Hahót I. Csák: Różnice pomiędzy wersjami
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:0]] |
[[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]] | [[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]] | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
| Linia 40: | Linia 40: | ||
| − | |||
| − | '''Hahót I. Csák''' (* nieznana, † po 1269), węgierski szlachcic, pełnił kilka ważnych świeckich funkcji za panowania króla Węgier [[II. Béla|IV. | + | |
| + | '''Hahót I. Csák''' (* nieznana, † po 1269), węgierski szlachcic, pełnił kilka ważnych świeckich funkcji za panowania króla Węgier [[II. Béla|Beli IV]]. Najpierw był [[ispán]]em komitatu [[Zala]], następnie w latach 1256–1260 był [[skrbnik|skarbnikiem królewskim]], następnie [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], od 1261 r. był [[Ban tatarów|banem Tatarów]]. Budowniczy fortu Čakovec. Początkowo był silnym i wpływowym zwolennikiem syna króla, księcia [[V. István|Istvána]], później powrócił do lojalności względem króla IV. Béli. | ||
==Biografia== | ==Biografia== | ||
| − | Urodził się w | + | Urodził się w rodzie [[Buzád]] klanu [[Hahót]] jako syn [[Hahót II. Buzád|Buzáda II]], który pełnił funkcję [[Ban Severin|bana Severin]] między 1226 a ok.1232. <ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 38, 49, 49, 63, 73, 75, 176, 198, 232.</ref> Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej [[Bitwa pod Mohi|bitwie pod Mohi]].<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 356, 451.</ref> Csák miał pięciu synów, w tym Csák II, od nieznanej z imienia żony.<ref name="Markó" /> |
[[File:Stari grad Zrinskih, Čakovec - sjever.jpg|thumb|left|Zamek [[Čakovec|Csáktornya]] (dzisiaj Čakovec, [[Chorwacja]])]] | [[File:Stari grad Zrinskih, Čakovec - sjever.jpg|thumb|left|Zamek [[Čakovec|Csáktornya]] (dzisiaj Čakovec, [[Chorwacja]])]] | ||
| − | Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r.<ref name="Markó" /> Chociaż | + | Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r.<ref name="Markó" /> Chociaż dokument okazał się być fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok. 1215 roku.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Funkcję [[Koniuszy|koniuszego królewskiego]] pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako [[ispán]] komitatu [[Baranya]] w 1245 r.<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest.</ref> Csák był [[ispán]]em komitatu [[Sopron]] między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentycznym dokumentem sprawował również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty).<ref name="Zsoldos2011" /> Właściciel [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf]] (Dolna Austria), [[Hidegség]] i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk [[Tóth Melinda|Melind Tóth]] twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd [[ispán]]a w komitacie [[Sopron]].<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | + | Csák został mianowany [[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] przez króla [[IV. Béla|Belę IV]] w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatu [[Zala]] w latach 1256–1259.<ref name="Zsoldos2011" /> W tym charakterze założył klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Wraz z banem [[Gutkeled II. István|Stefanem II Gutkeledem]], [[palatyn]]em [[Rátót I. Loránd|Warzyńcem I Rátótem]] i Benedyktem II, [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Ostrzyhomia]], prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]] Czech w sprawie [[Styria|Styrii]] w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Belę. Gdy [[V. Istvàna|Stefan]] został [[Książę Styrii|księciem Styrii]] w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty: [[Vas]] i [[Zala]] zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób [[ispán]] Csák stał się poddanym księcia Stefana. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]] w lipcu 1260 r. Bela IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> | |
| − | + | W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako [[książę Siedmiogrodu]]. Csák stopniowo stał się zagorzałym stronnikiem Stephena, który zwolnił wojewodę [[Ákos Ernye|Ernye Ákosa]] z tego stanowiska i zastąpił go Csákiem.<ref name="Engel2001">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 144, 382.</ref> Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. ''Banus Transilvanus''). Historyk [[Kristó Gyula|Gyula Kristó]] podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Siedmiogrodowi (Transylwanii) wysoki stopień autonomii, podobnie jak [[Chorwacja|Chorwacji]] i [[Slawonia|Slawonii]]<ref name="Zsoldos2011" />. Csák służył także jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]], którego urząd był wówczas połączony z województwem<ref name="Engel2001" />. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze księcia (''młodszego króla'') Stefana; w 1259 był skarbnikiem<ref name="Zsoldos2011" />, a w 1260 stolnikiem księcia.<ref name="Zsoldos2011" /> Funkcjonował również jako [[ispán]] w komitacie [[Zala]] (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę.<ref name="Zsoldos2011" /> Historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Beli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r.<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 109.</ref> | |
