Kőszegi András: Różnice pomiędzy wersjami
(→1) |
|||
| Linia 66: | Linia 66: | ||
[[File:Kőszeg-vár3.JPG|thumb|right|The medieval wall of [[Jurisics Castle|Kőszeg Castle]], owned by Andrew Kőszegi]] | [[File:Kőszeg-vár3.JPG|thumb|right|The medieval wall of [[Jurisics Castle|Kőszeg Castle]], owned by Andrew Kőszegi]] | ||
| − | |||
| − | |||
Kiedy [[Stefan Uroš II Milutin]] zaatakował [[Syrmia|Syrmię]], [[Karol]] I rozpoczął kontr-kampanię po drugiej stronie rzeki Sawy i zimą 1317 r. przejął fortecę [[Macsó]] (dzisiejsza [[Mačva]], Serbia). Korzystając z nieobecności króla, András zaatakował miasta Sopron i Győr, które odmówiły uznania jego zwierzchnictwa, ale mieszczanie z powodzeniem odepchnęli przestępstwo z pomocą żołnierzy jego byłych ''familiares'', [[Nagymartoni Pál|Pawła]] i [[Nagymartoni Lorinc|Nagymartoni '''Lawrence'a''']]. Jednocześnie András bezskutecznie oblegał [[Léka]] i [[Rohonc]] (odpowiednio, obecnie [[Lockenhaus]] i [[Rechnitz]] w Austrii), zamki jego rojalistycznego krewnego [[Kőszegi II. Miklós|Mikołaja II Kőszegi]], który również zainicjował kampanię serbską<ref name="Engel1988" />. Współczesne zapisy i '''karty''' określają siły András jako "Niemców", co oznacza, że zwerbował wielu najemników z Austrii i Styrii<ref name="Skorka" />. W odwecie [[Karol]] rozpoczął wyprawę karną na swoje terytorium latem 1317 r., a austriacki książę [[Friedrich der Schöne|Fryderyk Sprawiedliwy]] zaatakował również z pogranicza. Dominacja András załamała się w ciągu kilku miesięcy (szczegóły starć są nieznane); poddał się [[Karol]]owi w obozie królewskim w Komárnie w październiku 1317 r. (w tym momencie król miał już wszystkie fortece [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]]). Warunki zawieszenia broni przez Karola determinowały rozwiązanie rozszerzonej domeny [[Kőszegi]]ch w zachodniej części kraju Zadunajskiego; ród była w stanie zatrzymać tylko komitaty [[Vas]] i [[Zala]], ich '''dochody''' zostały przekazane [[Kőszegi II. Miklós|Mikołajowi II Kőszegowi]], zaś królewski ''ispán'' został przeniesiony do innych komitatów, gdzie András stracił wszystkie swoje zamki (na przykład Pannonhalma, [[Kapuvá]]r i [[Óvár]]).<ref name="Engel1988" /> Wbrew wnioskom [[Engel Pál|Pála Engela]], historyk [[Kristó Gyula|Gyula Kristó]] uznał, że nieudany atak András na Sopron miał miejsce latem 1317 roku i nie doszło do kolejnych starć między armią królewską a wojskami András. Kristó argumentował, że nie ma dowodów na to, że András kiedykolwiek utrzymywał wspomnianych wcześniej ''ispánaty''. W listopadzie 1317 r. Król [[Fryderyk]] polecił austriackiemu szlachcicowi i ''ispánowi'' Rudolfowi von Pottendorfowi z komitatu [[Sopron]] zawieszenie ataków na posiadłości Andrása<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (2003). ''I. Károly király harcai a tartományurak ellen (1310–1323)'' [''Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)'']. Századok. Magyar Történelmi Társulat. '''137''' (2): str. 333–334, 339.