Ákos Ernye: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 77 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
Źródło: [https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_Ernye Ákos Ernye]
+
[[Kategoria:0]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_Ernye
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81kos_Ernye&action=history
 +
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Hahót I. Csák]]
 
|poprzednik        = [[Hahót I. Csák]]
|gl_članak_funkcija = [[Koniuszy Królestwa Węgier]]<br />(1248-1251)
+
|gl_članak_funkcija = [[Koniuszy królewski]]<br />(1248-1251)
 
|następca          = [[Majs]] ???
 
|następca          = [[Majs]] ???
 
}}
 
}}
  
{{Infobox nobility
+
{{Redoslijed|
| name          = Ernye Ákos
+
|poprzednik         = [[I. Lőrinc]]
| native name  =
+
|gl_članak_funkcija = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>(1252-1260)
| title         =
+
|współrządzący      =  
| image        =  
+
|następca          = [[Hahót I. Csák]] ?
| image_size    =
+
}}
| caption      =
+
 
| succession    = [[Judge royal]]
+
{{Redoslijed|
| reign        = 1267–1270<br />1274
+
|poprzednik        = [[Lőrinc, syn Kemény|Lőrinc]]
| coronation    =
+
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]]<br>(1267-1270)
| predecessor  = [[Lawrence, son of Kemény]] <small>(1st term)</small><br />[[Nicholas II Gutkeled|Nicholas Gutkeled]] <small>(2nd term)</small>
+
|współrządzący      =  
| successor      = [[Nicholas Monoszló]] <small>(1st term)</small><br />[[Denis Péc]] <small>(2nd term)</small>
+
|następca          = [[Monoszló III. Miklós]]
| regent        =
+
}}
| spouse        =
+
 
| issue          = [[Stephen Ákos|Stephen]]
+
{{Redoslijed|
| noble family  = ''gens'' Ákos
+
|poprzednik         = [[Pok II. Móric]]
| father        = Erdő I
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1272)
| mother         =  
+
|współrządzący      =  
| birth_date  = ''c''. 1225
+
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
| birth_place =  
 
| death_date  = after January 1275
 
| death_place =
 
| place of burial=
 
|signature =  
 
 
}}
 
}}
  
{{személy infobox}}
+
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Gutkeled II. Miklós]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]]<br>(1274)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Gutkeled II. Miklós]]
 +
}}
 +
 
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Gutkeled II. Miklós]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Sędzia królewski]]<br>(1274)<br>powtórnie
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Péc Dénes]]
 +
}}
 +
 
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Kőszegi I. Henrik]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Ozora]]<br>(1273-1275)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Stefan Dragutin]]
 +
}}
 +
 
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Matej Ninoslav]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Só]]<br>(1273-1275) ?
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Stefan Dragutin]]
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
'''Ákos Ernye''' lub '''''Erne''''' († po styczniu 1275), węgierski szlachcic, trzykrotny [[sędzia królewski]] (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), [[koniuszy królewski]] (1248-1251), [[wojewoda Siedmiogrodu]](1252-1260) i [[mistrz skarbu]] (1272)
 +
 
 +
== Życiorys ==
 +
 
 
[[Plik:Bela menekul.jpg|thum|left||280px|IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: ''„a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk”'' (illusztráció, ''[[Képes krónika]]'' 125. oldal)]]
 
[[Plik:Bela menekul.jpg|thum|left||280px|IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: ''„a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk”'' (illusztráció, ''[[Képes krónika]]'' 125. oldal)]]
'''Ákos Ernye''' ''vagy Erne'' (? – [[1275]]. január után) [[országbíró]] háromszor is (1267. január–1270. május; 1274. június; 1274. szeptember–1275. január), ezenkívül még több tisztséget is betöltött élete során.
 
