Ákos Ernye: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 42 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
Źródło: [https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_Ernye Ákos Ernye]
+
[[Kategoria:0]]
 +
{{Uwaga|
 +
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/%C3%81kos_Ernye
 +
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%81kos_Ernye&action=history
 +
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
 
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
Linia 22: Linia 35:
  
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
−
|poprzednik        = [[Pok Móric]]
+
|poprzednik        = [[Pok II. Móric]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1272)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1272)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
 
|następca          = [[Gutkeled Joakim]]
Linia 42: Linia 55:
 
}}
 
}}
  
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Kőszegi I. Henrik]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Ozora]]<br>(1273-1275)
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Stefan Dragutin]]
 +
}}
 +
 +
{{Redoslijed|
 +
|poprzednik        = [[Matej Ninoslav]]
 +
|gl_članak_funkcija = [[Ban Só]]<br>(1273-1275) ?
 +
|współrządzący      =
 +
|następca          = [[Stefan Dragutin]]
 +
}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
 +
'''Ákos Ernye''' lub '''''Erne''''' († po styczniu 1275), węgierski szlachcic, trzykrotny [[sędzia królewski]] (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), [[koniuszy królewski]] (1248-1251), [[wojewoda Siedmiogrodu]](1252-1260) i [[mistrz skarbu]] (1272)
 +
 +
== Życiorys ==
 +
 +
[[Plik:Bela menekul.jpg|thum|left||280px|IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: ''„a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk”'' (illusztráció, ''[[Képes krónika]]'' 125. oldal)]]
 +
 +
Syn [[Ákos Erdő|Erdő]]. Miał dwoje rodzeństwa. Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna [[Ákos István|Stefana]]. Źródła historyczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w [[Mohi|bitwie pod Muhi]] 11 kwietnia 1241 r. Pomógł uciekającemu z bitwy królowi [[IV. Béla|Beli IV]], gdyż walcząc dalej z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uratował się. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem [[Trogir]].
 +
 +
W 1243 r. (?) po śmierci bana [[Miskolc Domokos|Domokosa Miskolca]] odziedziczył po nim:
 +
 +
* w komitacie [[Borsod]]: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village;
 +
* w komitacie [[Gömör]] wsie majątku Pelsőczi powstałe ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka;
 +
* w komitacie [[Sopron]]: posiadłość, która została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor;
 +
* w komitacie [[Moson]]: 2 wioski: Flancendorf (na południe od Pozsony) i Seveser;
 +
* w komitacie [[Komárom]]: do 1233 r. posiadał Szomód, Usztancs i Dunaszél koło Tata;
 +
* w komitacie [[Vas]]: przez pewien czas był właścicielem Bors, Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach.
 +
 +
i w ten sposób pozostawił ''małe królestwo'' swojemu synowi Stefanowi.
 +
 +
W 1246 roku brał udział w wojnie z księciem Austrii [[Fryderyk II Bitny|Fryderykiem II]]. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem [[Ottokar II|Ottokarem II]].
 +
 +
== Kariera ==
 +
 +
Między 1248 a 1251 r. był [[Koniuszy|koniuszym królewskim]] i ''[[ispán]]em'' [[Szolgagyőr]], w drugiej połowie 1251 r. ''[[ispán]]em'' komitatu [[Varasd]], między sierpniem 1252 r. [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], w 1254 r. ''[[ispán]]em'' komitatu [[Borsod]], w 1256 r. ''[[ispán]]em'' komitatu [[Bács]], w 1262–1267 był [ban Ozora|banem Ozory]] i [[ban Só|banem Só]]. W 1264 roku król IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu [[V. István|Stefanowi V]], ale Ernye został pokonany i schwytany przez armię ksiecia Stefana i odzyskał wolność dopiero po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]], w 1272 r. był ''[[ispán]]em'' komitatu [[Somogy]], w 1274 r. był ''[[ispán]]em'' komitatu [[Szatmár]] (obecnie Satu Mare). Centrum jego majętności znajdowało się w komitacie [[Borsod]], gdzie zbudował swój zamek [[Dédest]].
 +
 +
== Pamięć ==
 +
 +
* Powieść „''Zúgó nyilak''” (''Ryczące strzały''), autor: György Karczag − powieść historyczna przedstawiająca pełne przygód życie bana Ernye, uzupełniając znane fakty historyczne narzędziami wyobraźni pisarza. Książka została wydana w 1970 roku przez wydawnictwo Ferenc Móra.
 +
* Powieśc „''Sárga vihar''” (''Żółta burza''), autor: Sándor Makkai − w rozdziałach romantycznej powieści historycznej o bitwie pod Muhi i powrocie króla opisuje działania Ákosa Ernye (Szépirodalmi Könyvkiadó, 1980).
 +
 +
== Bibliografia ==
 +
 +
* [[Markó László (lexikonszerkesztő)|Markó László]]: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig. {{ISBN|9632089707}}
 +
* [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00140.htm Életrajza a Magyar Életrajzi Lexikonban]
 +
* Szilágyi Sándor:A Magyar Nemzet Története, V. fejezet, [http://mek.oszk.hu/00800/00893/html/doc/c300198.htm A tatárjárás], Budapest, 1894.
  