</ref>. | Kiedy [[Stefan Uroš II Milutin]] zaatakował [[Syrmia|Syrmię]], [[Karol]] I rozpoczął kontr-kampanię po drugiej stronie rzeki Sawy i zimą 1317 r. przejął fortecę [[Macsó]] (dzisiejsza [[Mačva]], Serbia). Korzystając z nieobecności króla, András zaatakował miasta Sopron i Győr, które odmówiły uznania jego zwierzchnictwa, ale mieszczanie z powodzeniem odepchnęli przestępstwo z pomocą żołnierzy jego byłych ''familiares'', [[Nagymartoni Pál|Pawła]] i [[Nagymartoni Lorinc|Nagymartoni '''Lawrence'a''']]. Jednocześnie András bezskutecznie oblegał [[Léka]] i [[Rohonc]] (odpowiednio, obecnie [[Lockenhaus]] i [[Rechnitz]] w Austrii), zamki jego rojalistycznego krewnego [[Kőszegi II. Miklós|Mikołaja II Kőszegi]], który również zainicjował kampanię serbską<ref name="Engel1988" />. Współczesne zapisy i '''karty''' określają siły András jako "Niemców", co oznacza, że zwerbował wielu najemników z Austrii i Styrii<ref name="Skorka" />. W odwecie [[Karol]] rozpoczął wyprawę karną na swoje terytorium latem 1317 r., a austriacki książę [[Friedrich der Schöne|Fryderyk Sprawiedliwy]] zaatakował również z pogranicza. Dominacja András załamała się w ciągu kilku miesięcy (szczegóły starć są nieznane); poddał się [[Karol]]owi w obozie królewskim w Komárnie w październiku 1317 r. (w tym momencie król miał już wszystkie fortece [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]]). Warunki zawieszenia broni przez Karola determinowały rozwiązanie rozszerzonej domeny [[Kőszegi]]ch w zachodniej części kraju Zadunajskiego; ród była w stanie zatrzymać tylko komitaty [[Vas]] i [[Zala]], ich '''dochody''' zostały przekazane [[Kőszegi II. Miklós|Mikołajowi II Kőszegowi]], zaś królewski ''ispán'' został przeniesiony do innych komitatów, gdzie András stracił wszystkie swoje zamki (na przykład Pannonhalma, [[Kapuvá]]r i [[Óvár]]).<ref name="Engel1988" /> Wbrew wnioskom [[Engel Pál|Pála Engela]], historyk [[Kristó Gyula|Gyula Kristó]] uznał, że nieudany atak András na Sopron miał miejsce latem 1317 roku i nie doszło do kolejnych starć między armią królewską a wojskami András. Kristó argumentował, że nie ma dowodów na to, że András kiedykolwiek utrzymywał wspomnianych wcześniej ''ispánaty''. W listopadzie 1317 r. Król [[Fryderyk]] polecił austriackiemu szlachcicowi i ''ispánowi'' Rudolfowi von Pottendorfowi z komitatu [[Sopron]] zawieszenie ataków na posiadłości Andrása<ref name="Kristó">Kristó, Gyula (2003). ''I. Károly király harcai a tartományurak ellen (1310–1323)'' [''Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)'']. Századok. Magyar Történelmi Társulat. '''137''' (2): str. 333–334, 339.</ref>. | ||
| − | |||
| − | |||
Po nieudanym buncie w 1317 roku András wycofał się ku zachodniej granicy. Z nieznanych przyczyn zbuntował się ponownie przeciwko [[Karol]]owi I wiosną 1319 roku. Następnie Aleksander Köcski i Mikołaj Felsőlendvai poprowadzili królewską kampanię przeciwko jego pozostałej domenie. WMszcząć się, Köcski w ciągu kilku miesięcy przejął sześć fortec [[Kőszegi]]ch; pokonał armię Andrása w Szalafő, pokonując także austriackie oddziały pomocnicze, następnie obległ i zdobył fortecę Kőszeg i [[Kapronca]] (dzisiejsza [[Koprivnica]], Chorwacja).