Temes: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 2 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 24: Linia 24:
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 
[[Plik:Temes county map.jpg|thumb|left]]
 
[[Plik:Temes county map.jpg|thumb|left]]
Linia 67: Linia 72:
  
 
|
 
|
 +
{{Komitaty w Rumunii}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Historia komitatu
 +
|tytuł = Komitat Temes
 +
|grafika =
 +
|opis grafiki =
 +
|okres 0 = Okres
 +
|forma 0 = Podmiot polityczny
 +
|okres 1 = ok.1000-1526
 +
|forma 1 = [[Królestwo|Królestwo Węgier]]
 +
|okres 2 =
 +
|forma 2 =
 +
|okres 3 =
 +
|forma 3 =
 +
|okres 4 =
 +
|forma 4 =
 +
|okres 5 =
 +
|forma 5 =
 +
|okres 6 =
 +
|forma 6 =
 +
|okres 7 =
 +
|forma 7 =
 +
|okres 8 = 
 +
|forma 8 =
 +
|okres 9 =
 +
|forma 9 =
 +
|okres 10 =
 +
|forma 10 =
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 
{{Infobox Komitat
 
{{Infobox Komitat
 
|Nazwa        = Temes
 
|Nazwa        = Temes

Aktualna wersja na dzień 19:14, 12 kwi 2021

Coa Hungary Country History (855-1301).svg Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Komitat Temes (węg.: Temes vármegye, niem.: Komitat Temes lub Temesch) – jednostka administracyjna w południowej części byłego Królestwa Węgier. Terytorium komitatu leży obecnie w północno-wschodniej Serbii i zachodniej części Rumunii.

Warunki geograficzne

Terytorium komitatu Temes w 1918 roku charakteryzowało się dużą rozciągłością w kierunku północ-południe i niewielką w kierunku wschód-zachód. Większą jego część zajmowała Wielka Nizina Węgierska, a na wschodzie występowały przedgórza. Równinny teren komitatu przecinały liczne rzeki, z których największe to Béga,Karas i Temesz. Występowały tu również tereny bagienne.

Komitat graniczył na północy z komitatem Arad, na wschodzie z komitatem Krassó-Szörény, na południu z Serbią, a na zachodzie z komitatem Torontál.

Historia

Komitat został utworzony przez króla Stefana I w okresie tworzenia państwa i systemu komitatów, a jego stolicą został Temeszwar[1]. Był jedną z najlepiej prosperujących prowincji południowych Węgier do czasu podbojów tureckich. Turcy zajęli go w XVI wieku i utworzyli nową jednostkę administracyjną - wilajet temeszwarski.

W XVIII wieku Banat dostał się pod panowanie Habsburgów. Wtedy też późniejszy komitat stał się częścią Banatu Temeszwarskiego, jednostki administracyjnej podległej bezpośrednio cesarzowi. Banat w 1779 roku został zlikwidowany, a komitat, w znacznie różniących się od średniowiecznych, granicach włączono do systemu komitatów Królestwa Węgier, przy czym jego przyszła, południowa część, wchodziła na razie w skład Pogranicza Wojskowego.

W latach 1849–1860 komitat był zarządzany bezpośrednio z Wiednia. W 1876 roku dołączono do niego Fehértemplom wraz z okolicą, który należał wcześniej do komitatu Krassó-Szörény. W 1884 roku dokonano wymiany po jednej wsi z Krassó-Szörény: wieś Kusics trafiła do Temesu, a Daruvár do Krassó-Szörény, wreszcie w 1892 roku wieś Székelykeve przyłączono do komitatu Torontál. W 1910 roku powierzchnia komitatu wynosiła 7342 km², z czego w 1920 roku Rumunia otrzymała 5552 km², a resztę Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców.

Demografia

W 1910 roku komitat miał 500 835 mieszkańców, z czego:

Plik:Temes county administrative map.jpg
Mapa administracyjna komitatu Temes w 1910 roku

Podział administracyjny

Komitat Temes w 1910 roku był podzielony na 11 powiatów:

  • powiat Buziásfürdő, siedziba Buziásfürdő
  • powiat Csák, siedziba Csák
  • powiat Detta, siedziba Detta
  • powiat Fehértemplom, siedziba Fehértemplom (miasto komitackie – węg.: rendezett tanácsú város)
  • powiat Kevevár, siedziba Kevevára
  • powiat centralny (Központi járás), siedziba Temesvár (miasto na prawie municypalnym, węg.: törvényhatósági jógú város)
  • powiat Lippa, siedziba Lippa
  • powiat Temesrékás, siedziba Temesrékás
  • powiat Újarad, siedziba Újarad
  • powiat Versec, siedziba Versec (miasto na prawie municypalnym)
  • powiat Vinga, siedziba Vinga


Hungary Arms.svg Blason Louis Ier de Hongrie.svg Coa Hungary Country History Mathias Corvinus 3(1458-1490).svg Węgierskie komitaty
w Rumunii Coat of arms of Romania.svg

♦ Alba Inferioară ♦ Arad ♦ Bichiș ♦ Bihor ♦ Bistrița-Năsăud ♦ Brașov ♦ Caraș-Severin ♦ Cenad ♦ Ciuc ♦ Cluj ♦ Făgăraș ♦ Hunedoara ♦ Maramureș ♦ Mureș-Turda ♦ Odorhei ♦ Sălaj ♦ Sătmar ♦ Sibiu ♦ Solnoc-Dăbâca ♦ Timiș ♦ Târnava Mare ♦ Târnava Mică ♦ Torontal ♦ Trei Scaune ♦ Turda-Arieș ♦ Ugocea

Komitat Temes

Okres Podmiot polityczny
ok.1000-1526 Królestwo Węgier
Komitat Temes

Comitatus Temesiensis (łac.)
Komitat Temes (niem.)
Comitatul Timiș (rum.)
Тамишка жупанија (serb.)

(1910)

Herb von Temes Comitatus Temesiensis (łac.) Komitat Temes (niem.) Comitatul Timiș (rum.) Тамишка жупанија (serb.)
Siedziba: Temeszwar
Powierzchnia: 7 110 km²
Ludność: 500 835[2]
Narodowości: 34 % Rumuni
33 % Niemcy
16 % Węgrzy
14 % Serbowie
3 % inni (zwłaszcza Šokci, Bułgarzy i Cyganie)[3]
Utworzony: XI wiek
Zlikwidowany: 4.06.1920
(Traktat z Trianon)
Temes

Przypisy

  1. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete.. W: Györffy György: István király és műve [Król Stefan i jego dzieło]. Budapest: Gondolat, 1983. ISBN 963-281-221-2.
  2. A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  3. A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)