Ákos Ernye: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia 63: Linia 63:
 
[[Plik:Bela menekul.jpg|thum|left||280px|IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: ''„a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk”'' (illusztráció, ''[[Képes krónika]]'' 125. oldal)]]
 
[[Plik:Bela menekul.jpg|thum|left||280px|IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: ''„a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk”'' (illusztráció, ''[[Képes krónika]]'' 125. oldal)]]
  
−
'''Ákos Ernye''' lub '''''Erne''''' († po styczniu 1275), trzykrotny [[sędzia królewski]] (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), [[Koniuszy królewski]] (1248-1251), [[Wojewoda Siedmiogrodu]](1252-1260) i [[Skarbnik królewski]] (1272)
+
'''Ákos Ernye''' lub '''''Erne''''' († po styczniu 1275), węgierski szlachcic, trzykrotny [[sędzia królewski]] (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), [[koniuszy królewski]] (1248-1251), [[wojewoda Siedmiogrodu]](1252-1260) i [[skarbnik królewski]] (1272)
  
 
  <small><small>'''Ákos Ernye''' ''vagy Erne'' (? – [[1275]]. január után) [[országbíró]] háromszor is (1267. január–1270. május; 1274. június; 1274. szeptember–1275. január), ezenkívül még több tisztséget is betöltött élete során. </small></small>
 
  <small><small>'''Ákos Ernye''' ''vagy Erne'' (? – [[1275]]. január után) [[országbíró]] háromszor is (1267. január–1270. május; 1274. június; 1274. szeptember–1275. január), ezenkívül még több tisztséget is betöltött élete során. </small></small>
Linia 69: Linia 69:
 
== Życiorys ==
 
== Życiorys ==
  
−
'''Jego ojcem był [[Ákos Erdő]]. Miał dwoje rodzeństwa.''' Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna [[Ákos István]]a. Źródła historyczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w [[Bitwa pod Muhi|bitwie pod Muhi]] 11 kwietnia 1241 r. Uciekającemu z bitwy królowi [[IV. Béla|Béli]], dalej walcząc z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uciekł. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem [[Trogir|Trau]].
+
Syn [[Ákos Erdő|Erdő]]. Miał dwoje rodzeństwa. Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna [[Ákos István|Stefana]]. Źródła ohistoryczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w [[Mohi|bitwie pod Muhi]] 11 kwietnia 1241 r. Pomógł uciekającemu z bitwy królowi [[IV. Béla|Beli IV]], gdyż walcząc dalej z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uratował się. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem [[Trogir|Trau]].
  
 
  <small><small>Az [[Ákos nemzetség]] Erne ágából származott. Ákos Erdő fia, két fiútestvére volt. Ismeretlen nevű feleségétől egyetlen fia, [[Ákos István (nádor)|Ákos István]] nádor, [[tartományúr]] született. A történeti forrásokban 1241-től szerepel. Részt vett az [[1241]]. [[április 11.|április 11-én]] lezajlott [[Muhi csata|muhi csatában]]. A csatából menekülve átadta lovát [[IV. Béla magyar király|IV. Béla királynak]], azután megint harcba indult a [[tatárok]] ellen; egy időre feltartóztatta az üldözőket, és bár súlyosan megsebesült, sikerült elmenekülnie. Felgyógyulása után követte a királyt, és [[Trogir|Trau]] vára alatt kémkedett a tatárok táboránál. </small></small>
 
  <small><small>Az [[Ákos nemzetség]] Erne ágából származott. Ákos Erdő fia, két fiútestvére volt. Ismeretlen nevű feleségétől egyetlen fia, [[Ákos István (nádor)|Ákos István]] nádor, [[tartományúr]] született. A történeti forrásokban 1241-től szerepel. Részt vett az [[1241]]. [[április 11.|április 11-én]] lezajlott [[Muhi csata|muhi csatában]]. A csatából menekülve átadta lovát [[IV. Béla magyar király|IV. Béla királynak]], azután megint harcba indult a [[tatárok]] ellen; egy időre feltartóztatta az üldözőket, és bár súlyosan megsebesült, sikerült elmenekülnie. Felgyógyulása után követte a királyt, és [[Trogir|Trau]] vára alatt kémkedett a tatárok táboránál. </small></small>
  
