Hahót I. Csák: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 28 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1]]
+
[[Kategoria:0]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Cs%C3%A1k_I_Hah%C3%B3t
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Cs%C3%A1k_I_Hah%C3%B3t
Linia 22: Linia 23:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Türje II. Dénes]]
 
|poprzednik        = [[Türje II. Dénes]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Skarbnik królewski]]<br>(1248-1260)
+
|gl_članak_funkcija = [[Mistrz skarbu]]<br>(1248-1260)
 
|współrządzący      =  
 
|współrządzący      =  
−
|następca          = [[Pók II. Móric]]
+
|następca          = [[Pok II. Móric]]
 
}}
 
}}
  
Linia 38: Linia 39:
 
|}
 
|}
  
−
 
+
'''Hahót I. Csák''' (*&nbsp;nieznana,&nbsp;† po 1269), węgierski szlachcic, pełnił kilka ważnych świeckich funkcji za panowania króla Węgier [[II. Béla|Beli IV]]. Najpierw był [[ispán]]em komitatu [[Zala]], następnie w latach 1256–1260 był [[mistrz skarbu|mistrzem skarbu]] (?), następnie [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], od 1261 r. był [[Ban tatarów|banem Tatarów]]. Budowniczy fortu Čakovec. Początkowo był silnym i wpływowym zwolennikiem syna króla, księcia [[V. István|Istvána]], później powrócił do lojalności względem króla IV. Béli.
−
najpierw był ispan Zali, następnie w latach 1256–1260 był [[tárnokmester]], następnie [[Wojewoda|województwem transylwanii]], od 1261 r. był [[ban tótországi]], a tytuł zakazu pozostał nadal. Zbudował również Cakovec.
 
−
 
 
−
'''Hahót I. Csák''' († po 1269 r.), węgierski szlachcic, pełnił kilka ważnych świeckich funkcji za panowania króla Węgier [[II. Béla|IV. Béli]]. Początkowo był silnym i wpływowym zwolennikiem syna króla, księcia [[V. István|Istvána]], później powrócił do lojalności względem króla IV. Béli.
 
−
 
 
−
<small><small>'''Csák (I) from the kindred Hahót''' ({{lang-hu|Hahót nembeli (I.) Csák}}; died after 1269) was a Hungarian noble who held several secular positions during the reign of King [[Béla IV of Hungary|Béla IV]]. Initially, he was a strong and influential supporter of the king's son, [[Duke of Transylvania|Duke]] [[Stephen V of Hungary|Stephen]], later returned to Béla's allegiance. </small></small>
 
  
 
==Biografia==
 
==Biografia==
  
−
Urodził się w '''rodzie''' Buzád '''klanu''' Hahót jako syn [[Hahót II. Buzád|II. Buzáda]], który służył jako [[ban Severin]] między 1226 a ok.1232. [1] Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej [[Bitwa pod Mohi|bitwie pod Mohi]] [2] Czak miał pięciu synów, w tym Czaka II, od nieznanej z imienia żony. [3]
+
Urodził się w rodzie [[Buzád]] klanu [[Hahót]] jako syn [[Hahót II. Buzád|Buzáda II]], który pełnił funkcję [[Ban Severin|bana Severin]] między 1226 a ok.1232. <ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 38, 49, 49, 63, 73, 75, 176, 198, 232.</ref> Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej [[Bitwa pod Mohi|bitwie pod Mohi]].<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 356, 451.</ref> Csák miał pięciu synów, w tym Csák II, od nieznanej z imienia żony.<ref name="Markó" />
−
 
 
−
<small><small>He was born into the Buzád branch of the [[Hahót (genus)|''gens'' (clan) Hahót]] as the son of [[Buzád Hahót|Buzád II]], who served as [[Banate of Severin|ban of Severin]] between 1226 and ''c''. 1232.<ref name='Zsoldos_49'>Zsoldos 2011, p. 49.</ref> Csák had three brothers. His father was killed by the Mongols in [[Pest, Hungary|Pest]] after the disastrous [[Battle of Mohi]].<ref name='Markó_451'>Markó 2006, p. 451.</ref> Csák I had five sons, including [[Csák II Hahót|Csák II]], from an unidentified wife.<ref name='Markó_356'>Markó 2006, p. 356.</ref> </small></small>
 
