Gömör: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 15 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1w]]
+
[[Kategoria:0]]
−
[[Kategoria:Strony importowane z węgierskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony skompilowane]]
 +
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z węgierskiej Wikipedii]]
 +
[[Kategoria:Strony importowane z polskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6m%C3%B6r_v%C3%A1rmegye
 
|strona  = https://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6m%C3%B6r_v%C3%A1rmegye
Linia 6: Linia 8:
 
|nota    = węgierski
 
|nota    = węgierski
 
}}
 
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Uwaga polska|
 +
|strona  = https://pl.wikipedia.org/wiki/Brocca
 +
|autorzy = https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Brocca&action=history
 +
|nota    = polski
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
  
 +
{|
 +
|-style="vertical-align:top;"
 +
|
 
{|
 
{|
 
|
 
|
 
|}
 
|}
 +
{{Komitaty króla Stefana I}}
  
−
[[Plik:Hungary 1490.jpg|thumb|left|260px|[[Csánki Dezső]]–[[Kogutowicz Manó]]: Węgry po śmierci króla [[I. Mátyás|Macieja]]]]
+
{|
−
[[Plik:Slovakia_Gemer.jpg|thumb]]
+
|
 +
|}
  
−
Komitat Gemer zostało założone przez króla św. Stefana w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów z centrum Gemer<ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref>.
+
[[Plik:Hungary 1490_Gömör.png|thumb|320px|left|[[Csánki Dezső]]–[[Kogutowicz Manó]]: [[Królestwo|Królestwo Węgier]] po śmierci króla [[I. Mátyás|Macieja Korwina]]<br><big>'''Gömör''' nr 5</big>]]
 +
[[Plik:Slovakia_Gemer.jpg|thumb|Dawny komitat Gömör nałożony na mapę współczesnej Słowacji]]
  
−
<small><small>A '''Gömör vármegyét''' [[I. István magyar király|Szent István király]] hozta létre az államalapítás és a [[királyi vármegye]]rendszer megszervezése idején [[Gömörvár]] központtal.<ref name="Györffy:István:15.fejezet"> {{cite book |author= [[Györffy György]] |title= István király és műve |chapter= 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete. |publisher= Gondolat Budapest 1983 |isbn= 963-281-221-2}} </ref> </small></small>
+
'''Gömör vármegye''' (sł. ''Gemer'', niem. ''Gemer, Gömör'', łac. ''Gömörinum'') został założony przez króla [[I. István|Stefana I]] w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów z centrum Gömör<ref>Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., ''István király és műve''. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2</ref>.
  
−
Na jego terytorium stacjonowali straż graniczna, straż partyzancka, prawdopodobnie pochodzenia '''kabaretowego'''<ref>szerk.: Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc: ''Korai magyar történeti lexikon (9-14- század)''. Akadémiai Kiadó, Budapest, 662. o. (1994). ISBN 963-05-6722-9</ref>. Powiat obejmował region Gemer, znany również jako Gemerland.
+
== Historia ==
  
−
<small><small>Területére – valószínűleg [[kabarok|kabar]] eredetű – [[határőrnép]]eket, [[gömörőr]]öket telepítettek.<ref name="Korai magyar">{{cite book|title=Korai magyar történeti lexikon (9-14- század) |pages=662 |editor=Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc |publisher=Akadémiai Kiadó, Budapest |year=1994 |isbn=963-05-6722-9}}</ref> A vármegye magába foglalta a [[Gömör (tájegység)|Gömör]] másként ''Gömörország'' nevű tájegységet. </small></small>
+
Komitat Gömör w XII wieku odłączył się od [[Torna|komitatu turniańskiego]] (''Turniansky komitát''). Pierwszym centrum [[komitat]]u był zamek Gemer (''Gömör''), a od XVIII wieku [[Plešivec (Słowacja)|Plešivec]] (''Pelsőc''). Z obszarem od średniowiecza związane było [[górnictwo]] i [[hutnictwo]] – w górach istniały bogate złoża metali.
  