  
== Élete ==
+
Syn [[Ákos Erdő|Erdő]]. Miał dwoje rodzeństwa. Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna [[Ákos István|Stefana]]. Źródła historyczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w [[Mohi|bitwie pod Muhi]] 11 kwietnia 1241 r. Pomógł uciekającemu z bitwy królowi [[IV. Béla|Beli IV]], gdyż walcząc dalej z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uratował się. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem [[Trogir]].
 +
 
 +
W 1243 r. (?) po śmierci bana [[Miskolc Domokos|Domokosa Miskolca]] odziedziczył po nim:
  
Az [[Ákos nemzetség]] Erne ágából származott. Ákos Erdő fia, két fiútestvére volt. Ismeretlen nevű feleségétől egyetlen fia, [[Ákos István (nádor)|Ákos István]] nádor, [[tartományúr]] született. A történeti forrásokban 1241-től szerepel. Részt vett az [[1241]]. [[április 11.|április 11-én]] lezajlott [[Muhi csata|muhi csatában]]. A csatából menekülve átadta lovát [[IV. Béla magyar király|IV. Béla királynak]], azután megint harcba indult a [[tatárok]] ellen; egy időre feltartóztatta az üldözőket, és bár súlyosan megsebesült, sikerült elmenekülnie. Felgyógyulása után követte a királyt, és [[Trogir|Trau]] vára alatt kémkedett a tatárok táboránál.
+
* w komitacie [[Borsod]]: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village;
 +
* w komitacie [[Gömör]] wsie majątku Pelsőczi powstałe ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka;
 +
* w komitacie [[Sopron]]: posiadłość, która została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor;
 +
* w komitacie [[Moson]]: 2 wioski: Flancendorf (na południe od Pozsony) i Seveser;
 +
* w komitacie [[Komárom]]: do 1233 r. posiadał Szomód, Usztancs i Dunaszél koło Tata;
 +
* w komitacie [[Vas]]: przez pewien czas był właścicielem Bors, Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach.
  
[[1243]](?)-ban, a [[Miskolc nemzetség|Miskolc nembeli]] [[Domokos bán]] halála után ő örökölte a bán birtokait:
+
i w ten sposób pozostawił ''małe królestwo'' swojemu synowi Stefanowi.
: Borsod megyében: [[Vadna]], [[Sajóivánka|Ivánka]] és a ma már puszta Harnócz, Barcza és Karácsonyfalva volt.
 
: Gömör megyében a régi tornai uradalomból kialakított pelsőczi uradalom falvait: [[Pelsőc]], [[Ardó]], [[Lekenye]], [[Kuntapolca|Kún-Taplócza]], ''Somkút'', [[Csetnek]] és az ismeretlen Mirk.
 
: Sopron megyében: a Borsmonostori apátságnak ajándékozott birtokai voltak.
 
: Moson megyében: 2 falu; a [[Pozsony]]tól délre eső Flancendorf és a mellette fekvő Hetesér.
 
: Komárom megyében: [[1233]]-ig birtoka volt a [[Tata]] melletti [[Szomód]], Usztancs, valamint Dunaszél.
 
: Vas megyében: egy ideig Bors birtoka volt [[Ivánc]] és [[Viszák]] és 6 másik, ismeretlen helyen fekvő falu;
 
  
és ezzel megalapozta  fia, [[Ákos István]] [[tartományúr|kiskirályságát]].
+
W 1246 roku brał udział w wojnie z księciem Austrii [[Fryderyk II Bitny|Fryderykiem II]]. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem [[Ottokar II|Ottokarem II]].
  
1246-ban részt vett a [[II. Frigyes osztrák herceg|II. (Harcias) Frigyes osztrák herceg]] elleni háborúban. 1250-ben ismét az osztrákok ellen harcolt, 1270-ben részt vett a [[II. Ottokár cseh király]] elleni háborúban.
+
== Kariera ==
  