−
 
 
−
[[File:Stari grad Zrinskih, Čakovec - sjever.jpg|thumb|left|Zamek [[Čakovec|Csáktornya]] (dzisiaj Čakovec, [[Chorwacja]])]]
 
−
 
 
−
Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r. [3] Chociaż '''karta''' okazała się fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok.  1215 roku. [4] Funkcję [[Koniuszy|koniuszego królewskiego]] pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako [[ispán]] komitatu [[Baranya]] w 1245 r. [5] Csák był [[ispán]]em komitatu [[Sopron]] między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentyczną '''kartą''' sprawował on również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty) [6]. Jako właściciel ma ziemie [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf, Lower Austria|Eggendorf]], [[Hidegség]] i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk [[Tóth Melinda]] twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd [[ispán]]a w komitacie [[Sopron]] [7]. Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka [8].
 
  
−
<small><small>His name was first mentioned by a document in 1234.<ref name='Markó_356'/> Albeit that charter proved to be a 14th-century forgery, its genealogical details are correct, which suggested he was born around 1215.<ref name='Tóth_207'>Tóth 1976, p. 207.</ref> He functioned as [[Master of the horse (Kingdom of Hungary)|master of the horse]] from 1245 to 1247. Besides that he also served as [[ispán]] (''comes'') of [[Baranya County (former)|Baranya County]] in 1245.<ref name='Zsoldos_57'>Zsoldos 2011, p. 57.</ref> Csák was the ispán of [[Sopron County]] between 1247 and 1254. According to a non-authentic charter he also held that office until 1260 or 1265 (depends on the uncertain date).<ref name='Zsoldos_198'>Zsoldos 2011, p. 198.</ref> As ispán, he owned the lands of [[Wulkaprodersdorf]] (Vulkapordány), [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf, Lower Austria|Eggendorf]], [[Hidegség]] and Homok, nearby the town of [[Sopron]]. Historian Melinda Tóth claimed Hidegség functioned as Csák's manorial seat, when held the office of ispán in Sopron County.<ref name='Tóth_202'>Tóth 1976, p. 202.</ref> Tóth also argued, the mural paintings (frescos) in the rotunda of Hidegség, which is an important artistic heritage from the 13th century in Hungary, were made under the financial support of Csák.<ref name='Tóth_206'>Tóth 1976, p. 206.</ref> </small></small>
+
[[File:Stari grad Zrinskih, Čakovec – sjever.jpg|thumb|left|Zamek [[Čakovec|Csáktornya]] (dzisiaj Čakovec, [[Chorwacja]])]]
  
−
Csák został mianowany [[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] przez króla [[IV. Béla|IV. Bélę]] w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatu [[Zala]] w latach 1256–1259. [9] W tym charakterze założyli klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie [10]. Wraz z banem [[Gutkeled II. István]]em, palatynem [[Rátót I. Loránd]]em  i Benedyktem II, [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Esztergom]], prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]] Czech w sprawie [[Styria|Styrii]] w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Bélę. Gdy István został księciem Styrii w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty - [[Vas]] i [[Zala]] - zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób [[ispán]] Csák stał się '''poddanym''' Istvàna. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]] w lipcu 1260 r. Béla IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r. [11]
+
Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r.<ref name="Markó" /> Chociaż dokument okazał się być fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok. 1215 roku.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Funkcję [[Koniuszy|koniuszego królewskiego]] pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako [[ispán]] komitatu [[Baranya]] w 1245 r.<ref name="Zsoldos2011"/> Csák był [[ispán]]em komitatu [[Sopron]] między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentycznym dokumentem sprawował również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty).<ref name="Zsoldos2011" /> Właściciel [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf]] (Dolna Austria), [[Hidegség]] i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk [[Tóth Melinda|Melind Tóth]] twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd [[ispán]]a w komitacie [[Sopron]].<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref>
  