 +
W XVI wieku do południowych granic Gömör dotarli [[Turcy]] i przez ponad sto lat część krainy znalazła się pod turecką okupacją.
 +
 +
Od [[1810]] do [[1918]]/[[1920]] region ten wchodził w skład węgierskiego komitatu ''Gömör-Kishont'' (''Gömör és Kishont'', słow. ''Gemer a Malohont, Gemersko-malohontská župa''), którego stolicą była [[Rymawska Sobota|Rimavská Sobota]] (''Rimaszombat''). W [[1910]] komitat ''Gömör és Kishont'' zamieszkiwało 188 098 ludzi, z czego Węgrzy stanowili 58,5%, Słowacy 38,4%, a Niemcy 1,6% ludności. Mimo to, niemal całe terytorium komitatu zostało włączone po I wojnie światowej do [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] (z wyjątkiem miasta [[Putnok]] i okolic, które pozostało na Węgrzech w nowym komitacie ''Borsod-Gömör-Kishont'', a obecnie [[Komitat Borsod-Abaúj-Zemplén|Borsod-Abaúj-Zemplén]]; stanowiło to 7,5% ziem dawnego komitatu).
 +
 +
[[Plik:Zadielska tiesnava.jpg|thumb|left|Kras Słowacki – [[Zádielska dolina|Dolina Zádielska]] (''Zádielska tiesňava'')]]
 +
[[Plik:Rožňava market Square.jpg|thumb|Rožňava – stary ratusz]]
 +
 +
W okresie międzywojennym Gemer znalazł się początkowo w Gemersko-Malohonstkiej żupie (''Gemersko-Malohontská župa''). Od [[1923]] podzielono go pomiędzy Zwoleńską (Rimavská Sobota) a Podtatrzańską żupą (Rožňava). W [[1928]] w wyniku kolejnej reformy administracyjnej całość krainy została włączona do kraju słowackiego (''Slovenská krajina/zem'', odpowiednik dawnych żup).
 +
 +
W wyniku tzw. [[Pierwszy arbitraż wiedeński|pierwszego arbitrażu wiedeńskiego]] z dnia 2 listopada 1938 r. południowa część Gemeru powróciła w granice [[Królestwo Węgier (1920–1946)|Królestwa Węgier]]. Tereny te wojska węgierskie zajęły w dniach 7-10 listopada i ponownie utworzono wówczas komitat ''Gömör-Kishont'' (choć w nieco innych granicach). Pozostałe tereny znalazły się w żupie nadhrońskiej (''Pohronská župa''), od 14 marca 1939 r. w granicach tzw. [[Pierwsza Republika Słowacka|pierwszej Republiki Słowackiej]]. W maju [[1945]] roku przywrócono czechosłowacko-węgierską granicę sprzed listopada [[1938]] r.
 +
 +
W okresie komunistycznym Gemer był ponownie podzielony. Początkowo powrócono do podziału przedwojennego. W [[1960]] zachodnią część regionu włączono do kraju środkowosłowackiego (''Stredoslovenský kraj''), a wschodnią do kraju wschodniosłowackiego (''Východoslovenský kraj''). W [[1990]] zniesiono podział Czechosłowacji na kraje i przywróciła go dopiero niepodległa [[Słowacja]] w [[1996]].
  
 
== Zobacz także ==
 
== Zobacz także ==
−
*[[Gömör és Kis-Hont vármegye]]
+
*[https://pl.wikipedia.org/wiki/Komitat_G%C3%B6m%C3%B6r_%C3%A9s_Komitat Gömör és Kishont] (Kishont Gömör és Kis-Hont vármegye) (po węgiersku).
 +
 