−
{| align=right style="margin: 0 0 0 0; text-align: center; border:1px solid #aaaaaa; font-size: 85%; width: auto;" class=box
 
−
|-
 
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
 
  |urzędnik          = Ákos Ernye
 
  |urzędnik          = Ákos Ernye
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Koniuszy królewski<br>Wojewoda Siedmiogrodu<br>Sędzia królewski<br>Skarbnik królewski
+
  |tytulatura        = Koniuszy królewski<br>Wojewoda Siedmiogrodu<br>Sędzia królewski<br>Mistrz skarbu<br>[[Ban Ozora]]<br>[[Ban Só]]
 
  |grafika          = Bela menekul.jpg
 
  |grafika          = Bela menekul.jpg
 
  |opis grafiki      = Certyfikat Béli IV z 1250 r.
 
  |opis grafiki      = Certyfikat Béli IV z 1250 r.
Linia 78: Linia 142:
 
  |3. następca      = [[Gutkeld Miklós]] ???
 
  |3. następca      = [[Gutkeld Miklós]] ???
  
−
  |4. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
+
  |4. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 
  |4. od            = 1272
 
  |4. od            = 1272
 
  |4. do            = 1272
 
  |4. do            = 1272
 
  |4. powołanie      =  
 
  |4. powołanie      =  
−
  |4. poprzednik    = [[Pok Móric]]
+
  |4. poprzednik    = [[Pok II. Móric]]
 
  |4. następca      = [[Gutkeled Joakim]]
 
  |4. następca      = [[Gutkeled Joakim]]
 +
 +
|5. tytuł          = [[Ban Ozora]]
 +
|5. od            = 1273
 +
|5. do            = 1275
 +
|5. powołanie      =
 +
|5. poprzednik    = [[Kőszegi I. Henrik]]
 +
|5. następca      = [[Stefan Dragutin]]
 +
 +
|6. tytuł          = [[Ban Só]]
 +
|6. od            = 1273
 +
|6. do            = 1275
 +
|6. powołanie      =
 +
|6. poprzednik    = [[Matej Ninoslav]]
 +
|6. następca      = [[Stefan Dragutin]]
  
 
  |klan              = [[Ákos]]
 
  |klan              = [[Ákos]]
Linia 103: Linia 181:
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek od    =  
 
  |1. związek do    =  
 
  |1. związek do    =  
−
  |1. dzieci        =  
+
  |1. dzieci        = [[Ákos István|István]]
  
 
  |dokonania        =  
 
  |dokonania        =  
Linia 112: Linia 190:
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
−
 
−
 
−
{{személy infobox}}
 
−
[[Plik:Bela menekul.jpg|thum|left||280px|IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: ''„a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk”'' (illusztráció, ''[[Képes krónika]]'' 125. oldal)]]
 
−
'''Ákos Ernye''' ''vagy Erne'' (? – [[1275]]. január után) [[országbíró]] háromszor is (1267. január–1270. május; 1274. június; 1274. szeptember–1275. január), ezenkívül még több tisztséget is betöltött élete során.
 
−
 
−
== Élete ==
 
−
 
−
Az [[Ákos nemzetség]] Erne ágából származott. Ákos Erdő fia, két fiútestvére volt. Ismeretlen nevű feleségétől egyetlen fia, [[Ákos István (nádor)|Ákos István]] nádor, [[tartományúr]] született. A történeti forrásokban 1241-től szerepel. Részt vett az [[1241]]. [[április 11.|április 11-én]] lezajlott [[Muhi csata|muhi csatában]]. A csatából menekülve átadta lovát [[IV. Béla magyar király|IV. Béla királynak]], azután megint harcba indult a [[tatárok]] ellen; egy időre feltartóztatta az üldözőket, és bár súlyosan megsebesült, sikerült elmenekülnie. Felgyógyulása után követte a királyt, és [[Trogir|Trau]] vára alatt kémkedett a tatárok táboránál.
 
−
 
−
[[1243]](?)-ban, a [[Miskolc nemzetség|Miskolc nembeli]] [[Domokos bán]] halála után ő örökölte a bán birtokait:
 
−
: Borsod megyében: [[Vadna]], [[Sajóivánka|Ivánka]] és a ma már puszta Harnócz, Barcza és Karácsonyfalva volt.
 