−
<small><small>Csák was appointed [[master of the treasury]] by king Béla IV in 1248 and filled the office until 1259. In addition, he also functioned as ispán of [[Zala County (former)|Zala County]] between 1256 and 1259.<ref name='Zsoldos_63'>Zsoldos 2011, p. 63.</ref> In this capacity, he founded a Premonstratensian monastery in Rajk, dedicated to [[Mary, mother of Jesus|Blessed Virgin Mary]].<ref name='Tóth_199'>Tóth 1976, p. 199.</ref> Alongside Ban [[Stephen I Gutkeled|Stephen Gutkeled]], Palatine [[Roland I Rátót|Roland Rátót]] and [[Benedict II, Archbishop of Esztergom]], he participated in peace talks with the envoys of [[Ottokar II of Bohemia]] over the issue of [[Duchy of Styria|Styria]] in April 1254 in [[Buda]], representing Béla. When Stephen was made [[Duke of Styria]] in 1258, two neighboring counties—[[Vas County (former)|Vas]] and Zala—were transferred to the newly occupied province. Thus ispán Csák became Stephen's subject. He successfully defended the fort of [[Lockenhaus]] (Léka) against Bohemian troops. After the [[Battle of Kressenbrunn]] in July 1260, Béla IV was forced to renounce of Styria in favor of Ottokar II. Csák returned to Hungary and participated in the campaign against [[Second Bulgarian Empire|Bulgaria]] in 1261.<ref name='Tóth_196'>Tóth 1976, p. 196.</ref> </small></small>
+
Csák został mianowany [[Mistrz skarbu|mistrzem skarbu]] przez króla [[IV. Béla|Belę IV]] w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatu [[Zala]] w latach 1256–1259.<ref name="Zsoldos2011" /> W tym charakterze założył klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Wraz z banem [[Gutkeled II. István|Stefanem II Gutkeledem]], [[palatyn]]em [[Rátót I. Loránd|Warzyńcem I Rátótem]] i Benedyktem II, [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Ostrzyhomia]], prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]] Czech w sprawie [[Styria|Styrii]] w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Belę. Gdy [[V. Istvàna|Stefan]] został [[Książę Styrii|księciem Styrii]] w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty: [[Vas]] i [[Zala]] zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób [[ispán]] Csák stał się poddanym księcia Stefana. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]] w lipcu 1260 r. Bela IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref>
  
−
== 1 ==
+
W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako [[książę Siedmiogrodu]]. Csák stopniowo stał się zagorzałym stronnikiem Stephena, który zwolnił wojewodę [[Ákos Ernye|Ernye Ákosa]] z tego stanowiska i zastąpił go Csákiem.<ref name="Engel2001">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 144, 382.</ref> Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. ''Banus Transilvanus'').  Historyk [[Kristó Gyula|Gyula Kristó]] podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Siedmiogrodowi (Transylwanii) wysoki stopień autonomii, podobnie jak [[Chorwacja|Chorwacji]] i [[Slawonia|Slawonii]]<ref name="Zsoldos2011" />. Csák służył także jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]], którego urząd był wówczas połączony z województwem<ref name="Engel2001" />. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze księcia (''młodszego króla'') Stefana; w 1259 był '''skarbnikiem'''<ref name="Zsoldos2011" />, a w 1260 stolnikiem księcia.<ref name="Zsoldos2011" /> Funkcjonował również jako [[ispán]] w komitacie [[Zala]] (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę.<ref name="Zsoldos2011" /> Historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Beli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r.<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 109.</ref>
−
W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako książę Siedmiogrodu. '''Tylko wielbiciel Szczepana, który zwolnił wojewodę, stopniowo stał się [[Ákos Ernye]] z tej pozycji''' i zastąpił go Csák. [12] Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. ''Banus Transilvanus'').  Historyk [[Kristó Gyula]] podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Transylwanii wysoki stopień autonomii, podobnie jak w Chorwacji i Slawonii [13]. Csák służył także jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]], którego urząd był wówczas zjednoczony z województwem [14]. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze '''królewskim''' [[V. István|Stefana]]. Był p[[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] (1259) [15] i [[Stolnik|stolnikiem królewskim]] (1260) dla księcia [16]. Funkcjonował również jako [[ispán]] w komitacie [[Zala]] (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę [ 17] Historyk [[Zsoldos Attila]] uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Béli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r. [18].
 