 +
|
 +
{{Uhorské župy na Słowacji}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Historia komitatu
 +
|tytuł = Komitat Pozsony
 +
|grafika =
 +
|opis grafiki =
 +
|okres 0 = Okres
 +
|forma 0 = Podmiot polityczny
 +
|okres 1 = ok.1000-1526
 +
|forma 1 = [[Królestwo|Królestwo Węgier]]
 +
|okres 2 =
 +
|forma 2 =
 +
|okres 3 =
 +
|forma 3 =
 +
|okres 4 =
 +
|forma 4 =
 +
|okres 5 =
 +
|forma 5 =
 +
|okres 6 =
 +
|forma 6 =
 +
|okres 7 =
 +
|forma 7 =
 +
|okres 8 = 
 +
|forma 8 =
 +
|okres 9 =
 +
|forma 9 =
 +
|okres 10 =
 +
|forma 10 =
 +
}}
 +
{|
 +
|
 +
|}
 +
{{Infobox Komitat
 +
|Nazwa        = Gömör
 +
<small>
 +
''Gömörinum  (łac.)''<br>
 +
''Gemer  (słow.)''<br>
 +
''Gemer  (niem.)''<br>
 +
''Gömör  (niem.)''</small>
 +
|Rok          = 1910
 +
|Herb        = Sajógömör.jpg
 +
|Siedziba    = Sajógömör
 +
|Powierzchnia = brak danych
 +
|Ludność      = brak danych
 +
|Narodowości  = brak danych
 +
|Utworzony    = XII wiek
 +
|Zlikwidowany = 4.06.1920<br>([[Traktat z Trianon]])
 +
|Mapa        = Gömör.png
 +
}}
 +
|}
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==
 +
{{izvori}}
  
−
{{SORTUJ:Komitaty, Gömör}}
+
{{SORTUJ:Komitaty, Gomör}}
  
 
[[Kategoria:Komitaty]]
 
[[Kategoria:Komitaty]]
−
[[Kategoria:Komitaty historyczne]]
+
[[Kategoria:Komitaty XII wiek]]
−
[[Kategoria:Komitaty Świętego Stefana]]
+
[[Kategoria:Komitaty zlikwidowane 1920]]
 
[[Kategoria:Historia]]
 
[[Kategoria:Historia]]
−
[[Kategoria:Historia Węgier]]
 
 
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]]
 
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
 
[[Kategoria:Historia Słowacji]]
 +
[[Kategoria:Komitáty]]

Aktualna wersja na dzień 12:23, 19 kwi 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Strona Autorzy Nota
[3] [4] Ten artykuł pochodzi z Wikipedii w języku polskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku polskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Coa Hungary Country History (855-1301).svg Komitaty króla Stefana I

♦ Abaúj ♦ Bács ♦ Baranya ♦ Békés ♦ Bihar ♦ Bodrog ♦ Borsod ♦ Csanád ♦ Csongrád ♦ Doboka ♦ Esztergom ♦ Fehér ♦ Fejér ♦ Gömör ♦ Győr ♦ Háromszék ♦ Heves ♦ Hunyad ♦ (Karakó) ♦ Keve ♦ Kolozs ♦ Komárom ♦ Kovinska ♦ Krassó ♦ Küküllő ♦ Moson ♦ Nógrád ♦ Nyitra ♦ Pest ♦ Pilis ♦ Pozsony ♦ Somogy ♦ Sopron ♦ Szabolcs ♦ Szatmár ♦ Szepes ♦ Szerém ♦ Szolnok ♦ Temes ♦ Tolna ♦ Torda ♦ Újvár ♦ Ung ♦ Valkó ♦ Varasd ♦ Vas ♦ Verőce ♦ Veszprém ♦ Visegrád ♦ Zala ♦ Zaránd ♦ Zemplén ♦ Zólyom

Plik:Hungary 1490 Gömör.png
Csánki Dezső–Kogutowicz Manó: Królestwo Węgier po śmierci króla Macieja Korwina
Gömör nr 5
Plik:Slovakia Gemer.jpg
Dawny komitat Gömör nałożony na mapę współczesnej Słowacji

Gömör vármegye (sł. Gemer, niem. Gemer, Gömör, łac. Gömörinum) został założony przez króla Stefana I w momencie ustanowienia państwa i organizacji królewskiego systemu komitatów z centrum Gömör[1].

Historia

Komitat Gömör w XII wieku odłączył się od komitatu turniańskiego (Turniansky komitát). Pierwszym centrum komitatu był zamek Gemer (Gömör), a od XVIII wieku Plešivec (Pelsőc). Z obszarem od średniowiecza związane było górnictwo i hutnictwo – w górach istniały bogate złoża metali.

W XVI wieku do południowych granic Gömör dotarli Turcy i przez ponad sto lat część krainy znalazła się pod turecką okupacją.

