Esztergom: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 13 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
 +
[[Kategoria:1]]
 +
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
−
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Brocca
+
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/Esztergom_v%C3%A1rmegye
−
|autorzy = https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
+
|autorzy = https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Esztergom_v%C3%A1rmegye&action=history
−
|nota    = angielski
+
|nota    = węgierski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Komitat_Esztergom
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Komitat_Esztergom&action=history
 +
|nota    = polski
 
}}
 
}}
 +
  
 
{|
 
{|
Linia 12: Linia 25:
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |-style="vertical-align:top;"
 
  |
 
  |
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
 +
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 
[[Plik:Esztergom county administrative map.jpg|thumb|left|360px|Mapa terenu komitatu Esztergom]]
 
[[Plik:Esztergom county administrative map.jpg|thumb|left|360px|Mapa terenu komitatu Esztergom]]
 +
[[Plik:Slovakia Ostrihom.jpg|thumb|Dawny komitat Esztergom nałożony na mapę współczesnej Słowacji]]
  
−
<small><small>'''Esztergom vármegye''' ([[latin nyelv|latinul]]: ''Comitatus Strigoniensis'', [[német nyelv|németül]]: ''Graner Gespanschaft''; olaszul: Strigonio) közigazgatási egység volt az egykori [[Magyar Királyság]] területén. A 13. századtól 1867. április 15-ig a mindenkori [[esztergomi érsek]] volt a vármegye főispánja. </small></small>
+
'''Esztergom''' (łac. ''Comitatus Strigoniensis'', niem. ''Graner Gespanschaft''; wł. ''Strigonio'') był jednostką administracyjną na terytorium byłego [[Królestwo|Królestwa Węgier]]. Od XIII wieku do 15 kwietnia 1867 r. Arcybiskup Esztergom (Ostrzyhomia) był ''[[főispán]]em'' komitatu.
  
 
== Historia ==
 
== Historia ==
  
−
<small><small>'''Esztergom vármegyét''' [[I. István magyar király|Szent István király]] hozta létre az államalapítás és a [[királyi vármegye]]rendszer megszervezése idején [[Esztergom]] központtal.<ref name="Györffy:István:15.fejezet">{{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}}</ref> </small></small>
+
Komitat Esztergom został utworzony przez króla św. Szczepana w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu powiatu z centrum Esztergom. <ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref>
 +
 
 +
Komitat był jednym z najstarszych na Węgrzech, powstał pod koniec X w. Rozciągał się na obu brzegach [[Dunaj]]u. Podczas najazdów tureckich komitat został spustoszony po [[bitwa pod Mohaczem|klęsce pod Mohaczem]] 29 sierpnia 1526 r. Po upadku Budy w 1541 r. Turcy zajęli część komitatu na lewym brzegu Dunaju, a w 1543 r. także Ostrzyhom. Okupowana przez [[Imperium Osmańskie]] południowa część komitatu utworzyła sandżak Estergon w ejalecie [[Buda (Budapeszt)|Budin]]. W 1594 r. wojska cesarskie wyzwoliły Ostrzyhom, ale w 1605 r. ponownie został zajęty przez Turków. W 1663 r. Turcy zdobyli całe terytorium komitatu, a jego północna część weszła w skład ejaletu [[Nowe Zamki|Uyvar]]. Komitat zostały przywrócone po wyparciu Turków w 1691 r. W wyniku [[Reformy józefińskie|reform józefińskich]] w latach 1786-1790 komitat był połączony z [[Komitat Komárom|komitatem Komárom]] w komitat Komárom-Esztergom. Następnie znów samodzielny komitat. Siedzibą władz komitatu był zamek w Ostrzyhomiu, od którego komitat wziął swą nazwę, a następnie od 1543 r. - kiedy terytorium stało się częścią Imperium Osmańskiego - siedziba znajdowała się poza komitatem, w latach 1605–1663 w [[Nowe Zamki|Érsekújvár]] w [[komitat Nyitra|komitacie Nyitra]], a ostatecznie od 1714 r. siedzibą było miasto Ostrzyhom<ref>Juraj Žudel: ''Stolice na Slovensku''. Bratislava: Obzor, 1984, str. 105-109.}</ref>.
 +
 
 +
W okresie przed [[I wojna światowa|I wojną światową]] komitat dzielił się na dwa powiaty i jedno miasto.
 +
 