1248 és 1251 között [[lovászmester]] és [[szolgagyőr]]i ispán, 1251 második felében [[Varasd vármegye|varasdi]] [[ispán]], 1252 augusztusa és 1260 között [[erdélyi vajda]], 1254-ben [[Borsod vármegye|borsodi]], [[1256]]-ban [[Bács vármegye|bácsi]] ispán, 1262–1267-ben ozorai és sói [[Bán (méltóság)|bán]], 1263–1267-ben [[Nyitra (település)|nyitrai]] ispán volt. 1264-ben IV. Béla a trónt követelő herceg, a majdani [[V. István magyar király|V. István]] ellen küldte, de serege élén vereséget szenvedett és elfogták, a király és fiának kibékülése után visszanyerte szabadságát. 1270–1272-ben [[tárnokmester]], 1272-ben [[Somogy vármegye|somogyi]] és varasdi, 1274-ben [[Szatmár vármegye|szatmári]] ispán. Birtokainak központja Borsod vármegyében volt, itt építtette fel várát, [[Dédesi vár|Dédest]].
+
Między 1248 a 1251 r. był [[Koniuszy|koniuszym królewskim]] i ''[[ispán]]em'' [[Szolgagyőr]], w drugiej połowie 1251 r. ''[[ispán]]em'' komitatu [[Varasd]], między sierpniem 1252 r. [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], w 1254 r. ''[[ispán]]em'' komitatu [[Borsod]], w 1256 r. ''[[ispán]]em'' komitatu [[Bács]], w 1262–1267 był [ban Ozora|banem Ozory]] i [[ban Só|banem Só]]. W 1264 roku król IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu [[V. István|Stefanowi V]], ale Ernye został pokonany i schwytany przez armię ksiecia Stefana i odzyskał wolność dopiero po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]], w 1272 r. był ''[[ispán]]em'' komitatu [[Somogy]], w 1274 r. był ''[[ispán]]em'' komitatu [[Szatmár]] (obecnie Satu Mare). Centrum jego majętności znajdowało się w komitacie [[Borsod]], gdzie zbudował swój zamek [[Dédest]].
  
== Emlékezete ==
+
== Pamięć ==
  
* [[Karczag György (író)|Karczag György]] ''Zúgó nyilak'' c. történelmi regénye mutatja be Ernye bán kalandos életét, az írói képzelet eszközeivel kiegészítve az ismert történelmi tényeket. A könyvet 1970-ben jelentette meg a [[Móra Könyvkiadó|Móra Ferenc Könyvkiadó]].
+
* Powieść „''Zúgó nyilak''” (''Ryczące strzały''), autor: György Karczag − powieść historyczna przedstawiająca pełne przygód życie bana Ernye, uzupełniając znane fakty historyczne narzędziami wyobraźni pisarza. Książka została wydana w 1970 roku przez wydawnictwo Ferenc Móra.
* [[Makkai Sándor]] ''Sárga vihar'' c. romantikus történelmi regényének a [[muhi csata|muhi csatáról]] és a király visszatéréséről szóló fejezeteiben leírja Ákos Ernye cselekedeteit ([[Szépirodalmi Könyvkiadó]], 1980).
+
* Powieśc „''Sárga vihar''” (''Żółta burza''), autor: Sándor Makkai − w rozdziałach romantycznej powieści historycznej o bitwie pod Muhi i powrocie króla opisuje działania Ákosa Ernye (Szépirodalmi Könyvkiadó, 1980).
  
== Források ==
+
== Bibliografia ==
  
 
* [[Markó László (lexikonszerkesztő)|Markó László]]: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig. {{ISBN|9632089707}}
 
* [[Markó László (lexikonszerkesztő)|Markó László]]: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig. {{ISBN|9632089707}}
Linia 66: Linia 109:
 
* Szilágyi Sándor:A Magyar Nemzet Története, V. fejezet, [http://mek.oszk.hu/00800/00893/html/doc/c300198.htm A tatárjárás], Budapest, 1894.
 
* Szilágyi Sándor:A Magyar Nemzet Története, V. fejezet, [http://mek.oszk.hu/00800/00893/html/doc/c300198.htm A tatárjárás], Budapest, 1894.
  