<ref name="Engel1988" /><ref name="Kristó" /> Według '''karty''' królewskiej Mikołaj Felsőlendvai schwytał sześciu austriackich baronów-rabusiów, którzy służyli w armii András. Według historyka [[Skorka Renáta|Renáty Skorki]] wydarzenia te miały miejsce także podczas buntu András w 1317 r.<ref name="Skorka" /> Potem András poddał się armiom królewskim i nigdy więcej się nie buntował. [[Karol]] I nie ukarał go w pełni z nieznanych przyczyn, na przykład zwrócił mu także zamek Kőszeg<ref name="Engel1988" />. Gdy król zmiażdżył władzę [[Kőszegi II. Miklós|Mikołaja II Kőszegiego]] w 1321 r., mianował Andrása nowym ''ispán'' komitatu [[Va]]s [19]. András zmarł w drugiej połowie 1324 r. Jego zamki i ziemie odziedziczył jego znacznie młodszy stryj, [[Iban von Bernstein|Jan „Wilk”]]<ref name="Skorka" />. | Po nieudanym buncie w 1317 roku András wycofał się ku zachodniej granicy. Z nieznanych przyczyn zbuntował się ponownie przeciwko [[Karol]]owi I wiosną 1319 roku. Następnie Aleksander Köcski i Mikołaj Felsőlendvai poprowadzili królewską kampanię przeciwko jego pozostałej domenie. WMszcząć się, Köcski w ciągu kilku miesięcy przejął sześć fortec [[Kőszegi]]ch; pokonał armię Andrása w Szalafő, pokonując także austriackie oddziały pomocnicze, następnie obległ i zdobył fortecę Kőszeg i [[Kapronca]] (dzisiejsza [[Koprivnica]], Chorwacja).<ref name="Engel1988" /><ref name="Kristó" /> Według '''karty''' królewskiej Mikołaj Felsőlendvai schwytał sześciu austriackich baronów-rabusiów, którzy służyli w armii András. Według historyka [[Skorka Renáta|Renáty Skorki]] wydarzenia te miały miejsce także podczas buntu András w 1317 r.<ref name="Skorka" /> Potem András poddał się armiom królewskim i nigdy więcej się nie buntował. [[Karol]] I nie ukarał go w pełni z nieznanych przyczyn, na przykład zwrócił mu także zamek Kőszeg<ref name="Engel1988" />. Gdy król zmiażdżył władzę [[Kőszegi II. Miklós|Mikołaja II Kőszegiego]] w 1321 r., mianował Andrása nowym ''ispán'' komitatu [[Va]]s [19]. András zmarł w drugiej połowie 1324 r. Jego zamki i ziemie odziedziczył jego znacznie młodszy stryj, [[Iban von Bernstein|Jan „Wilk”]]<ref name="Skorka" />. | ||
| − | |||
| − | |||
== Przypisy == | == Przypisy == | ||
Wersja z 11:40, 22 cze 2020
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Kőszegi András (pol. Andrzej Kőszegi) (* nieznana, † maj÷grudzień 1324), węgierski szlachcic, członek potężnego rodu Kőszegi. Jego nieudany bunt przeciwko królowi Węgier Karolowi I w 1317 r. przyczynił się do stopniowego upadku rządów jego rodu na Zadunaju. Spis treściRodzinaAndrás wywodził się z zadunajskiej gałęzi potężnego i zamożnego rodu Kőszegi.[1] Urodził się około 1295 r., niedługo przed śmiercią ojca, Grzegorza, który został zabity uderzeniem pioruna w 1297 r.[2] Wiosną 1315 r. Andrzej był jeszcze określany jako „iuvenis” („młody”), który właśnie osiągnął dorosłość[3]. Andrzej miał starszego brata, Mikołaja III, oboje wnuków i spadkobierców wpływowego lorda Iwána Kőszegiego, który w poprzednich dekadach założył na zachodnim Zadunaju, prowincję niezależną od władzy królewskiej. Mikołaj III odziedziczył władzę i majątek Iwana w 1308 r. András został po raz pierwszy wspomniany we współczesnych aktach w styczniu 1312 r., gdy Mikołaj potwierdził swój wcześniej zawarty sojusz z Domem Habsburgów w Fölöstöm (obecnie Fürstenfeld), András, jego stryj biskup Mikołaj IV z Győr i synowie zmarłego Henryka II, Jan i Piotra „księcia”.