Hahót I. Csák: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 48: Linia 48:
 
==Biografia==
 
==Biografia==
  
Urodził się w '''rodzie''' Buzád '''klanu''' Hahót jako syn [[Hahót II. Buzád|II. Buzáda]], który służył jako [[ban Severin]] między 1226 a ok.1232. [1] Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej [[Bitwa pod Mohi|bitwie pod Mohi]] [2] Czak miał pięciu synów, w tym Czaka II, od nieznanej z imienia żony. [3]
+
Urodził się w '''rodzie''' Buzád '''klanu''' Hahót jako syn [[Hahót II. Buzád|II. Buzáda]], który służył jako [[ban Severin]] między 1226 a ok.1232.archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 38, 49, 49, 63, 73, 75, 176, 198, 232.</ref> Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej [[Bitwa pod Mohi|bitwie pod Mohi]].<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 356, 451.</ref> Czak miał pięciu synów, w tym Czaka II, od nieznanej z imienia żony.<ref name="Markó" />
  
 
  <small><small>He was born into the Buzád branch of the [[Hahót (genus)|''gens'' (clan) Hahót]] as the son of [[Buzád Hahót|Buzád II]], who served as [[Banate of Severin|ban of Severin]] between 1226 and ''c''. 1232.<ref name='Zsoldos_49'>Zsoldos 2011, p. 49.</ref> Csák had three brothers. His father was killed by the Mongols in [[Pest, Hungary|Pest]] after the disastrous [[Battle of Mohi]].<ref name='Markó_451'>Markó 2006, p. 451.</ref> Csák I had five sons, including [[Csák II Hahót|Csák II]], from an unidentified wife.<ref name='Markó_356'>Markó 2006, p. 356.</ref> </small></small>
 
  <small><small>He was born into the Buzád branch of the [[Hahót (genus)|''gens'' (clan) Hahót]] as the son of [[Buzád Hahót|Buzád II]], who served as [[Banate of Severin|ban of Severin]] between 1226 and ''c''. 1232.<ref name='Zsoldos_49'>Zsoldos 2011, p. 49.</ref> Csák had three brothers. His father was killed by the Mongols in [[Pest, Hungary|Pest]] after the disastrous [[Battle of Mohi]].<ref name='Markó_451'>Markó 2006, p. 451.</ref> Csák I had five sons, including [[Csák II Hahót|Csák II]], from an unidentified wife.<ref name='Markó_356'>Markó 2006, p. 356.</ref> </small></small>
Linia 54: Linia 54:
 
[[File:Stari grad Zrinskih, Čakovec - sjever.jpg|thumb|left|Zamek [[Čakovec|Csáktornya]] (dzisiaj Čakovec, [[Chorwacja]])]]
 
[[File:Stari grad Zrinskih, Čakovec - sjever.jpg|thumb|left|Zamek [[Čakovec|Csáktornya]] (dzisiaj Čakovec, [[Chorwacja]])]]
  
Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r. [3] Chociaż '''karta''' okazała się fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok.   1215 roku. [4] Funkcję [[Koniuszy|koniuszego królewskiego]] pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako [[ispán]] komitatu [[Baranya]] w 1245 r. [5] Csák był [[ispán]]em komitatu [[Sopron]] między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentyczną '''kartą''' sprawował on również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty) [6]. Jako właściciel ma ziemie [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf, Lower Austria|Eggendorf]], [[Hidegség]] i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk [[Tóth Melinda]] twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd [[ispán]]a w komitacie [[Sopron]] [7]. Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka [8].
+
Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r.<ref name="Markó" /> Chociaż '''karta''' okazała się fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok. 1215 roku.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Funkcję [[Koniuszy|koniuszego królewskiego]] pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako [[ispán]] komitatu [[Baranya]] w 1245 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Csák był [[ispán]]em komitatu [[Sopron]] między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentyczną '''kartą''' sprawował on również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty).<ref name="Zsoldos2011" /> Jako właściciel ma ziemie [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf, Lower Austria|Eggendorf]], [[Hidegség]] i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk [[Tóth Melinda]] twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd [[ispán]]a w komitacie [[Sopron]].<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref>
  