| − | + | Po [[Bitwa o Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Stefana w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie Małgorzaty]]. W tym czasie znów stał się ważnym na dworze króla. Służył jako [[ispán]] w [[Zala]] (1265-1268)<ref name="Zsoldos2011" /> i komitacie [[Nyitra]] (1269).<ref name="Zsoldos2011" /> Jego majątek w komitacie [[Sopron]] został podzielony między jego synów zgodnie z umową z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> | |
==Dziedzictwo== | ==Dziedzictwo== | ||
Wersja z 10:16, 25 lip 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Spis treściBiografiaUrodził się w rodzie Buzád klanu Hahót jako syn Buzáda II, który pełnił funkcję bana Severin między 1226 a ok.1232. [1] Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej bitwie pod Mohi.[2] Csák miał pięciu synów, w tym Csák II, od nieznanej z imienia żony.[2] Plik:Stari grad Zrinskih, Čakovec - sjever.jpg Zamek Csáktornya (dzisiaj Čakovec, Chorwacja) Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r.[2] Chociaż dokument okazał się być fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok. 1215 roku.[3] Funkcję koniuszego królewskiego pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako ispán komitatu Baranya w 1245 r.[1] Csák był ispánem komitatu Sopron między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentycznym dokumentem sprawował również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty).[1] Właściciel Rohrbach (Fraknónádasd), Eggendorf (Dolna Austria), Hidegség i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk Melind Tóth twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd ispána w komitacie Sopron.[3] Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka.[3] Csák został mianowany skarbnikiem królewskim przez króla Belę IV w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję ispána komitatu Zala w latach 1256–1259.[1] W tym charakterze założył klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie.[3] Wraz z banem Stefanem II Gutkeledem, palatynem Warzyńcem I Rátótem i Benedyktem II, arcybiskupem Ostrzyhomia, prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech Ottokara II Czech w sprawie Styrii w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Belę. Gdy Stefan został księciem Styrii w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty: Vas i Zala zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób ispán Csák stał się poddanym księcia Stefana. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po bitwie pod Kressenbrunn w lipcu 1260 r. Bela IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r.[3] W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako książę Siedmiogrodu. Csák stopniowo stał się zagorzałym stronnikiem Stephena, który zwolnił wojewodę Ernye Ákosa z tego stanowiska i zastąpił go Csákiem.[4] Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. Banus Transilvanus). Historyk Gyula Kristó podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Siedmiogrodowi (Transylwanii) wysoki stopień autonomii, podobnie jak Chorwacji i Slawonii[1]. Csák służył także jako ispán komitatu Szolnok, którego urząd był wówczas połączony z województwem[4]. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze księcia (młodszego króla) Stefana; w 1259 był skarbnikiem[1], a w 1260 stolnikiem księcia.[1] Funkcjonował również jako ispán w komitacie Zala (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę.[1] Historyk Attila Zsoldos uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Beli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r.[5] Po bitwie o Isaszeg w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Stefana w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie Małgorzaty. W tym czasie znów stał się ważnym na dworze króla. Służył jako ispán w Zala (1265-1268)[1] i komitacie Nyitra (1269).[1] Jego majątek w komitacie Sopron został podzielony między jego synów zgodnie z umową z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem.[3] DziedzictwoAby chronić swój dobytek w Muraköz (dziś: Međimurje, Chorwacja), zbudował drewnianą fortyfikację, Csáktornya (dosł. „Wieżę Csáka”, dziś: Čakovec, Chorwacja).[2] Przypisy
Źródła
|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Strony z zepsutymi przypisami
- 0
- Strony importowane z angielskiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Hahót
- Klan
- Koniuszy królewscy
- Skarbnicy królewscy
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Wojewodowie Siedmiogrodu
- Nieznana data urodzenia
- Urodzeni w XIII wieku
- Zmarli w XIII wieku
- Nieznana data śmierci