−
W 1243 r. (?) po śmierci [[Miskolc Domokos]]a odziedziczył majątek banatu:
+
W 1243 r. (?) po śmierci bana [[Miskolc Domokos|Domokosa Miskolca]] odziedziczył po nim:
  
 
  <small><small>[[1243]](?)-ban, a [[Miskolc nemzetség|Miskolc nembeli]] [[Domokos bán]] halála után ő örökölte a bán birtokait: </small></small>
 
  <small><small>[[1243]](?)-ban, a [[Miskolc nemzetség|Miskolc nembeli]] [[Domokos bán]] halála után ő örökölte a bán birtokait: </small></small>
  
−
W powiecie Borsod: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village.
+
* w komitacie [[Borsod]]: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village;
−
 
+
* w komitacie [[Gemer]] wsie majątku Pelsőczi powstałe ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka;
−
* W hrabstwie Gemer wsie majątku Pelsőczi powstały ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka.
+
* w komitacie [[Sopron]]: posiadłość, która została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor;
−
* W hrabstwie Sopron: posiadłość została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor.
+
* w komitacie [[Moson]]: 2 wioski: Flancendorf (na południe od Pozsony) i Seveser;
−
* Hrabstwo Moson: 2 wioski; Flancendorf na południe od Bratysławy i Seveser.
+
* w komitacie [[Komárom]]: '''do 1233 r. miał nad rzeką Szomód, Usztancs i Dunaszél''';
−
* W powiecie Komárom: do 1233 r. Miał nad rzeką Szomód, Usztancs i Dunaszél.
+
* w komitacie [[Vas]]: przez pewien czas Bors był właścicielem Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach.
−
* W hrabstwie Vas: przez pewien czas Bors był właścicielem Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach;
 
  
 
  : Borsod megyében: [[Vadna]], [[Sajóivánka|Ivánka]] és a ma már puszta Harnócz, Barcza és Karácsonyfalva volt.
 
  : Borsod megyében: [[Vadna]], [[Sajóivánka|Ivánka]] és a ma már puszta Harnócz, Barcza és Karácsonyfalva volt.
Linia 92: Linia 91:
 
  : Vas megyében: egy ideig Bors birtoka volt [[Ivánc]] és [[Viszák]] és 6 másik, ismeretlen helyen fekvő falu;
 
  : Vas megyében: egy ideig Bors birtoka volt [[Ivánc]] és [[Viszák]] és 6 másik, ismeretlen helyen fekvő falu;
  
−
 
+
i w ten sposób ustanowił ''małe królestwo'' swojemu synowi Stefanowi.
−
i w ten sposób ustanawiając ''małe królestwo'' swojemu synowi [[Ákos István]]owi.
 
  
 
  <small><small>és ezzel megalapozta  fia, [[Ákos István]] [[tartományúr|kiskirályságát]]. </small></small>
 
  <small><small>és ezzel megalapozta  fia, [[Ákos István]] [[tartományúr|kiskirályságát]]. </small></small>
  
−
W 1246 roku brał udział w wojnie z [[Fryderyk II Bitny|II. Frigyes]]em z Austrii. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem [[Przemysł Ottokar II|I. Ottokár]]em.
+
W 1246 roku brał udział w wojnie z księciem Austrii [[Fryderyk II Bitny|Fryderykiem II]]. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem [[Ottokar II|Ottokarem II]].
  