 
  <small><small>His name was first mentioned by a document in 1234.<ref name='Markó_356'/> Albeit that charter proved to be a 14th-century forgery, its genealogical details are correct, which suggested he was born around 1215.<ref name='Tóth_207'>Tóth 1976, p. 207.</ref> He functioned as [[Master of the horse (Kingdom of Hungary)|master of the horse]] from 1245 to 1247. Besides that he also served as [[ispán]] (''comes'') of [[Baranya County (former)|Baranya County]] in 1245.<ref name='Zsoldos_57'>Zsoldos 2011, p. 57.</ref> Csák was the ispán of [[Sopron County]] between 1247 and 1254. According to a non-authentic charter he also held that office until 1260 or 1265 (depends on the uncertain date).<ref name='Zsoldos_198'>Zsoldos 2011, p. 198.</ref> As ispán, he owned the lands of [[Wulkaprodersdorf]] (Vulkapordány), [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf, Lower Austria|Eggendorf]], [[Hidegség]] and Homok, nearby the town of [[Sopron]]. Historian Melinda Tóth claimed Hidegség functioned as Csák's manorial seat, when held the office of ispán in Sopron County.<ref name='Tóth_202'>Tóth 1976, p. 202.</ref> Tóth also argued, the mural paintings (frescos) in the rotunda of Hidegség, which is an important artistic heritage from the 13th century in Hungary, were made under the financial support of Csák.<ref name='Tóth_206'>Tóth 1976, p. 206.</ref> </small></small>
 
  <small><small>His name was first mentioned by a document in 1234.<ref name='Markó_356'/> Albeit that charter proved to be a 14th-century forgery, its genealogical details are correct, which suggested he was born around 1215.<ref name='Tóth_207'>Tóth 1976, p. 207.</ref> He functioned as [[Master of the horse (Kingdom of Hungary)|master of the horse]] from 1245 to 1247. Besides that he also served as [[ispán]] (''comes'') of [[Baranya County (former)|Baranya County]] in 1245.<ref name='Zsoldos_57'>Zsoldos 2011, p. 57.</ref> Csák was the ispán of [[Sopron County]] between 1247 and 1254. According to a non-authentic charter he also held that office until 1260 or 1265 (depends on the uncertain date).<ref name='Zsoldos_198'>Zsoldos 2011, p. 198.</ref> As ispán, he owned the lands of [[Wulkaprodersdorf]] (Vulkapordány), [[Rohrbach bei Mattersburg|Rohrbach]] (Fraknónádasd), [[Eggendorf, Lower Austria|Eggendorf]], [[Hidegség]] and Homok, nearby the town of [[Sopron]]. Historian Melinda Tóth claimed Hidegség functioned as Csák's manorial seat, when held the office of ispán in Sopron County.<ref name='Tóth_202'>Tóth 1976, p. 202.</ref> Tóth also argued, the mural paintings (frescos) in the rotunda of Hidegség, which is an important artistic heritage from the 13th century in Hungary, were made under the financial support of Csák.<ref name='Tóth_206'>Tóth 1976, p. 206.</ref> </small></small>
  
Csák został mianowany [[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] przez króla [[IV. Béla|IV. Bélę]]  w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatu [[Zala]] w latach 1256–1259. [9] W tym charakterze założyli klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie [10]. Wraz z banem [[Gutkeled II. István]]em, palatynem [[Rátót I. Loránd]]em  i Benedyktem II, [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Esztergom]], prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]] Czech w sprawie [[Styria|Styrii]] w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Bélę. Gdy István został księciem Styrii w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty - [[Vas]] i [[Zala]] - zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób [[ispán]] Csák stał się '''poddanym''' Istvàna. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]] w lipcu 1260 r. Béla IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r. [11]
+
Csák został mianowany [[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] przez króla [[IV. Béla|IV. Bélę]]  w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję [[ispán]]a komitatu [[Zala]] w latach 1256–1259.<ref name="Zsoldos2011" /> W tym charakterze założyli klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref> Wraz z banem [[Gutkeled II. István]]em, palatynem [[Rátót I. Loránd]]em  i Benedyktem II, [[Arcybiskup Esztergom|arcybiskupem Esztergom]], prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech [[Ottokar II|Ottokara II]] Czech w sprawie [[Styria|Styrii]] w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Bélę. Gdy István został księciem Styrii w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty - [[Vas]] i [[Zala]] - zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób [[ispán]] Csák stał się '''poddanym''' Istvàna. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po [[Bitwa pod Kressenbrunn|bitwie pod Kressenbrunn]] w lipcu 1260 r. Béla IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref>
  