−
: Gömör megyében a régi tornai uradalomból kialakított pelsőczi uradalom falvait: [[Pelsőc]], [[Ardó]], [[Lekenye]], [[Kuntapolca|Kún-Taplócza]], ''Somkút'', [[Csetnek]] és az ismeretlen Mirk.
 
−
: Sopron megyében: a Borsmonostori apátságnak ajándékozott birtokai voltak.
 
−
: Moson megyében: 2 falu; a [[Pozsony]]tól délre eső Flancendorf és a mellette fekvő Hetesér.
 
−
: Komárom megyében: [[1233]]-ig birtoka volt a [[Tata]] melletti [[Szomód]], Usztancs, valamint Dunaszél.
 
−
: Vas megyében: egy ideig Bors birtoka volt [[Ivánc]] és [[Viszák]] és 6 másik, ismeretlen helyen fekvő falu;
 
−
 
−
és ezzel megalapozta  fia, [[Ákos István]] [[tartományúr|kiskirályságát]].
 
−
 
−
1246-ban részt vett a [[II. Frigyes osztrák herceg|II. (Harcias) Frigyes osztrák herceg]] elleni háborúban. 1250-ben ismét az osztrákok ellen harcolt, 1270-ben részt vett a [[II. Ottokár cseh király]] elleni háborúban.
 
−
 
−
1248 és 1251 között [[lovászmester]] és [[szolgagyőr]]i ispán, 1251 második felében [[Varasd vármegye|varasdi]] [[ispán]], 1252 augusztusa és 1260 között [[erdélyi vajda]], 1254-ben [[Borsod vármegye|borsodi]], [[1256]]-ban [[Bács vármegye|bácsi]] ispán, 1262–1267-ben ozorai és sói [[Bán (méltóság)|bán]], 1263–1267-ben [[Nyitra (település)|nyitrai]] ispán volt. 1264-ben IV. Béla a trónt követelő herceg, a majdani [[V. István magyar király|V. István]] ellen küldte, de serege élén vereséget szenvedett és elfogták, a király és fiának kibékülése után visszanyerte szabadságát. 1270–1272-ben [[tárnokmester]], 1272-ben [[Somogy vármegye|somogyi]] és varasdi, 1274-ben [[Szatmár vármegye|szatmári]] ispán. Birtokainak központja Borsod vármegyében volt, itt építtette fel várát, [[Dédesi vár|Dédest]].
 
−
 
−
== Emlékezete ==
 
−
 
−
* [[Karczag György (író)|Karczag György]] ''Zúgó nyilak'' c. történelmi regénye mutatja be Ernye bán kalandos életét, az írói képzelet eszközeivel kiegészítve az ismert történelmi tényeket. A könyvet 1970-ben jelentette meg a [[Móra Könyvkiadó|Móra Ferenc Könyvkiadó]].
 
−
* [[Makkai Sándor]] ''Sárga vihar'' c. romantikus történelmi regényének a [[muhi csata|muhi csatáról]] és a király visszatéréséről szóló fejezeteiben leírja Ákos Ernye cselekedeteit ([[Szépirodalmi Könyvkiadó]], 1980).
 
−
 
−
== Források ==
 
−
 
−
* [[Markó László (lexikonszerkesztő)|Markó László]]: A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig. {{ISBN|9632089707}}
 
−
* [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00003/00140.htm Életrajza a Magyar Életrajzi Lexikonban]
 
−
* Szilágyi Sándor:A Magyar Nemzet Története, V. fejezet, [http://mek.oszk.hu/00800/00893/html/doc/c300198.htm A tatárjárás], Budapest, 1894.
 
−
 
−
==Przypisy==
 
  
 
{{SORTUJ:Akos, Ernye}}
 
{{SORTUJ:Akos, Ernye}}
  
−
[[Kategoria:Klan Ákos]]
+
[[Kategoria:Ákos]]
−
[[Kategoria:Klany]]
 
 
[[Kategoria:Koniuszy królewscy]]
 
[[Kategoria:Koniuszy królewscy]]
−
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 
 
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
 
[[Kategoria:Sędziowie królewscy]]
−
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
−
[[Kategoria:Urodzeni w 1368]]
+
[[Kategoria:Urodzeni w XII wieku]]
−
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
Linia 164: Linia 203:
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1275]]
 
[[Kategoria:Zmarli w 1275]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]