 
  <small><small>1246-ban részt vett a [[II. Frigyes osztrák herceg|II. (Harcias) Frigyes osztrák herceg]] elleni háborúban. 1250-ben ismét az osztrákok ellen harcolt, 1270-ben részt vett a [[II. Ottokár cseh király]] elleni háborúban. </small></small>
 
  <small><small>1246-ban részt vett a [[II. Frigyes osztrák herceg|II. (Harcias) Frigyes osztrák herceg]] elleni háborúban. 1250-ben ismét az osztrákok ellen harcolt, 1270-ben részt vett a [[II. Ottokár cseh király]] elleni háborúban. </small></small>
Linia 103: Linia 101:
 
== Kariera ==
 
== Kariera ==
  
−
Między 1248 a 1251 r. był [[lovászmester]] i [[ispán]]em [[Szolgagyőr]], w drugiej połowie 1251 r. [[ispán]]em [[Varasd]]u, między sierpniem 1252 r. [[Wojewoda Siedmiogrodu|wojewodą Siedmiogrodu]], w 1254 r. [[ispán]]em [[Borsod]], w 1256 r. [[ispán]]em [[Bács]]u, w 1262–1267 był banem '''[[ozora]] i [[Szreberniki bánság|sói]]'''. W 1264 IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu [[V. István]]owi, ale został pokonany i schwytany przez swoją armię i odzyskał wolność po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był [[tárnokmester]], w 1272 r. był [[ispán]]em [[Somogy]], w 1274 r. był [[ispán]]em [[Szatmár]] (Satu Mare). Siedziba jego majątku znajdowała się w hrabstwie Borsod, gdzie zbudował swój zamek [[Dédest]].
+
Między 1248 a 1251 r. był [[lovászmester]] i [[ispán]]em [[Szolgagyőr]], w drugiej połowie 1251 r. [[ispán]]em komitatu [[Varasd]]u, między sierpniem 1252 r. [[Wojewoda|wojewodą Siedmiogrodu]], w 1254 r. [[ispán]]em komitatu [[Borsod]], w 1256 r. [[ispán]]em komitatu [[Bács]]u, w 1262–1267 był '''[[Ban Ozora|banem Ozora]]''' i [[Ban Szreberniki|Ban sói]]'''. W 1264 IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu [[V. István]]owi, ale został pokonany i schwytany przez swoją armię i odzyskał wolność po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był [[tárnokmester]], w 1272 r. był [[ispán]]em [[Somogy]], w 1274 r. był [[ispán]]em [[Szatmár]] (Satu Mare). Siedziba jego majątku znajdowała się w hrabstwie Borsod, gdzie zbudował swój zamek [[Dédest]].
  
 
  <small><small>1248 és 1251 között [[lovászmester]] és [[szolgagyőr]]i ispán, 1251 második felében [[Varasd vármegye|varasdi]] [[ispán]], 1252 augusztusa és 1260 között [[erdélyi vajda]], 1254-ben [[Borsod vármegye|borsodi]], [[1256]]-ban [[Bács vármegye|bácsi]] ispán, 1262–1267-ben ozorai és sói [[Bán (méltóság)|bán]], 1263–1267-ben [[Nyitra (település)|nyitrai]] ispán volt. 1264-ben IV. Béla a trónt követelő herceg, a majdani [[V. István magyar király|V. István]] ellen küldte, de serege élén vereséget szenvedett és elfogták, a király és fiának kibékülése után visszanyerte szabadságát. 1270–1272-ben [[tárnokmester]], 1272-ben [[Somogy vármegye|somogyi]] és varasdi, 1274-ben [[Szatmár vármegye|szatmári]] ispán. Birtokainak központja Borsod vármegyében volt, itt építtette fel várát, [[Dédesi vár|Dédest]]. </small></small>
 