{{portál|középkor}}
+
|
 +
{{Urzędnik infobox
 +
|urzędnik          = Ákos Ernye
 +
|imiona            =
 +
|tytulatura        = Koniuszy królewski<br>Wojewoda Siedmiogrodu<br>Sędzia królewski<br>Mistrz skarbu<br>[[Ban Ozora]]<br>[[Ban Só]]
 +
|grafika          = Bela menekul.jpg
 +
|opis grafiki      = Certyfikat Béli IV z 1250 r.
 +
|herb              =
 +
|opis herbu        =
 +
|faksymile        =
 +
|opis faksymile    =
 +
|dewiza            =
 +
|1. tytuł          = [[Koniuszy królewski]]
 +
|1. od            = 1248
 +
|1. do            = 1252
 +
|1. powołanie      =
 +
|1. poprzednik    = [[Hahót I. Csák]]
 +
|1. następca      = [[Majs]] ???
 +
 
 +
|2. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
 +
|2. od            = 1252
 +
|2. do            = 1260
 +
|2. powołanie      =
 +
|2. poprzednik    = [[I. Lőrinc]]
 +
|2. następca      = [[Kán II. László]]
 +
 
 +
|3. tytuł          = [[Sędzia królewski]]
 +
|3. od            = 1267
 +
|3. do            = 1270
 +
|3. powołanie      =
 +
|3. poprzednik    = [[Lőrinc, syn Kemény|Lőrinc]]
 +
|3. następca      = [[Gutkeld Miklós]] ???
 +
 
 +
|4. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 +
|4. od            = 1272
 +
|4. do            = 1272
 +
|4. powołanie      =
 +
|4. poprzednik    = [[Pok II. Móric]]
 +
|4. następca      = [[Gutkeled Joakim]]
 +
 
 +
|5. tytuł          = [[Ban Ozora]]
 +
|5. od            = 1273
 +
|5. do            = 1275
 +
|5. powołanie      =
 +
|5. poprzednik    = [[Kőszegi I. Henrik]]
 +
|5. następca      = [[Stefan Dragutin]]
 +
 
 +
|6. tytuł          = [[Ban Só]]
 +
|6. od            = 1273
 +
|6. do            = 1275
 +
|6. powołanie      =
 +
|6. poprzednik    = [[Matej Ninoslav]]
 +
|6. następca      = [[Stefan Dragutin]]
 +
 
 +
|klan              = [[Ákos]]
 +
|ród              =
 +
|rodzina          =
 +
|pochodzenie      = węgierskie
 +
|państwo          = [[Królestwo Węgier]]
 +
|data urodzenia    = ok. 1225
 +
|miejsce urodzenia =
 +
|data śmierci      = po styczniu 1275
 +
|miejsce śmierci  =
 +
|przyczyna śmierci =
 +
|miejsce spoczynku =
 +
|ojciec            = I. Erdő
 +
|matka            = nieznana
 +
|rodzeństwo        =
 +
|1. związek        =
 +
|1. związek z      =
 +
|1. związek od    =
 +
|1. związek do    =
 +
|1. dzieci        = [[Ákos István|István]]
 +
 
 +
|dokonania        =
 +
|odznaczenia      =
 +
|commons          =
 +
|wikiźródła        =
 +
|wikicytaty        =
 +
}}
 +
|}
 +
 
 +
{{SORTUJ:Akos, Ernye}}
  
{{DEFAULTSORT:Akos Ernye}}
+
[[Kategoria:Ákos]]
[[Kategória:Országbírók]]
+
[[Kategoria:Koniuszy królewscy]]
[[Kategória:Tárnokmesterek]]
+
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
[[Kategória:Erdélyi vajdák]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
[[Kategória:Ákos nemzetség|Ernye]]
+
[[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
[[Kategória:Varasd vármegye főispánjai]]
+
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
[[Kategória:Borsod vármegye főispánjai]]
+
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
[[Kategória:Bács vármegye főispánjai]]
+
[[Kategoria:Węgierscy szlachcice]]
[[Kategória:Nyitra vármegye főispánjai]]
+
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
[[Kategória:Somogy vármegye főispánjai]]
+
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
[[Kategória:Szatmár vármegye főispánjai]]
+
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
[[Kategória:Az 1270-es években elhunyt személyek]]
+
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w 1275]]
 +
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