  
−
<small><small>During that time there were emerging tensions between Béla IV and his son, Stephen, who returned to Transylvania and started to rule it for the second time as [[Duke of Transylvania]] after 20 August 1260. Csák gradually became an ardent admirer of Stephen, who dismissed [[Voivode of Transylvania|voivode]] [[Ernye Ákos]] from that position and replaced him with Csák I Hahót.<ref name='Engel_382'>Engel 2001, p. 382.</ref> His proper title was "ban of Transylvania" ({{lang-la|banus Transilvanus}}). Historian [[Gyula Kristó]] suspected deliberateness behind that unusual title (Ernye also bore that before Csák). Kristó argues Duke Stephen wanted to ensure to Transylvania a high degree of autonomy, like in Croatia and Slavonia.<ref name='Zsoldos_38'>Zsoldos 2011, p. 38.</ref> He also served as ispán of [[Szolnok County]], which office was united with the voivodeship from that time.<ref name='Engel_144'>Engel 2001, p. 144.</ref> Before that Csák already held important offices in the royal court of Stephen: he was master of the treasury (1259)<ref name='Zsoldos_75'>Zsoldos 2011, p. 75.</ref> and [[master of the cupbearers]] (1260) for the duke.<ref name='Zsoldos_73'>Zsoldos 2011, p. 73.</ref> He also functioned as ispán of Zala County (Western Hungary) in 1260, which fact gives rise to uncertainty regarding his career, because around that time the hostility between father and son, who dominated the eastern part of the country turned into open war.<ref name='Zsoldos_232'>Zsoldos 2011, p. 232.</ref> Historian Attila Zsoldos considered Csák left the ducal court and swore allegiance to Béla, when a civil war lasting until 1266 broke out between father and son.<ref name='Zsoldos_2007_109'>Zsoldos 2007, p. 109.</ref> </small></small>
+
Po [[Bitwa o Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Stefana w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie Małgorzaty]]. W tym czasie znów stał się ważnym na dworze króla. Służył jako [[ispán]] w [[Zala]] (1265-1268)<ref name="Zsoldos2011" /> i komitacie [[Nyitra]] (1269).<ref name="Zsoldos2011" /> Jego majątek w komitacie [[Sopron]] został podzielony między jego synów zgodnie z umową z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref>
−
 
 
−
Po [[Bitwa o Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Istvána w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie Małgorzaty]]. W tym czasie znów stał się '''szlachetny''' na dworze króla. Służył jako [[ispán]] w [[Zala]] (1265-1268) [17] i komitacie [[Nyitra]] (1269). [19] Jego majątek w komitacie [[Sopron]] został podzielony między jego synów zgodnie z umową '''handlową''' z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem [7].
 
−
 
 
−
<small><small>After the [[Battle of Isaszeg (1265)|Battle of Isaszeg]] in March 1265, the king was forced to accept the authority of Stephen at Transylvania. On 23 March 1266, father and son confirmed the peace in the Convent of the Blessed Virgin on the [[Margaret Island|'Rabbits' Island]]. During that time Csák became a noble in the king's court again. He served as ispán of Zala (1265–1268)<ref name='Zsoldos_232'/> and [[Nyitra County|Nyitra]] Counties (1269).<ref name='Zsoldos_176'>Zsoldos 2011, p. 176.</ref> His property in Sopron County was divided between his sons according to a business contract in 1274, implying that Csák's death occurred not long before.<ref name='Tóth_202'>Tóth 1976, p. 202.</ref>
 
  
 
==Dziedzictwo==
 
==Dziedzictwo==
  
−
Aby chronić swój dobytek w Muraköz (dziś: Međimurje, Chorwacja), zbudował drewnianą fortyfikację, [[Csáktornya]] (dosł. „''Wieżę Csáka''”, dziś: [[Čakovec]], Chorwacja). [3]
+
Aby chronić swój dobytek w Muraköz (dziś: Međimurje, Chorwacja), zbudował drewnianą fortyfikację, [[Csáktornya]] (dosł. „''Wieżę Csáka''”, dziś: [[Čakovec]], Chorwacja).<ref name="Markó" />
−
 
 
−
<small><small>In order to protect his possessions at ''Muraköz'' (today: Međimurje, [[Croatia]]), he built a timber fortification, establishing the foundation of [[Čakovec|Csáktornya]] (lit. means "''Csák's Tower''", today: Čakovec, Croatia).<ref name='Markó_356'/> </small></small>
 
  
 
==Przypisy==
 
==Przypisy==
Linia 81: Linia 64:
 