 
  <small><small>Csák was appointed [[master of the treasury]] by king Béla IV in 1248 and filled the office until 1259. In addition, he also functioned as ispán of [[Zala County (former)|Zala County]] between 1256 and 1259.<ref name='Zsoldos_63'>Zsoldos 2011, p. 63.</ref> In this capacity, he founded a Premonstratensian monastery in Rajk, dedicated to [[Mary, mother of Jesus|Blessed Virgin Mary]].<ref name='Tóth_199'>Tóth 1976, p. 199.</ref> Alongside Ban [[Stephen I Gutkeled|Stephen Gutkeled]], Palatine [[Roland I Rátót|Roland Rátót]] and [[Benedict II, Archbishop of Esztergom]], he participated in peace talks with the envoys of [[Ottokar II of Bohemia]] over the issue of [[Duchy of Styria|Styria]] in April 1254 in [[Buda]], representing Béla. When Stephen was made [[Duke of Styria]] in 1258, two neighboring counties—[[Vas County (former)|Vas]] and Zala—were transferred to the newly occupied province. Thus ispán Csák became Stephen's subject. He successfully defended the fort of [[Lockenhaus]] (Léka) against Bohemian troops. After the [[Battle of Kressenbrunn]] in July 1260, Béla IV was forced to renounce of Styria in favor of Ottokar II. Csák returned to Hungary and participated in the campaign against [[Second Bulgarian Empire|Bulgaria]] in 1261.<ref name='Tóth_196'>Tóth 1976, p. 196.</ref> </small></small>
 
  <small><small>Csák was appointed [[master of the treasury]] by king Béla IV in 1248 and filled the office until 1259. In addition, he also functioned as ispán of [[Zala County (former)|Zala County]] between 1256 and 1259.<ref name='Zsoldos_63'>Zsoldos 2011, p. 63.</ref> In this capacity, he founded a Premonstratensian monastery in Rajk, dedicated to [[Mary, mother of Jesus|Blessed Virgin Mary]].<ref name='Tóth_199'>Tóth 1976, p. 199.</ref> Alongside Ban [[Stephen I Gutkeled|Stephen Gutkeled]], Palatine [[Roland I Rátót|Roland Rátót]] and [[Benedict II, Archbishop of Esztergom]], he participated in peace talks with the envoys of [[Ottokar II of Bohemia]] over the issue of [[Duchy of Styria|Styria]] in April 1254 in [[Buda]], representing Béla. When Stephen was made [[Duke of Styria]] in 1258, two neighboring counties—[[Vas County (former)|Vas]] and Zala—were transferred to the newly occupied province. Thus ispán Csák became Stephen's subject. He successfully defended the fort of [[Lockenhaus]] (Léka) against Bohemian troops. After the [[Battle of Kressenbrunn]] in July 1260, Béla IV was forced to renounce of Styria in favor of Ottokar II. Csák returned to Hungary and participated in the campaign against [[Second Bulgarian Empire|Bulgaria]] in 1261.<ref name='Tóth_196'>Tóth 1976, p. 196.</ref> </small></small>
  