 +
Po [[traktat w Trianon|traktacie w Trianon]] komitat został podzielony pomiędzy [[Pierwsza Republika Czechosłowacka|Czechosłowację]] i [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Węgry]]. Pozostała przy Węgrzech część została w 1923 r. połączona z pozostałą częścią komitatu [[Komárom]] w nowy komitat [[Komárom és Esztergom k.e.e. vármegye|Komárom és Esztergom]]<ref>§ 11 pkt 2 [https://web.archive.org/web/20071107074038/http://www.1000ev.hu/index.php?a=3&param=7575 1923. évi XXXV. törvénycikk a közszolgálatban álló tisztviselők és egyéb alkalmazottak létszámának csökkentéséről és egyes kapcsolatos intézkedésekről]</ref>.
 +
 
 +
W wyniku [[pierwszy arbitraż wiedeński|pierwszego arbitrażu wiedeńskiego]] w 1938 r. północna część komitatu powróciła do [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Węgier]] i komitat został odtworzony. Po drugiej wojnie światowej przywrócono granicę z 1938 r.
 +
 
 +
Obecnie teren komitatu jest podzielony pomiędzy [[kraj nitrzański]] na [[Słowacja|Słowacji]], pozostała przy Węgrzech część po reformie administracyjnej z 1950 r. wchodzi w skład komitatu [[Komárom-Esztergom megye|Komárom-Esztergom]] ze stolicą w [[Tatabánya]].
 +
 
 +
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
 +
 
 +
== Bibliografia ==
 +
* [http://lexikon.katolikus.hu/E/Esztergom%20v%C3%A1rmegye.html Węgierska Encyklopedia Katolicka] (po węgiersku).
  
 
|
 
|
 +
{{Uhorské župy na Słowacji}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Historia komitatu
 +
|tytuł = Komitat Esztergom
 +
|grafika =
 +
|opis grafiki =
 +
|okres 0 = Okres
 +
|forma 0 = Podmiot polityczny
 +
|okres 1 = ok.1000-1526
 +
|forma 1 = [[Królestwo|Królestwo Węgier]]
 +
|okres 2 = 1526-1541
 +
|forma 2 = Królestwo Węgier
 +
|okres 3 = 1541-1691
 +
|forma 3 = okupacja turecka
 +
|okres 4 = 1691-1867
 +
|forma 4 = Królestwo Węgier
 +
|okres 5 = 1867-1918
 +
|forma 5 = Austro-Węgry
 +
|okres 6 = 1918-1938
 +
|forma 6 = podział wzdłuż Dunaju
 +
|okres 7 = 1938-1945
 +
|forma 7 = Węgry
 +
|okres 8 = 1945−
 +
|forma 8 = podział wzdłuż Dunaju
 +
|okres 9 =
 +
|forma 9 =
 +
|okres 10 =
 +
|forma 10 =
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 
{{Infobox Komitat
 
{{Infobox Komitat
 
|Nazwa        = Esztergom
 
|Nazwa        = Esztergom
Linia 30: Linia 99:
 
|Ludność      = 1 076
 
|Ludność      = 1 076
 
|Narodowości  = 81 % Węgrzy<br>11 % Niemcy<br>8 % inni
 
|Narodowości  = 81 % Węgrzy<br>11 % Niemcy<br>8 % inni
−
|Utworzony    = IX wiek
+
|Utworzony    = XI wiek
−
|Zlikwidowany = 4.06.1920<br>([[Traktat z Trianon]])
+
|Zlikwidowany = 4.06.1920<br>([[Traktat z Trianon]]) ??
 
|Mapa        = Esztergom.png
 
|Mapa        = Esztergom.png
 
}}
 
}}
 
|}
 
|}
 +
 +
{{SORTUJ:Komitaty, Esztergom}}
  
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 +
[[Kategoria:Komitaty XI wiek]]
 +
[[Kategoria:Komitaty Świętego Stefana]]
 +
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1920]]
 +
[[Kategoria:Historia]]
 +
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 +
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
 +
[[Kategoria:Komitáty]]

Aktualna wersja na dzień 07:37, 19 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.


18px Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Plik:Esztergom county administrative map.jpg
Mapa terenu komitatu Esztergom
Plik:Slovakia Ostrihom.jpg
Dawny komitat Esztergom nałożony na mapę współczesnej Słowacji

Esztergom (łac. Comitatus Strigoniensis, niem. Graner Gespanschaft; wł. Strigonio) był jednostką administracyjną na terytorium byłego Królestwa Węgier. Od XIII wieku do 15 kwietnia 1867 r. Arcybiskup Esztergom (Ostrzyhomia) był főispánem komitatu.

