jpg Ruiny zamku Tátika, który został przejęty przez Apora i jego brata Łukasza około 1291 r. Utrzymując krótkotrwały system dualności w celu uniknięcia walki o władzę, która charakteryzowała późne panowanie Andrzeja III, Apor został palatynem Węgier dla Przedunaja (łac. palatinus citradanubialis) - podczas gdy Roland II Rátót był odpowiedzialny za Zadunaje w 1298 r., pełniąc ten urząd do przyszłego roku. W kontekście współczesnym oznaczało to, że Apor sprawował jurysdykcję nad Zachodnimi Węgrami w tym charakterze, podczas gdy Roland II Rátót nadzorował komitaty we wschodnich Węgrzech (ponieważ „Zadunaje” miało inne znaczenie niż obecnie). Śmierć Andrzeja i wymarcie dynastii Arpadów oznaczało erę interregnum (1301–1310), podczas którego wybuchła wojna domowa między różnymi pretendentami do tronu: Karolem z Anjou, Wacławem z Czech i Ottonem z Bawarii – trwająca siedem lat lat. Apor był wymieniany jako „baron” w różnych momentach w tym okresie. Popierając jego roszczenia do tronu węgierskiego, był stronnikiem Karola przynajmniej od 1302 r., ale przypuszczano, że Apor złożył przysięgę wierności już w 1301 r., po śmierci Andrzeja. Brał udział w nieudanym oblężeniu Budy we wrześniu 1302 r. Apor został po raz pierwszy nazwany palatynem w dokumencie wydanym 13 sierpnia. W pierwszej dekadzie XIV wieku siedmiu baronów używało tego tytułu jednocześnnie. Większość historyków, w tym Gyula Kristó i Jenő Szűcs rozważali czy baronowie: Mateusz III Csák Amadeusz Aba, Ivan Kőszegi, Stefan Ákos, Jakub Borsa, Roland Rátót i sam Apor arbitralnie biorąc sobie tytuł; przez jego nadużywanie, doprowadzili do dewaluacji. Jednak historyk Attila Zsoldos opracował specjalną teorię. Gdy Andrzej III utworzył ligę ze swoimi wrogami, grupa potężnych władców, w tym Kőszegi, Mateusz Csák i Roland Borsa - wezwali Karola II z Neapolu do wysłania 12-letniego Karola z Anjou na Węgry, aby został królem, zgodnie z Chronicon Pictum. Młody książę wysiadł w Splicie w sierpniu 1300 r., wspierany przez większość chorwackich i slawońskich władców. Jednak Iwan Kőszegi i Mateusz III Csák wkrótce połączyli się z Andrzejem, co uniemożliwiło Karolowi odniesienie sukcesu. Zsoldos argumentował, że Andrzej III zawarł nowy feudalny kontrakt z baronami latem 1300 roku: Mateusz III Csák i Iwan Kőszegi stali się „wiecznymi” palatynami, a Andrzej zaakceptował ich zwierzchnictwo nad prowincjami, Amadeusz Aba i Stefan Ákos również otrzymali ten przywilej. Oprócz nich dwaj współ-palatyni z poprzedniego roku, Roland II Rátót i Apor również otrzymali tytuły jako przeciwwaga, zgodnie z teorią Zsoldosa. Dlatego historyk uważa, że Apor nosił już godność palatyna od ostatniego roku panowania Andrzeja. W związku z tym osoby ubiegające się o tron ​​węgierski odziedziczyły ostatnią decyzję Andrzeja i zostali zmuszeni do zaakceptowania status quo. Jak podkreślał Zsoldos, oligarchowie uznawali się nawzajem, oprócz monarchów, władz katedralnych i innych instytucji. Jedną z podstaw teorii Zsoldosa jest fakt, że Roland II Rátót i - jeszcze bardziej - Apor byli uważani za znacznie mniej ważne osoby niż, na przykład, Mateusz III Csák lub Amadeusz Aba. Jednak inni umiarkowanie wpływowi baronowie nie poszli za przykładem Apora i Rolanda, a nikt inny nie uważał się za palatyna poza nimi dwoma. W dokumencie królewskim z 1307 r. Karol odnosił się także do Apora jako do palatyna. Po trzeciej koronacji Karola, która została przeprowadzona w pełni zgodnie z prawem zwyczajowym, 27 sierpnia 1310 r., król uznawał za palatyna tylko Jakuba Borsę, który został powołany na to stanowisko w 1306 r. przez Karola. Apor już wówczas nie żył. Pomimo wczesnego poparcia Karola, Apor pozostał drugorzędnym członkiem królewskiego dworu. W 1302 r. nadal zajmował czwarte miejsce na liście stronników Karola. Dwa lata później zajął dopiero ósme miejsce, pomimo swojego prestiżowego tytułu. Apor został po raz ostatni wspomniany jako żyjący osoba w 1307 roku. Jest prawdopodobne, że zmarł w tym roku, ponieważ nie był obecny na zjeździe w Rákos 10 października 1307 roku, który potwierdził prawa Karola do tronu. Źródła Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Kristó, Gyula (1999). I. Károly király főúri elitje (1301–1309) [Arystokratyczna elita króla Karola I, 1301–1309]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 133 (1): 41–62. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Sălăgean, Tudor (2016). Transylvania in the Second Half of the Thirteenth Century: The Rise of the Congregational System. ISBN 978-90-04-24362-0. Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9. Szőcs, Tibor (2015). Egy (nem) tipikus alországbíró a késő Árpád-korból: Devecseri Emych fia Márton [(Nie) Typowy vice-sędzia królewski w późnym czasach Arpadów: Martin, syn Emycha z Devecser]". Acta Universitatis Szegediensis: Acta historica. 138: 41–62. ISSN 0324-6965. Zsoldos, Attila (2011a). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-38-3. Zsoldos, Attila (2011b). III. András hat nádora [Sześciu palatynów Andrzeja IIII]. W: Cabello, Juan; C. Tóth, Norbert (red.). Erősségénél fogva várépítésre való: Tanulmányok a 70 éves Németh Péter tiszteletére [Jest to bardzo dobre miejsce na zamek: studia dla 70-letniego Pétera Németha]. Szabolcs-Szatmár-Bereg Megyei Önkormányzat Múzeumok Igazgatósága. str. 289–299. ISBN 978-963-7220-75-3. Przypisy

Péc Apor (węg.) — Koniuszy królewski Wojewoda Siedmiogrodu Sędzia królewski Palatyn Królestwa Węgier — Koniuszy królewski Okres 1280 Poprzednik brak informacji Następca brak informacji Wojewoda Siedmiogrodu Okres 1280 Poprzednik Borsa Loránd Następca Borsa Loránd Sędzia królewski Okres od 1293 do 1297 Poprzednik Hont-Pázmány Tamás Następca Ákos I. István Palatyn Królestwa Węgier Okres od (1) 1298, (2) 1304 do (1) 1299, (2) 1307 Poprzednik 1. Kőszegi I. Miklós i 1. Csák III. Máté 2. Rátót II. Loránd Następca 1. Aba Amadé 2. Borsa Kopasz Dane biograficzne Ród Péc Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier Urodziny data nieznana Śmierć 1307 Ojciec I. Mark Matka nieznana