 
== 1 ==
 
== 1 ==
W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako książę Siedmiogrodu. '''Tylko wielbiciel Szczepana, który zwolnił wojewodę, stopniowo stał się [[Ákos Ernye]] z tej pozycji''' i zastąpił go Csák. [12] Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. ''Banus Transilvanus'').  Historyk [[Kristó Gyula]] podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Transylwanii wysoki stopień autonomii, podobnie jak w Chorwacji i Slawonii [13]. Csák służył także jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]], którego urząd był wówczas zjednoczony z województwem [14]. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze '''królewskim''' [[V. István|Stefana]]. Był p[[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] (1259) [15] i [[Stolnik|stolnikiem królewskim]] (1260) dla księcia [16]. Funkcjonował również jako [[ispán]] w komitacie [[Zala]] (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę [ 17] Historyk [[Zsoldos Attila]] uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Béli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r. [18].
+
W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako książę Siedmiogrodu. '''Tylko wielbiciel Szczepana, który zwolnił wojewodę, stopniowo stał się [[Ákos Ernye]] z tej pozycji''' i zastąpił go Csák.<ref name="Engel2001">Engel, Pál (2001). ''The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526''. I.B. Tauris Publishers. str. 144, 382.</ref> Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. ''Banus Transilvanus'').  Historyk [[Kristó Gyula]] podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Transylwanii wysoki stopień autonomii, podobnie jak w Chorwacji i Slawonii<ref name="Zsoldos2011" />. Csák służył także jako [[ispán]] komitatu [[Szolnok]], którego urząd był wówczas zjednoczony z województwem<ref name="Engel2001" />. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze '''królewskim''' [[V. István|Stefana]]. Był p[[Skarbnik|skarbnikiem królewskim]] (1259)<ref name="Zsoldos2011" /> i [[Stolnik|stolnikiem królewskim]] (1260) dla księcia.<ref name="Zsoldos2011" /> Funkcjonował również jako [[ispán]] w komitacie [[Zala]] (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę.<ref name="Zsoldos2011" /> Historyk [[Zsoldos Attila]] uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Béli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r.<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 109.</ref>
  
 
  <small><small>During that time there were emerging tensions between Béla IV and his son, Stephen, who returned to Transylvania and started to rule it for the second time as [[Duke of Transylvania]] after 20 August 1260. Csák gradually became an ardent admirer of Stephen, who dismissed [[Voivode of Transylvania|voivode]] [[Ernye Ákos]] from that position and replaced him with Csák I Hahót.<ref name='Engel_382'>Engel 2001, p. 382.</ref> His proper title was "ban of Transylvania" ({{lang-la|banus Transilvanus}}). Historian [[Gyula Kristó]] suspected deliberateness behind that unusual title (Ernye also bore that before Csák). Kristó argues Duke Stephen wanted to ensure to Transylvania a high degree of autonomy, like in Croatia and Slavonia.<ref name='Zsoldos_38'>Zsoldos 2011, p. 38.</ref> He also served as ispán of [[Szolnok County]], which office was united with the voivodeship from that time.<ref name='Engel_144'>Engel 2001, p. 144.</ref> Before that Csák already held important offices in the royal court of Stephen: he was master of the treasury (1259)<ref name='Zsoldos_75'>Zsoldos 2011, p. 75.</ref> and [[master of the cupbearers]] (1260) for the duke.<ref name='Zsoldos_73'>Zsoldos 2011, p. 73.</ref> He also functioned as ispán of Zala County (Western Hungary) in 1260, which fact gives rise to uncertainty regarding his career, because around that time the hostility between father and son, who dominated the eastern part of the country turned into open war.<ref name='Zsoldos_232'>Zsoldos 2011, p. 232.</ref> Historian Attila Zsoldos considered Csák left the ducal court and swore allegiance to Béla, when a civil war lasting until 1266 broke out between father and son.<ref name='Zsoldos_2007_109'>Zsoldos 2007, p. 109.</ref> </small></small>
 
  <small><small>During that time there were emerging tensions between Béla IV and his son, Stephen, who returned to Transylvania and started to rule it for the second time as [[Duke of Transylvania]] after 20 August 1260. Csák gradually became an ardent admirer of Stephen, who dismissed [[Voivode of Transylvania|voivode]] [[Ernye Ákos]] from that position and replaced him with Csák I Hahót.<ref name='Engel_382'>Engel 2001, p. 382.</ref> His proper title was "ban of Transylvania" ({{lang-la|banus Transilvanus}}). Historian [[Gyula Kristó]] suspected deliberateness behind that unusual title (Ernye also bore that before Csák). Kristó argues Duke Stephen wanted to ensure to Transylvania a high degree of autonomy, like in Croatia and Slavonia.<ref name='Zsoldos_38'>Zsoldos 2011, p. 38.</ref> He also served as ispán of [[Szolnok County]], which office was united with the voivodeship from that time.<ref name='Engel_144'>Engel 2001, p. 144.</ref> Before that Csák already held important offices in the royal court of Stephen: he was master of the treasury (1259)<ref name='Zsoldos_75'>Zsoldos 2011, p. 75.</ref> and [[master of the cupbearers]] (1260) for the duke.<ref name='Zsoldos_73'>Zsoldos 2011, p. 73.</ref> He also functioned as ispán of Zala County (Western Hungary) in 1260, which fact gives rise to uncertainty regarding his career, because around that time the hostility between father and son, who dominated the eastern part of the country turned into open war.<ref name='Zsoldos_232'>Zsoldos 2011, p. 232.</ref> Historian Attila Zsoldos considered Csák left the ducal court and swore allegiance to Béla, when a civil war lasting until 1266 broke out between father and son.<ref name='Zsoldos_2007_109'>Zsoldos 2007, p. 109.</ref> </small></small>
  