Aktualna wersja na dzień 11:04, 11 sty 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Koniuszy królewski
(1248-1251) 		Następca:
Hahót I. Csák Majs ???
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1252-1260) 		Następca:
I. Lőrinc Hahót I. Csák ?
Poprzednik: Sędzia królewski
(1267-1270) 		Następca:
Lőrinc Monoszló III. Miklós
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1272) 		Następca:
Pok II. Móric Gutkeled Joakim
Poprzednik: Sędzia królewski
(1274) 		Następca:
Gutkeled II. Miklós Gutkeled II. Miklós
Poprzednik: Sędzia królewski
(1274)
powtórnie 		Następca:
Gutkeled II. Miklós Péc Dénes
Poprzednik: Ban Ozora
(1273-1275) 		Następca:
Kőszegi I. Henrik Stefan Dragutin
Poprzednik: Ban Só
(1273-1275) ? 		Następca:
Matej Ninoslav Stefan Dragutin

Ákos Ernye lub Erne († po styczniu 1275), węgierski szlachcic, trzykrotny sędzia królewski (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), koniuszy królewski (1248-1251), wojewoda Siedmiogrodu(1252-1260) i mistrz skarbu (1272)

Życiorys

IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: „a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk” (illusztráció, Képes krónika 125. oldal)

Syn Erdő. Miał dwoje rodzeństwa. Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna Stefana. Źródła historyczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w bitwie pod Muhi 11 kwietnia 1241 r. Pomógł uciekającemu z bitwy królowi Beli IV, gdyż walcząc dalej z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uratował się. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem Trogir.

W 1243 r. (?) po śmierci bana Domokosa Miskolca odziedziczył po nim:

  • w komitacie Borsod: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village;
  • w komitacie Gömör wsie majątku Pelsőczi powstałe ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka;
  • w komitacie Sopron: posiadłość, która została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor;
  • w komitacie Moson: 2 wioski: Flancendorf (na południe od Pozsony) i Seveser;
  • w komitacie Komárom: do 1233 r. posiadał Szomód, Usztancs i Dunaszél koło Tata;
  • w komitacie Vas: przez pewien czas był właścicielem Bors, Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach.

i w ten sposób pozostawił małe królestwo swojemu synowi Stefanowi.

W 1246 roku brał udział w wojnie z księciem Austrii Fryderykiem II. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem Ottokarem II.

Kariera

Między 1248 a 1251 r. był koniuszym królewskim i ispánem Szolgagyőr, w drugiej połowie 1251 r. ispánem komitatu Varasd, między sierpniem 1252 r. wojewodą Siedmiogrodu, w 1254 r. ispánem komitatu Borsod, w 1256 r. ispánem komitatu Bács, w 1262–1267 był [ban Ozora|banem Ozory]] i banem Só. W 1264 roku król IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu Stefanowi V, ale Ernye został pokonany i schwytany przez armię ksiecia Stefana i odzyskał wolność dopiero po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był mistrzem skarbu, w 1272 r. był ispánem komitatu Somogy, w 1274 r. był ispánem komitatu Szatmár (obecnie Satu Mare). Centrum jego majętności znajdowało się w komitacie Borsod, gdzie zbudował swój zamek Dédest.

Pamięć

  • Powieść „Zúgó nyilak” (Ryczące strzały), autor: György Karczag − powieść historyczna przedstawiająca pełne przygód życie bana Ernye, uzupełniając znane fakty historyczne narzędziami wyobraźni pisarza. Książka została wydana w 1970 roku przez wydawnictwo Ferenc Móra.
  • Powieśc „Sárga vihar” (Żółta burza), autor: Sándor Makkai − w rozdziałach romantycznej powieści historycznej o bitwie pod Muhi i powrocie króla opisuje działania Ákosa Ernye (Szépirodalmi Könyvkiadó, 1980).

Bibliografia

Ákos Ernye

— Koniuszy królewski
Wojewoda Siedmiogrodu
Sędzia królewski
Mistrz skarbu
Ban Ozora
Ban Só		 —
Certyfikat Béli IV z 1250 r.
Certyfikat Béli IV z 1250 r.
Koniuszy królewski
Okres od 1248
do 1252
Poprzednik Hahót I. Csák
Następca Majs ???
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od 1252
do 1260
Poprzednik I. Lőrinc
Następca Kán II. László
Sędzia królewski
Okres od 1267
do 1270
Poprzednik Lőrinc
Następca Gutkeld Miklós ???
Mistrz skarbu
Okres 1272
Poprzednik Pok II. Móric
Następca Gutkeled Joakim
Ban Ozora
Okres od 1273
do 1275
Poprzednik Kőszegi I. Henrik
Następca Stefan Dragutin
Ban Só
Okres od 1273
do 1275
Poprzednik Matej Ninoslav
Następca Stefan Dragutin
Dane biograficzne
Klan Ákos
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny ok. 1225
Śmierć po styczniu 1275
Ojciec I. Erdő
Matka nieznana
Dzieci István
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Ákos_Ernye&oldid=47069”