Historia

Komitat Esztergom został utworzony przez króla św. Szczepana w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu powiatu z centrum Esztergom. [1]

Komitat był jednym z najstarszych na Węgrzech, powstał pod koniec X w. Rozciągał się na obu brzegach Dunaju. Podczas najazdów tureckich komitat został spustoszony po klęsce pod Mohaczem 29 sierpnia 1526 r. Po upadku Budy w 1541 r. Turcy zajęli część komitatu na lewym brzegu Dunaju, a w 1543 r. także Ostrzyhom. Okupowana przez Imperium Osmańskie południowa część komitatu utworzyła sandżak Estergon w ejalecie Budin. W 1594 r. wojska cesarskie wyzwoliły Ostrzyhom, ale w 1605 r. ponownie został zajęty przez Turków. W 1663 r. Turcy zdobyli całe terytorium komitatu, a jego północna część weszła w skład ejaletu Uyvar. Komitat zostały przywrócone po wyparciu Turków w 1691 r. W wyniku reform józefińskich w latach 1786-1790 komitat był połączony z komitatem Komárom w komitat Komárom-Esztergom. Następnie znów samodzielny komitat. Siedzibą władz komitatu był zamek w Ostrzyhomiu, od którego komitat wziął swą nazwę, a następnie od 1543 r. - kiedy terytorium stało się częścią Imperium Osmańskiego - siedziba znajdowała się poza komitatem, w latach 1605–1663 w Érsekújvár w komitacie Nyitra, a ostatecznie od 1714 r. siedzibą było miasto Ostrzyhom[2].

W okresie przed I wojną światową komitat dzielił się na dwa powiaty i jedno miasto.

Po traktacie w Trianon komitat został podzielony pomiędzy Czechosłowację i Węgry. Pozostała przy Węgrzech część została w 1923 r. połączona z pozostałą częścią komitatu Komárom w nowy komitat Komárom és Esztergom[3].

W wyniku pierwszego arbitrażu wiedeńskiego w 1938 r. północna część komitatu powróciła do Węgier i komitat został odtworzony. Po drugiej wojnie światowej przywrócono granicę z 1938 r.

Obecnie teren komitatu jest podzielony pomiędzy kraj nitrzański na Słowacji, pozostała przy Węgrzech część po reformie administracyjnej z 1950 r. wchodzi w skład komitatu Komárom-Esztergom ze stolicą w Tatabánya.

Przypisy

  1. ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
  2. ↑ Juraj Žudel: Stolice na Slovensku. Bratislava: Obzor, 1984, str. 105-109.}
  3. ↑ § 11 pkt 2 1923. évi XXXV. törvénycikk a közszolgálatban álló tisztviselők és egyéb alkalmazottak létszámának csökkentéséről és egyes kapcsolatos intézkedésekről

Bibliografia
60px Župy węgierskie na Słowacji 20px

♦ Abovsko-turnianska ♦ Bratislavská ♦ Gemersko-malohontská ♦ Hontianska ♦ Komárňanská ♦ Liptovská ♦ Mošonská ♦ Nitrianska ♦ Novohradská ♦ Oravská ♦ Ostrihomská ♦ Rábska ♦ Spišská ♦ Šarišská ♦ Tekovská ♦ Trenčianska ♦ Turčianska ♦ Užská ♦ Zemplínska ♦ Zvolenská

Komitat Esztergom

Okres Podmiot polityczny
ok.1000-1526 Królestwo Węgier
1526-1541 Królestwo Węgier
1541-1691 okupacja turecka
1691-1867 Królestwo Węgier
1867-1918 Austro-Węgry
1918-1938 podział wzdłuż Dunaju
1938-1945 Węgry
1945− podział wzdłuż Dunaju
Komitat Esztergom
(1910)
Herb von Esztergom
Siedziba: Esztergom
Powierzchnia: 87 651 km²
Ludność: 1 076[1]
Narodowości: 81 % Węgrzy
11 % Niemcy
8 % inni[2]
Utworzony: XI wiek
Zlikwidowany: 4.06.1920
(Traktat z Trianon) ??
Esztergom
  1. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  2. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Esztergom&oldid=55400”