[3] Rebelie przeciwko KarolowiMikołaj III zmarł na początku 1314 roku. Jego następcą został András, który wyraźnie stwierdził w jednym ze swoich statutów, że odziedziczył prowincję od dziadka, a następnie brata „z mocy prawa”[4]. W związku z tym András stał się dziedzicznym ispánem komitatów Vas, Sopron, Zala - i być może Moson i Győr - aż do swojej śmierci.[5] Był właścicielem różnych zamków w regionie, Kőszeg, Mosonmagyaróvár, Borostyánkő (dziś Bernstein, Austria), Sárvár, Tátika i Kabold (dziś Kobersdorf, Austria), oprócz opactwa Pannonhalma.[5] Początkowo András pozostawał neutralny podczas wojny zjednoczeniowej króla Karola I na Węgrzech przeciwko oligarchom, kontynuując politykę brata polegającą na porzucaniu agresywnych zachowań wobec króla. Według własnego dokumentu András miał odwiedzić dwór królewski latem 1314 r., lecz nie ma żadnej wzmianki o tym wydarzeniu[3]. Plik:Sárvár Nádasdy-vár1.JPG Zamek Sárvár stała rezydencja Andrzeja Kőszegi, aż do jego śmierci Wkrótce jednak András wrócił do ostrej polityki ekspansjonistycznej Iwana i splądrował ziemie swoich sąsiadów, aby zintegrować niektórych pozostałych niezależnych władców w jego zachodniej prowincji Zadunaja. Na przykład jego znany Salomon Salamonvári zniszczył zamek w Resznek, którego właścicielem był Herborda Reszneki. Mniej więcej w tym samym czasie András zabrał Szentgyörgyvár (zwany także Békavár, tj. „Zamkiem Żaby”) od Joachima Péca[5]. Rozszerzył nawet swój wpływ na niektóre części komitatu Veszprém na początku 1315 r.[4] Na przykład arbitralnie zajął fort Ugod własność Csáków.[5] Kiedy Karol I rozpoczął królewską kampanię przeciwko Janowi i Piotrowi, zmarłym synom Henryka, którzy rządzili ich prowincją w południowej części Zadunaja, András wysłał swoje oddziały pomocnicze, aby udzielić pomocy swoim drugim stryjom[6][3]. Karol ponownie rozpoczął wojnę z południowym panowaniem Kőszegich w pierwszej połowie 1316 r., co również mocno dotknęło terytorium András. Nie był w stanie pomóc swoim krewnym[6], ponieważ jego kilka familiares obiecało wierność królowi i opuściło jego armię w tym samym czasie, w tym Aleksander Köcski i jego krewni, rodzina Nádasd. András wysłał swojego żołnierza Salomona na czele armii łupieszczej do Gersekarát, gdzie szwagier Köcskiego Władysław Nádasd i jego rodzina zostali brutalnie zamordowani. W tym samym czasie ziemie i młyny Köcskiego również zostały splądrowane i zniszczone[6]. Plik:Kőszeg-vár3.JPG The medieval wall of Kőszeg Castle, owned by Andrew Kőszegi Kiedy Stefan Uroš II Milutin zaatakował Syrmię, Karol I rozpoczął kontr-kampanię po drugiej stronie rzeki Sawy i zimą 1317 r. przejął fortecę Macsó (dzisiejsza Mačva, Serbia). Korzystając z nieobecności króla, András zaatakował miasta Sopron i Győr, które odmówiły uznania jego zwierzchnictwa, ale mieszczanie z powodzeniem odepchnęli przestępstwo z pomocą żołnierzy jego byłych familiares, Pawła i Nagymartoni