==Źródła==
 
==Źródła==
 
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
 
* Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
−
* {{hu icon}} Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' ("The High Officers of the Hungarian State from Saint Stephen to the Present Days&nbsp;– A Biographical Encyclopedia") (2nd edition); Helikon Kiadó Kft., Budapest; ISBN 963-547-085-1.
+
 
−
* {{hu icon}} Tóth, Melinda (1976). "Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)." In: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. pp.&nbsp;194–210.
+
* Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
−
* {{hu icon}} Zsoldos, Attila (2007): Családi ügy - IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években ''(A Family Affair - The Conflict of Béla IV and Junior King Stephen in the 1260s)''; História - MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN 978-963-9627-15-4.
+
 
−
* {{hu icon}} Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' ("Secular Archontology of Hungary, 1000–1301"). História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN 978-963-9627-38-3.
+
* Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str.&nbsp;194–210.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
 +
 
 +
* Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.
  
 
|
 
|
 
{{Urzędnik infobox
 
{{Urzędnik infobox
−
  |urzędnik          = Hahót I. Csák
+
  |urzędnik          = Hahót I. Csák (węg.)
 
  |imiona            =  
 
  |imiona            =  
−
  |tytulatura        = Koniuszy królewski<br>Wojewoda Siedmiogrodu<br>Skarbnik królewski
+
  |tytulatura        = [[Koniuszy królewski]]<br>[[Wojewoda Siedmiogrodu]]<br>[[Mistrz skarbu]]
 
  |grafika          = Hahót (I.) Csák pecsét 1268.jpg
 
  |grafika          = Hahót (I.) Csák pecsét 1268.jpg
 
  |opis grafiki      = Pieczęć Csáka I Hahóta z 1268
 
  |opis grafiki      = Pieczęć Csáka I Hahóta z 1268
Linia 105: Linia 92:
 
  |1. następca      = [[Ákos Ernye]]
 
  |1. następca      = [[Ákos Ernye]]
  
−
  |2. tytuł          = [[Skarbnik królewski]]
+
  |2. tytuł          = [[Mistrz skarbu]]
 
  |2. od            = 1248 ??
 
  |2. od            = 1248 ??
 
  |2. do            = 1260
 
  |2. do            = 1260
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. powołanie      =  
 
  |2. poprzednik    = [[Türje II. Dénes]]
 
  |2. poprzednik    = [[Türje II. Dénes]]
−
  |2. następca      = [[Pók II. Móric]]
+
  |2. następca      = [[Pok II. Móric]]
  
 
  |3. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
 
  |3. tytuł          = [[Wojewoda Siedmiogrodu]]
Linia 148: Linia 135:
 
{{SORTUJ:Hahot, Csak 01}}
 
{{SORTUJ:Hahot, Csak 01}}
  
−
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
+
[[Kategoria:Hahót]]
−
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]
+
[[Kategoria:Klan]]
−
[[Kategoria:Klan Hahót]]
 
−
[[Kategoria:Klany]]
 
 
[[Kategoria:Koniuszy królewscy]]
 
[[Kategoria:Koniuszy królewscy]]
−
[[Kategoria:Skarbnicy królewscy]]
+
[[Kategoria:Mistrzowie skarbu]]
−
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Urzędnicy Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
 
[[Kategoria:Węgierscy dygnitarze historyczni]]
Linia 160: Linia 144:
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Węgierscy urzędnicy królewscy]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 
[[Kategoria:Wojewodowie Siedmiogrodu]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data urodzenia]]
 +
[[Kategoria:Urodzeni w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 
[[Kategoria:Zmarli w XIII wieku]]
 +
[[Kategoria:Nieznana data śmierci]]

Aktualna wersja na dzień 14:01, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Koniuszy królewski
(1245-1248) 		Następca:
Gutkeled I. István Ákos Ernye
Poprzednik: Mistrz skarbu
(1248-1260) 		Następca:
Türje II. Dénes Pok II. Móric
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1261) 		Następca:
Ákos Ernye Kán II. László

Hahót I. Csák (* nieznana, † po 1269), węgierski szlachcic, pełnił kilka ważnych świeckich funkcji za panowania króla Węgier Beli IV. Najpierw był ispánem komitatu Zala, następnie w latach 1256–1260 był mistrzem skarbu (?), następnie wojewodą Siedmiogrodu, od 1261 r. był banem Tatarów. Budowniczy fortu Čakovec. Początkowo był silnym i wpływowym zwolennikiem syna króla, księcia Istvána, później powrócił do lojalności względem króla IV. Béli.