  <small><small>1248 és 1251 között [[lovászmester]] és [[szolgagyőr]]i ispán, 1251 második felében [[Varasd vármegye|varasdi]] [[ispán]], 1252 augusztusa és 1260 között [[erdélyi vajda]], 1254-ben [[Borsod vármegye|borsodi]], [[1256]]-ban [[Bács vármegye|bácsi]] ispán, 1262–1267-ben ozorai és sói [[Bán (méltóság)|bán]], 1263–1267-ben [[Nyitra (település)|nyitrai]] ispán volt. 1264-ben IV. Béla a trónt követelő herceg, a majdani [[V. István magyar király|V. István]] ellen küldte, de serege élén vereséget szenvedett és elfogták, a király és fiának kibékülése után visszanyerte szabadságát. 1270–1272-ben [[tárnokmester]], 1272-ben [[Somogy vármegye|somogyi]] és varasdi, 1274-ben [[Szatmár vármegye|szatmári]] ispán. Birtokainak központja Borsod vármegyében volt, itt építtette fel várát, [[Dédesi vár|Dédest]]. </small></small>

Wersja z 08:24, 30 mar 2020

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Koniuszy królewski
(1248-1251) 		Następca:
Hahót I. Csák Majs ???
Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu
(1252-1260) 		Następca:
I. Lőrinc Hahót I. Csák ?
Poprzednik: Sędzia królewski
(1267-1270) 		Następca:
Lőrinc Monoszló III. Miklós
Poprzednik: Skarbnik królewski
(1272) 		Następca:
Pók II. Móric Gutkeled Joakim
Poprzednik: Sędzia królewski
(1274) 		Następca:
Gutkeled II. Miklós Gutkeled II. Miklós
Poprzednik: Sędzia królewski
(1274)
powtórnie 		Następca:
Gutkeled II. Miklós Péc Dénes



IV. Béla 1250 júliusában Ernye főlovászmester számára kiállított oklevelében ez áll: „a saját menekülésére szánt lovat személyünk megmentése érdekében átadta nekünk” (illusztráció, Képes krónika 125. oldal)

Ákos Ernye lub Erne († po styczniu 1275), węgierski szlachcic, trzykrotny sędzia królewski (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), koniuszy królewski (1248-1251), wojewoda Siedmiogrodu(1252-1260) i skarbnik królewski (1272) 

Ákos Ernye vagy Erne (? – 1275. január után) országbíró háromszor is (1267. január–1270. május; 1274. június; 1274. szeptember–1275. január), ezenkívül még több tisztséget is betöltött élete során.

Życiorys

Syn Erdő. Miał dwoje rodzeństwa. Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna Stefana. Źródła ohistoryczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w bitwie pod Muhi 11 kwietnia 1241 r. Pomógł uciekającemu z bitwy królowi Beli IV, gdyż walcząc dalej z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uratował się. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem Trau. 

Az Ákos nemzetség Erne ágából származott. Ákos Erdő fia, két fiútestvére volt. Ismeretlen nevű feleségétől egyetlen fia, Ákos István nádor, tartományúr született. A történeti forrásokban 1241-től szerepel. Részt vett az 1241. április 11-én lezajlott muhi csatában. A csatából menekülve átadta lovát IV. Béla királynak, azután megint harcba indult a tatárok ellen; egy időre feltartóztatta az üldözőket, és bár súlyosan megsebesült, sikerült elmenekülnie. Felgyógyulása után követte a királyt, és Trau vára alatt kémkedett a tatárok táboránál.

W 1243 r. (?) po śmierci bana Domokosa Miskolca odziedziczył po nim: 