Aktualna wersja na dzień 11:04, 11 sty 2021

Ákos Ernye lub Erne († po styczniu 1275), węgierski szlachcic, trzykrotny sędzia królewski (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), koniuszy królewski (1248-1251), wojewoda Siedmiogrodu(1252-1260) i mistrz skarbu (1272)

Życiorys

Syn Erdő. Miał dwoje rodzeństwa. Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna Stefana. Źródła historyczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w bitwie pod Muhi 11 kwietnia 1241 r. Pomógł uciekającemu z bitwy królowi Beli IV, gdyż walcząc dalej z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uratował się. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem Trogir.

W 1243 r. (?) po śmierci bana Domokosa Miskolca odziedziczył po nim:

  • w komitacie Borsod: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village;
  • w komitacie Gömör wsie majątku Pelsőczi powstałe ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka;
  • w komitacie Sopron: posiadłość, która została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor;
  • w komitacie Moson: 2 wioski: Flancendorf (na południe od Pozsony) i Seveser;
  • w komitacie Komárom: do 1233 r. posiadał Szomód, Usztancs i Dunaszél koło Tata;
  • w komitacie Vas: przez pewien czas był właścicielem Bors, Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach.

i w ten sposób pozostawił małe królestwo swojemu synowi Stefanowi.

W 1246 roku brał udział w wojnie z księciem Austrii Fryderykiem II. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem Ottokarem II.

Kariera

Między 1248 a 1251 r. był koniuszym królewskim i ispánem Szolgagyőr, w drugiej połowie 1251 r. ispánem komitatu Varasd, między sierpniem 1252 r. wojewodą Siedmiogrodu, w 1254 r. ispánem komitatu Borsod, w 1256 r. ispánem komitatu Bács, w 1262–1267 był [ban Ozora|banem Ozory]] i banem Só. W 1264 roku król IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu Stefanowi V, ale Ernye został pokonany i schwytany przez armię ksiecia Stefana i odzyskał wolność dopiero po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był mistrzem skarbu, w 1272 r. był ispánem komitatu Somogy, w 1274 r. był ispánem komitatu Szatmár (obecnie Satu Mare). Centrum jego majętności znajdowało się w komitacie Borsod, gdzie zbudował swój zamek Dédest.

Pamięć

  • Powieść „Zúgó nyilak” (Ryczące strzały), autor: György Karczag − powieść historyczna przedstawiająca pełne przygód życie bana Ernye, uzupełniając znane fakty historyczne narzędziami wyobraźni pisarza. Książka została wydana w 1970 roku przez wydawnictwo Ferenc Móra.
  • Powieśc „Sárga vihar” (Żółta burza), autor: Sándor Makkai − w rozdziałach romantycznej powieści historycznej o bitwie pod Muhi i powrocie króla opisuje działania Ákosa Ernye (Szépirodalmi Könyvkiadó, 1980).

Bibliografia

Ákos Ernye

Koniuszy królewski
Wojewoda Siedmiogrodu
Sędzia królewski
Mistrz skarbu
Ban Ozora
Ban Só
Certyfikat Béli IV z 1250 r.
Certyfikat Béli IV z 1250 r.
Koniuszy królewski
Okres od 1248
do 1252
Poprzednik Hahót I. Csák
Następca Majs ???
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od 1252
do 1260
Poprzednik I. Lőrinc
Następca Kán II. László
Sędzia królewski
Okres od 1267
do 1270
Poprzednik Lőrinc
Następca Gutkeld Miklós ???
Mistrz skarbu
Okres 1272
Poprzednik Pok II. Móric
Następca Gutkeled Joakim
Ban Ozora
Okres od 1273
do 1275
Poprzednik Kőszegi I. Henrik
Następca Stefan Dragutin
Ban Só
Okres od 1273
do 1275
Poprzednik Matej Ninoslav
Następca Stefan Dragutin
Dane biograficzne
Klan Ákos
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny ok. 1225
Śmierć po styczniu 1275
Ojciec I. Erdő
Matka nieznana
Dzieci István