Po [[Bitwa o Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Istvána w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie Małgorzaty]]. W tym czasie znów stał się '''szlachetny''' na dworze króla. Służył jako [[ispán]] w [[Zala]] (1265-1268) [17] i komitacie [[Nyitra]] (1269). [19] Jego majątek w komitacie [[Sopron]] został podzielony między jego synów zgodnie z umową '''handlową''' z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem [7].
+
Po [[Bitwa o Isaszeg|bitwie o Isaszeg]] w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Istvána w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie Małgorzaty]]. W tym czasie znów stał się '''szlachetny''' na dworze króla. Służył jako [[ispán]] w [[Zala]] (1265-1268)<ref name="Zsoldos2011" /> i komitacie [[Nyitra]] (1269).<ref name="Zsoldos2011" /> Jego majątek w komitacie [[Sopron]] został podzielony między jego synów zgodnie z umową '''handlową''' z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem.<ref name="Tóth">Tóth, Melinda (1976). ''Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254)''. W: ''Soproni Szemle'', Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.</ref>
  
 
  <small><small>After the [[Battle of Isaszeg (1265)|Battle of Isaszeg]] in March 1265, the king was forced to accept the authority of Stephen at Transylvania. On 23 March 1266, father and son confirmed the peace in the Convent of the Blessed Virgin on the [[Margaret Island|'Rabbits' Island]]. During that time Csák became a noble in the king's court again. He served as ispán of Zala (1265–1268)<ref name='Zsoldos_232'/> and [[Nyitra County|Nyitra]] Counties (1269).<ref name='Zsoldos_176'>Zsoldos 2011, p. 176.</ref> His property in Sopron County was divided between his sons according to a business contract in 1274, implying that Csák's death occurred not long before.<ref name='Tóth_202'>Tóth 1976, p. 202.</ref>
 
  <small><small>After the [[Battle of Isaszeg (1265)|Battle of Isaszeg]] in March 1265, the king was forced to accept the authority of Stephen at Transylvania. On 23 March 1266, father and son confirmed the peace in the Convent of the Blessed Virgin on the [[Margaret Island|'Rabbits' Island]]. During that time Csák became a noble in the king's court again. He served as ispán of Zala (1265–1268)<ref name='Zsoldos_232'/> and [[Nyitra County|Nyitra]] Counties (1269).<ref name='Zsoldos_176'>Zsoldos 2011, p. 176.</ref> His property in Sopron County was divided between his sons according to a business contract in 1274, implying that Csák's death occurred not long before.<ref name='Tóth_202'>Tóth 1976, p. 202.</ref>
Linia 73: Linia 73:
 
==Dziedzictwo==
 
==Dziedzictwo==
  
Aby chronić swój dobytek w Muraköz (dziś: Međimurje, Chorwacja), zbudował drewnianą fortyfikację, [[Csáktornya]] (dosł. „''Wieżę Csáka''”, dziś: [[Čakovec]], Chorwacja). [3]
+
Aby chronić swój dobytek w Muraköz (dziś: Međimurje, Chorwacja), zbudował drewnianą fortyfikację, [[Csáktornya]] (dosł. „''Wieżę Csáka''”, dziś: [[Čakovec]], Chorwacja).<ref name="Markó" />
  
 
  <small><small>In order to protect his possessions at ''Muraköz'' (today: Međimurje, [[Croatia]]), he built a timber fortification, establishing the foundation of [[Čakovec|Csáktornya]] (lit. means "''Csák's Tower''", today: Čakovec, Croatia).<ref name='Markó_356'/> </small></small>
 
  <small><small>In order to protect his possessions at ''Muraköz'' (today: Međimurje, [[Croatia]]), he built a timber fortification, establishing the foundation of [[Čakovec|Csáktornya]] (lit. means "''Csák's Tower''", today: Čakovec, Croatia).<ref name='Markó_356'/> </small></small>

Wersja z 14:30, 21 cze 2020


najpierw był ispan Zali, następnie w latach 1256–1260 był tárnokmester, następnie województwem transylwanii, od 1261 r. był ban tótországi, a tytuł zakazu pozostał nadal. Zbudował również Cakovec.