Lawrence'a. Jednocześnie András bezskutecznie oblegał Léka i Rohonc (odpowiednio, obecnie Lockenhaus i Rechnitz w Austrii), zamki jego rojalistycznego krewnego Mikołaja II Kőszegi, który również zainicjował kampanię serbską[6]. Współczesne zapisy i karty określają siły András jako "Niemców", co oznacza, że zwerbował wielu najemników z Austrii i Styrii[2]. W odwecie Karol rozpoczął wyprawę karną na swoje terytorium latem 1317 r., a austriacki książę Fryderyk Sprawiedliwy zaatakował również z pogranicza. Dominacja András załamała się w ciągu kilku miesięcy (szczegóły starć są nieznane); poddał się Karolowi w obozie królewskim w Komárnie w październiku 1317 r. (w tym momencie król miał już wszystkie fortece Mateusza III Csáka). Warunki zawieszenia broni przez Karola determinowały rozwiązanie rozszerzonej domeny Kőszegich w zachodniej części kraju Zadunajskiego; ród była w stanie zatrzymać tylko komitaty Vas i Zala, ich dochody zostały przekazane Mikołajowi II Kőszegowi, zaś królewski ispán został przeniesiony do innych komitatów, gdzie András stracił wszystkie swoje zamki (na przykład Pannonhalma, Kapuvár i Óvár).[6] Wbrew wnioskom Pála Engela, historyk Gyula Kristó uznał, że nieudany atak András na Sopron miał miejsce latem 1317 roku i nie doszło do kolejnych starć między armią królewską a wojskami András. Kristó argumentował, że nie ma dowodów na to, że András kiedykolwiek utrzymywał wspomnianych wcześniej ispánaty. W listopadzie 1317 r. Król Fryderyk polecił austriackiemu szlachcicowi i ispánowi Rudolfowi von Pottendorfowi z komitatu Sopron zawieszenie ataków na posiadłości Andrása[7]. Po nieudanym buncie w 1317 roku András wycofał się ku zachodniej granicy. Z nieznanych przyczyn zbuntował się ponownie przeciwko Karolowi I wiosną 1319 roku. Następnie Aleksander Köcski i Mikołaj Felsőlendvai poprowadzili królewską kampanię przeciwko jego pozostałej domenie. WMszcząć się, Köcski w ciągu kilku miesięcy przejął sześć fortec Kőszegich; pokonał armię Andrása w Szalafő, pokonując także austriackie oddziały pomocnicze, następnie obległ i zdobył fortecę Kőszeg i Kapronca (dzisiejsza Koprivnica, Chorwacja).[6][7] Według karty królewskiej Mikołaj Felsőlendvai schwytał sześciu austriackich baronów-rabusiów, którzy służyli w armii András. Według historyka Renáty Skorki wydarzenia te miały miejsce także podczas buntu András w 1317 r.[2] Potem András poddał się armiom królewskim i nigdy więcej się nie buntował. Karol I nie ukarał go w pełni z nieznanych przyczyn, na przykład zwrócił mu także zamek Kőszeg[6]. Gdy król zmiażdżył władzę Mikołaja II Kőszegiego w 1321 r., mianował Andrása nowym ispán komitatu Vas [19]. András zmarł w drugiej połowie 1324 r. Jego zamki i ziemie odziedziczył jego znacznie młodszy stryj, Jan „Wilk”[2]. Przypisy
Źródła
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- 1prz
- Strony importowane z angielskiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Kőszegi
- Ród
- Palatyni Królestwa Węgier
- Stolnicy królewscy
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Nieznana data urodzenia
- Urodzeni w XIII wieku
- Zmarli w 1324
- Zmarli w XIV wieku