Od 1810 do 1918/1920 region ten wchodził w skład węgierskiego komitatu Gömör-Kishont (Gömör és Kishont, słow. Gemer a Malohont, Gemersko-malohontská župa), którego stolicą była Rimavská Sobota (Rimaszombat). W 1910 komitat Gömör és Kishont zamieszkiwało 188 098 ludzi, z czego Węgrzy stanowili 58,5%, Słowacy 38,4%, a Niemcy 1,6% ludności. Mimo to, niemal całe terytorium komitatu zostało włączone po I wojnie światowej do Czechosłowacji (z wyjątkiem miasta Putnok i okolic, które pozostało na Węgrzech w nowym komitacie Borsod-Gömör-Kishont, a obecnie Borsod-Abaúj-Zemplén; stanowiło to 7,5% ziem dawnego komitatu).

Plik:Zadielska tiesnava.jpg
Kras Słowacki – Dolina Zádielska (Zádielska tiesňava)
Plik:Rožňava market Square.jpg
Rožňava – stary ratusz

W okresie międzywojennym Gemer znalazł się początkowo w Gemersko-Malohonstkiej żupie (Gemersko-Malohontská župa). Od 1923 podzielono go pomiędzy Zwoleńską (Rimavská Sobota) a Podtatrzańską żupą (Rožňava). W 1928 w wyniku kolejnej reformy administracyjnej całość krainy została włączona do kraju słowackiego (Slovenská krajina/zem, odpowiednik dawnych żup).

W wyniku tzw. pierwszego arbitrażu wiedeńskiego z dnia 2 listopada 1938 r. południowa część Gemeru powróciła w granice Królestwa Węgier. Tereny te wojska węgierskie zajęły w dniach 7-10 listopada i ponownie utworzono wówczas komitat Gömör-Kishont (choć w nieco innych granicach). Pozostałe tereny znalazły się w żupie nadhrońskiej (Pohronská župa), od 14 marca 1939 r. w granicach tzw. pierwszej Republiki Słowackiej. W maju 1945 roku przywrócono czechosłowacko-węgierską granicę sprzed listopada 1938 r.

W okresie komunistycznym Gemer był ponownie podzielony. Początkowo powrócono do podziału przedwojennego. W 1960 zachodnią część regionu włączono do kraju środkowosłowackiego (Stredoslovenský kraj), a wschodnią do kraju wschodniosłowackiego (Východoslovenský kraj). W 1990 zniesiono podział Czechosłowacji na kraje i przywróciła go dopiero niepodległa Słowacja w 1996.

Zobacz także
Wappen Ungarische Länder 1867 (Mittel).png Župy węgierskie na Słowacji Slovenská vlajka 1848 z.png

♦ Abovsko-turnianska ♦ Bratislavská ♦ Gemersko-malohontská ♦ Hontianska ♦ Komárňanská ♦ Liptovská ♦ Mošonská ♦ Nitrianska ♦ Novohradská ♦ Oravská ♦ Ostrihomská ♦ Rábska ♦ Spišská ♦ Šarišská ♦ Tekovská ♦ Trenčianska ♦ Turčianska ♦ Užská ♦ Zemplínska ♦ Zvolenská

Komitat Pozsony

Okres Podmiot polityczny
ok.1000-1526 Królestwo Węgier
Komitat Gömör

Gömörinum (łac.)
Gemer (słow.)
Gemer (niem.)
Gömör (niem.)
(1910)

Herb von Gömör Gömörinum (łac.) Gemer (słow.) Gemer (niem.) Gömör (niem.)
Siedziba: Sajógömör
Powierzchnia: brak danych km²
Ludność: brak danych[2]
Narodowości: brak danych[3]
Utworzony: XII wiek
Zlikwidowany: 4.06.1920
(Traktat z Trianon)
Gömör

Przypisy

  1. ↑ Györffy György. 15 / A vármegye X. századi előzményei és korai szervezete., István király és műve. Gondolat Budapest 1983. ISBN 963-281-221-2
  2. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 12 ff.
  3. ↑ A magyar szent korona országainak 1910. évi népszámlálása. Budapest 1912, S. 22 ff. (Spis ludności z 1910)
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Gömör&oldid=55426”