Hahót I. Csák (* nieznana, † po 1269), węgierski szlachcic, pełnił kilka ważnych świeckich funkcji za panowania króla Węgier IV. Béli. Początkowo był silnym i wpływowym zwolennikiem syna króla, księcia Istvána, później powrócił do lojalności względem króla IV. Béli.

Csák (I) from the kindred Hahót (; died after 1269) was a Hungarian noble who held several secular positions during the reign of King Béla IV. Initially, he was a strong and influential supporter of the king's son, Duke Stephen, later returned to Béla's allegiance. 

Biografia

Urodził się w rodzie Buzád klanu Hahót jako syn II. Buzáda, który służył jako ban Severin między 1226 a ok.1232.archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 38, 49, 49, 63, 73, 75, 176, 198, 232.</ref> Miał trzech braci. Jego ojciec został zabity przez Mongołów w Peszcie po katastrofalnej bitwie pod Mohi.[1] Czak miał pięciu synów, w tym Czaka II, od nieznanej z imienia żony.[1]

He was born into the Buzád branch of the gens (clan) Hahót as the son of Buzád II, who served as ban of Severin between 1226 and c. 1232.[2] Csák had three brothers. His father was killed by the Mongols in Pest after the disastrous Battle of Mohi.[3] Csák I had five sons, including Csák II, from an unidentified wife.[4] 

Jego imię po raz pierwszy wspomniano w dokumencie z 1234 r.[1] Chociaż karta okazała się fałszerstwem z XIV wieku, jej dane genealogiczne są prawidłowe, co sugerowało, że urodził się ok. 1215 roku.[5] Funkcję koniuszego królewskiego pełnił od 1245 do 1247 r. Poza tym służył także jako ispán komitatu Baranya w 1245 r.[6] Csák był ispánem komitatu Sopron między 1247 a 1254. Zgodnie z nieautentyczną kartą sprawował on również ten urząd do 1260 lub 1265 (w zależności od niepewnej daty).[6] Jako właściciel ma ziemie Rohrbach (Fraknónádasd), Eggendorf, Hidegség i Homok w pobliżu miasta Sopron. Historyk Tóth Melinda twierdzi, że Hidegség pełniło funkcję dworskiej siedziby Csáka, gdy sprawował urząd ispána w komitacie Sopron.[5] Tóth argumentowała również, że malowidła ścienne (freski) w rotundzie Hidegség, która jest ważnym dziedzictwem artystycznym z XIII wieku na Węgrzech, zostały wykonane przy wsparciu finansowym Csáka.[5]

His name was first mentioned by a document in 1234.[4] Albeit that charter proved to be a 14th-century forgery, its genealogical details are correct, which suggested he was born around 1215.[7] He functioned as master of the horse from 1245 to 1247. Besides that he also served as ispán (comes) of Baranya County in 1245.[8] Csák was the ispán of Sopron County between 1247 and 1254. According to a non-authentic charter he also held that office until 1260 or 1265 (depends on the uncertain date).[9] As ispán, he owned the lands of Wulkaprodersdorf (Vulkapordány), Rohrbach (Fraknónádasd), Eggendorf, Hidegség and Homok, nearby the town of Sopron. Historian Melinda Tóth claimed Hidegség functioned as Csák's manorial seat, when held the office of ispán in Sopron County.[10] Tóth also argued, the mural paintings (frescos) in the rotunda of Hidegség, which is an important artistic heritage from the 13th century in Hungary, were made under the financial support of Csák.[11] 