Biografia

Urodził się w rodzie Buzád klanu Hahót jako syn Buzáda II, który pełnił funkcję bana Severin między 1226 a ok.1232. [1] Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej bitwie pod Mohi.[2] Csák miał pięciu synów, w tym Csák II, od nieznanej z imienia żony.[2]

Plik:Stari grad Zrinskih, Čakovec – sjever.jpg
Zamek Csáktornya (dzisiaj Čakovec, Chorwacja)

Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r.[2] Chociaż dokument okazał się być fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok. 1215 roku.[3] Funkcję koniuszego królewskiego pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako ispán komitatu Baranya w 1245 r.[1] Csák był ispánem komitatu Sopron między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentycznym dokumentem sprawował również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty).[1] Właściciel Rohrbach (Fraknónádasd), Eggendorf (Dolna Austria), Hidegség i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk Melind Tóth twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd ispána w komitacie Sopron.[3] Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka.[3]

Csák został mianowany mistrzem skarbu przez króla Belę IV w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję ispána komitatu Zala w latach 1256–1259.[1] W tym charakterze założył klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie.[3] Wraz z banem Stefanem II Gutkeledem, palatynem Warzyńcem I Rátótem i Benedyktem II, arcybiskupem Ostrzyhomia, prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech Ottokara II Czech w sprawie Styrii w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Belę. Gdy Stefan został księciem Styrii w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty: Vas i Zala zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób ispán Csák stał się poddanym księcia Stefana. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po bitwie pod Kressenbrunn w lipcu 1260 r. Bela IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r.[3]

W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako książę Siedmiogrodu. Csák stopniowo stał się zagorzałym stronnikiem Stephena, który zwolnił wojewodę Ernye Ákosa z tego stanowiska i zastąpił go Csákiem.[4] Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. Banus Transilvanus). Historyk Gyula Kristó podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Siedmiogrodowi (Transylwanii) wysoki stopień autonomii, podobnie jak Chorwacji i Slawonii[1]. Csák służył także jako ispán komitatu Szolnok, którego urząd był wówczas połączony z województwem[4]. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze księcia (młodszego króla) Stefana; w 1259 był skarbnikiem[1], a w 1260 stolnikiem księcia.[1] Funkcjonował również jako ispán w komitacie Zala (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę.[1] Historyk Attila Zsoldos uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Beli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r.[5]

Po bitwie o Isaszeg w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Stefana w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie Małgorzaty. W tym czasie znów stał się ważnym na dworze króla. Służył jako ispán w Zala (1265-1268)[1] i komitacie Nyitra (1269).[1] Jego majątek w komitacie Sopron został podzielony między jego synów zgodnie z umową z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem.[3]

Dziedzictwo

Aby chronić swój dobytek w Muraköz (dziś: Međimurje, Chorwacja), zbudował drewnianą fortyfikację, Csáktornya (dosł. „Wieżę Csáka”, dziś: Čakovec, Chorwacja).[2]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 38, 49, 49, 63, 73, 75, 176, 198, 232.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 356, 451.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Tóth, Melinda (1976). Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254). W: Soproni Szemle, Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.
  4. ↑ 4,0 4,1 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. str. 144, 382.
  5. ↑ Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 109.

Źródła

  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Tóth, Melinda (1976). Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254). W: Soproni Szemle, Vol. XXX Issue 3. str. 194–210.
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Hahót I. Csák (węg.)

— Koniuszy królewski
Wojewoda Siedmiogrodu
Mistrz skarbu		 —
Pieczęć Csáka I Hahóta z 1268
Pieczęć Csáka I Hahóta z 1268
Koniuszy królewski
Okres od 1245
do 1248
Poprzednik Gutkeled I. István
Następca Ákos Ernye
Mistrz skarbu
Okres od 1248 ??
do 1260
Poprzednik Türje II. Dénes
Następca Pok II. Móric
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres 1261
Poprzednik Ákos Ernye
Następca Kán II. László
Dane biograficzne
Klan Hahót
Pochodzenie węgierski
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć po 1269
Ojciec II. Buzád
Matka nieznana
Rodzeństwo III. Buzád, Tristián, Lancelot
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Hahót_I._Csák&oldid=51731”