1243(?)-ban, a Miskolc nembeli Domokos bán halála után ő örökölte a bán birtokait:
  • w komitacie Borsod: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village;
  • w komitacie Gemer wsie majątku Pelsőczi powstałe ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka;
  • w komitacie Sopron: posiadłość, która została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor;
  • w komitacie Moson: 2 wioski: Flancendorf (na południe od Pozsony) i Seveser;
  • w komitacie Komárom: do 1233 r. miał nad rzeką Szomód, Usztancs i Dunaszél;
  • w komitacie Vas: przez pewien czas Bors był właścicielem Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach.
: Borsod megyében: Vadna, Ivánka és a ma már puszta Harnócz, Barcza és Karácsonyfalva volt.
: Gömör megyében a régi tornai uradalomból kialakított pelsőczi uradalom falvait: Pelsőc, Ardó, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek és az ismeretlen Mirk.
: Sopron megyében: a Borsmonostori apátságnak ajándékozott birtokai voltak.
: Moson megyében: 2 falu; a Pozsonytól délre eső Flancendorf és a mellette fekvő Hetesér.
: Komárom megyében: 1233-ig birtoka volt a Tata melletti Szomód, Usztancs, valamint Dunaszél.
: Vas megyében: egy ideig Bors birtoka volt Ivánc és Viszák és 6 másik, ismeretlen helyen fekvő falu;

i w ten sposób ustanowił małe królestwo swojemu synowi Stefanowi. 

és ezzel megalapozta  fia, Ákos István kiskirályságát.

W 1246 roku brał udział w wojnie z księciem Austrii Fryderykiem II. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem Ottokarem II. 

1246-ban részt vett a II. (Harcias) Frigyes osztrák herceg elleni háborúban. 1250-ben ismét az osztrákok ellen harcolt, 1270-ben részt vett a II. Ottokár cseh király elleni háborúban.

Kariera

Między 1248 a 1251 r. był lovászmester i ispánem Szolgagyőr, w drugiej połowie 1251 r. ispánem komitatu Varasdu, między sierpniem 1252 r. wojewodą Siedmiogrodu, w 1254 r. ispánem komitatu Borsod, w 1256 r. ispánem komitatu Bácsu, w 1262–1267 był banem Ozora i Ban sói. W 1264 IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu V. Istvánowi, ale został pokonany i schwytany przez swoją armię i odzyskał wolność po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był tárnokmester, w 1272 r. był ispánem Somogy, w 1274 r. był ispánem Szatmár (Satu Mare). Siedziba jego majątku znajdowała się w hrabstwie Borsod, gdzie zbudował swój zamek Dédest. 

1248 és 1251 között lovászmester és szolgagyőri ispán, 1251 második felében varasdi ispán, 1252 augusztusa és 1260 között erdélyi vajda, 1254-ben borsodi, 1256-ban bácsi ispán, 1262–1267-ben ozorai és sói bán, 1263–1267-ben nyitrai ispán volt. 1264-ben IV. Béla a trónt követelő herceg, a majdani V. István ellen küldte, de serege élén vereséget szenvedett és elfogták, a király és fiának kibékülése után visszanyerte szabadságát. 1270–1272-ben tárnokmester, 1272-ben somogyi és varasdi, 1274-ben szatmári ispán. Birtokainak központja Borsod vármegyében volt, itt építtette fel várát, Dédest.

Przypisy

Emlékezete

Bibliografia

Ákos Ernye

— Koniuszy królewski
Wojewoda Siedmiogrodu
Sędzia królewski
Skarbnik królewski		 —
Certyfikat Béli IV z 1250 r.
Certyfikat Béli IV z 1250 r.
Koniuszy królewski
Okres od 1248
do 1252
Poprzednik Hahót I. Csák
Następca Majs ???
Wojewoda Siedmiogrodu
Okres od 1252
do 1260
Poprzednik I. Lőrinc
Następca Kán II. László
Sędzia królewski
Okres od 1267
do 1270
Poprzednik Lőrinc
Następca Gutkeld Miklós ???
Skarbnik królewski
Okres 1272
Poprzednik Pók II. Móric
Następca Gutkeled Joakim
Dane biograficzne
Klan Ákos
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
Urodziny ok. 1225
Śmierć po styczniu 1275
Ojciec I. Erdő
Matka nieznana
Dzieci István
Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Ákos_Ernye&oldid=23807”