Csák został mianowany skarbnikiem królewskim przez króla IV. Bélę w 1248 r. i pełnił urząd do 1259 r. Ponadto pełnił również funkcję ispána komitatu Zala w latach 1256–1259.[6] W tym charakterze założyli klasztor premonstrantów w Rajku, poświęcony Najświętszej Maryi Pannie.[5] Wraz z banem Gutkeled II. Istvánem, palatynem Rátót I. Lorándem i Benedyktem II, arcybiskupem Esztergom, prowadził rozmowy pokojowe z wysłannikami króla Czech Ottokara II Czech w sprawie Styrii w kwietniu 1254 r. w Budzie, reprezentując Bélę. Gdy István został księciem Styrii w 1258 roku, dwa sąsiednie komitaty - Vas i Zala - zostały przeniesione do nowo okupowanej prowincji. W ten sposób ispán Csák stał się poddanym Istvàna. Z powodzeniem obronił fort Lockenhaus (Léka) przed wojskami czeskimi. Po bitwie pod Kressenbrunn w lipcu 1260 r. Béla IV została zmuszony do zrzeczenia się Styrii na rzecz Ottokara II. Csák wrócił na Węgry i wziął udział w kampanii przeciwko Bułgarii w 1261 r.[5]

Csák was appointed master of the treasury by king Béla IV in 1248 and filled the office until 1259. In addition, he also functioned as ispán of Zala County between 1256 and 1259.[12] In this capacity, he founded a Premonstratensian monastery in Rajk, dedicated to Blessed Virgin Mary.[13] Alongside Ban Stephen Gutkeled, Palatine Roland Rátót and Benedict II, Archbishop of Esztergom, he participated in peace talks with the envoys of Ottokar II of Bohemia over the issue of Styria in April 1254 in Buda, representing Béla. When Stephen was made Duke of Styria in 1258, two neighboring counties—Vas and Zala—were transferred to the newly occupied province. Thus ispán Csák became Stephen's subject. He successfully defended the fort of Lockenhaus (Léka) against Bohemian troops. After the Battle of Kressenbrunn in July 1260, Béla IV was forced to renounce of Styria in favor of Ottokar II. Csák returned to Hungary and participated in the campaign against Bulgaria in 1261.[14] 

1

W tym czasie pojawiły się napięcia między Belą IV a jego synem Stefanem, który powrócił do Siedmiogrodu i po 20 sierpnia 1260 r. zaczął nim rządzić jako książę Siedmiogrodu. Tylko wielbiciel Szczepana, który zwolnił wojewodę, stopniowo stał się Ákos Ernye z tej pozycji i zastąpił go Csák.[15] Jego właściwy tytuł brzmiał „ban Transylwanii” (łac. Banus Transilvanus). Historyk Kristó Gyula podejrzewał celowość tego niezwykłego tytułu (Ernye też go nosił przed Csákiem). Kristó twierdzi, że książę Stefan chciał zapewnić Transylwanii wysoki stopień autonomii, podobnie jak w Chorwacji i Slawonii[6]. Csák służył także jako ispán komitatu Szolnok, którego urząd był wówczas zjednoczony z województwem[15]. Wcześniej Csák pełnił już ważne funkcje na dworze królewskim Stefana. Był pskarbnikiem królewskim (1259)[6] i stolnikiem królewskim (1260) dla księcia.[6] Funkcjonował również jako ispán w komitacie Zala (Węgry Zachodnie) w 1260 r., co w rzeczywistości rodzi niepewność co do jego kariery, z powodu wrogości między ojcem i synem, który dominował we wschodniej części kraju, zamienioną w otwartą wojnę.[6] Historyk Zsoldos Attila uważa, że Csák opuścił dwór książęcy i przysięgał wierność Béli, gdy wybuchła między ojcem a synem wojna domowa, która trwała do 1266 r.[16]

During that time there were emerging tensions between Béla IV and his son, Stephen, who returned to Transylvania and started to rule it for the second time as Duke of Transylvania after 20 August 1260. Csák gradually became an ardent admirer of Stephen, who dismissed voivode Ernye Ákos from that position and replaced him with Csák I Hahót.[17] His proper title was "ban of Transylvania" (). Historian Gyula Kristó suspected deliberateness behind that unusual title (Ernye also bore that before Csák). Kristó argues Duke Stephen wanted to ensure to Transylvania a high degree of autonomy, like in Croatia and Slavonia.[18] He also served as ispán of Szolnok County, which office was united with the voivodeship from that time.[19] Before that Csák already held important offices in the royal court of Stephen: he was master of the treasury (1259)[20] and master of the cupbearers (1260) for the duke.[21] He also functioned as ispán of Zala County (Western Hungary) in 1260, which fact gives rise to uncertainty regarding his career, because around that time the hostility between father and son, who dominated the eastern part of the country turned into open war.[22] Historian Attila Zsoldos considered Csák left the ducal court and swore allegiance to Béla, when a civil war lasting until 1266 broke out between father and son.[23] 

Po bitwie o Isaszeg w marcu 1265 r. król został zmuszony do zaakceptowania władzy Istvána w Siedmiogrodzie. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze NMP na wyspie Małgorzaty. W tym czasie znów stał się szlachetny na dworze króla. Służył jako ispán w Zala (1265-1268)[6] i komitacie Nyitra (1269).[6] Jego majątek w komitacie Sopron został podzielony między jego synów zgodnie z umową handlową z 1274 r., co sugeruje, że śmierć Csáka nastąpiła niedługo przedtem.[5]

After the Battle of Isaszeg in March 1265, the king was forced to accept the authority of Stephen at Transylvania. On 23 March 1266, father and son confirmed the peace in the Convent of the Blessed Virgin on the 'Rabbits' Island. During that time Csák became a noble in the king's court again. He served as ispán of Zala (1265–1268)[22] and Nyitra Counties (1269).[24] His property in Sopron County was divided between his sons according to a business contract in 1274, implying that Csák's death occurred not long before.[10]

Dziedzictwo

Aby chronić swój dobytek w Muraköz (dziś: Međimurje, Chorwacja), zbudował drewnianą fortyfikację, Csáktornya (dosł. „Wieżę Csáka”, dziś: Čakovec, Chorwacja).[1]

In order to protect his possessions at Muraköz (today: Međimurje, Croatia), he built a timber fortification, establishing the foundation of Csáktornya (lit. means "Csák's Tower", today: Čakovec, Croatia).[4] 

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 356, 451.
  2. Zsoldos 2011, p. 49.
  3. Markó 2006, p. 451.
  4. 4,0 4,1 4,2 Markó 2006, p. 356.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Tóth, Melinda (1976). Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254). W: Soproni Szemle, Vol. XXX Issue 3. str. 196, 199, 202, 206-207.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 Błąd rozszerzenia cite: Błąd w składni elementu <ref>. Brak tekstu w przypisie o nazwie Zsoldos2011
  7. Tóth 1976, p. 207.
  8. Zsoldos 2011, p. 57.
  9. Zsoldos 2011, p. 198.
  10. 10,0 10,1 Tóth 1976, p. 202.
  11. Tóth 1976, p. 206.
  12. Zsoldos 2011, p. 63.
  13. Tóth 1976, p. 199.
  14. Tóth 1976, p. 196.
  15. 15,0 15,1 Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. str. 144, 382.
  16. Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 109.
  17. Engel 2001, p. 382.
  18. Zsoldos 2011, p. 38.
  19. Engel 2001, p. 144.
  20. Zsoldos 2011, p. 75.
  21. Zsoldos 2011, p. 73.
  22. 22,0 22,1 Zsoldos 2011, p. 232.
  23. Zsoldos 2007, p. 109.
  24. Zsoldos 2011, p. 176.

Źródła

  • Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Tóth, Melinda (1976). Buzád-nemzetségbeli Csák soproni ispán (1246–1254). W: Soproni Szemle, Vol. XXX Issue 3. str. 194–210.
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Hahót I. Csák (węg.)

Koniuszy królewski
Wojewoda Siedmiogrodu
Skarbnik królewski
Pieczęć Csáka I Hahóta z 1268
Pieczęć Csáka I Hahóta z 1268
Koniuszy królewski
Okres od 1245
do 1248
Poprzednik Gutkeled I. István
Następca Ákos Ernye
Skarbnik królewski
Okres od 1248 ??
do 1260
Poprzednik Türje II. Dénes
Następca Pók II. Móric
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres 1261
Poprzednik Ákos Ernye
Następca Kán II. László
Dane biograficzne
Klan Hahót
Pochodzenie węgierski
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny data nieznana
Śmierć po 1269
Ojciec II. Buzád
Matka nieznana
Rodzeństwo III. Buzád, Tristián, Lancelot