Wojewodowie Siedmiogrodu: Różnice pomiędzy wersjami
| (Nie pokazano 13 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | [[Kategoria: | + | [[Kategoria:1lista]] |
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Erd%C3%A9lyi_vajda | |strona = https://hu.wikipedia.org/wiki/Erd%C3%A9lyi_vajda | ||
| Linia 5: | Linia 5: | ||
|nota = węgierski | |nota = węgierski | ||
}} | }} | ||
| − | + | {| | |
| + | | | ||
| + | |} | ||
{{Uwaga| | {{Uwaga| | ||
|strona = https://ro.wikipedia.org/wiki/List%C4%83_de_voievozi_%C8%99i_principi_ai_Transilvaniei | |strona = https://ro.wikipedia.org/wiki/List%C4%83_de_voievozi_%C8%99i_principi_ai_Transilvaniei | ||
| Linia 16: | Linia 18: | ||
|} | |} | ||
| − | [[Plik:SigismundBathory1597.jpg|thumb|bélyegkép| | + | [[Plik:SigismundBathory1597.jpg|thumb|bélyegkép|herb księcia Somly, Zsigmond Báthory |
| − | |||
| − | |||
| − | + | herceg somlyai [[Báthory Zsigmond]] erdélyi fejedelem címerpajzsa]] | |
| − | + | '''Wojewoda Siedmiogrodu''' (węg. ''Erdélyi vajda'', rum.'' Voievozi ai Transilvaniei'') miał szczególną władzę terytorialną w średniowiecznych Węgrzech. Miał rozległe uprawnienia nad Siedmiogrodem, zastępując króla. Miał uprawnienia szersze niż [[palatyn]], który nie miał władzy nad swoim terytorium. Wojewoda mógł także wypowiadać wojnę w razie niebezpieczeństwa bez uprzedniej zgody królewskiej, uzasadnionej odległością jego terytorium od centrum. Na jego terytorium ''[[ispán]]ie'' byli mu posłuszni, a nie królowi. '''Na Węgrzech nawet ban miał podobne uprawnienia.''' (Magyarországon még a bánok rendelkeztek hasonló jogkörrel.) | |
| − | + | Zapewne godność ''[[Gyula|gyuli]]'' przed powstaniem państwa, a zwłaszcza jego rola przywódcy armii, którego słowiańskim tłumaczeniem jest słowo wojewoda/województwo, z pewnością odegrały rolę w utworzeniu stanowiska.<ref name=gygy>Györffy György: ''István király és műve''. 2. kiadás. Budapest: Gondolat. 1983. ISBN 963-281-221-2</ref> | |
| − | + | Tytuł wojewody Siedmiogrodu prawdopodobnie powiązany jest z tyttulatura ''[[ispán]]a'' z Gyulafehérvá. Na początku XIII wieku statuty mówią komitaty [[Fehér]], [[Torda]], [[Küküllő]] i [[Hunyad]], ale nie wspominająć o innych ''ispánatach''. Komitatami tymi prawdopodobnie zarządzał ''[[ispán]]'' [[Gyulafehérvár]]. Tytuł wojewody (''princeps'') (identyczny z tytułem późniejszego [[Książę Siedmiogrodu|księcia Siedmiogrodu]]) pojawia się po raz pierwszy w statucie [[Könyves Kálmán|Kalaman Uczonego]] w 1111 r. w formie ''Mercurius princeps Ultrasilvanus''. Według [[Makkai Lászloó]] może to być związane z dokumentem z 1097 roku, w którym ''Vincurius comes Bellegratae'', tj. „wojewoda i ispán Gyulafehérvár nie pojawiają się jednocześnie jako dwie odrębne osoby, więc tożsamość dwóch stanowisk jest tutaj potwierdzona”.<ref>Fügedi, Erik. ''Ispánok, bárók, kiskirályok''. Magvető Könyvkiadó, str. 52. (1986). ISBN 963-14-0582-6</ref> Do XIII wieku wojewodowie Siedmiogrodu rządzili tylko Południowym Siedmiogrodem, a ich kompetencje rozciągnęły się na cały geograficzny Siedmiogród dopiero pod koniec tego wieku, wykraczając daleko poza granice geograficzne Siedmiogrodu w erze Andegawenów. W 1366 r. kompetencje [[Lackfi Dénes]] rozszerzyły się na [[Tisza|Tiszę]] i na Zemplén. | |
| − | |||
| − | |||
| − | == Siedmiogród w czasach Arpadów == | + | === Siedmiogród w czasach Arpadów === |
{| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%" | {| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%" | ||
! width="20%" | Nazwisko | ! width="20%" | Nazwisko | ||
| Linia 38: | Linia 36: | ||
! width="12%" | Władca | ! width="12%" | Władca | ||
! width="12%" | Uwagi | ! width="12%" | Uwagi | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
|- | |- | ||
|[[Erdőelvi Zoltán]]<br>(rum.) ''Zoltán Erdőelvi'' | |[[Erdőelvi Zoltán]]<br>(rum.) ''Zoltán Erdőelvi'' | ||
| Linia 94: | Linia 89: | ||
|[[1202-1206]] | |[[1202-1206]] | ||
|rowspan="16"|[[II. András]] | |rowspan="16"|[[II. András]] | ||
| − | |Korlát | + | |syn [[Korlát]]a (pierwszy raz). |
|- | |- | ||
|[[Smaragd]]<br>(rum.) ''Smaragdus Zsámboki'' | |[[Smaragd]]<br>(rum.) ''Smaragdus Zsámboki'' | ||
| Linia 102: | Linia 97: | ||
|[[Benedek, syn Korláta|Benedek]]<br>(rum.) ''Benedict, fiul lui Conrad'' | |[[Benedek, syn Korláta|Benedek]]<br>(rum.) ''Benedict, fiul lui Conrad'' | ||
|[[1208]]–[[1209]] | |[[1208]]–[[1209]] | ||
| − | |Korlát | + | |syn [[Korlát]]a (drugi raz) |
|- | |- | ||
|[[Kacsics Mihály]]<br>(rum.) ''Mihail Kacsics'' | |[[Kacsics Mihály]]<br>(rum.) ''Mihail Kacsics'' | ||
|[[1209]]–[[1212]] | |[[1209]]–[[1212]] | ||
| − | |Kacsics | + | |[[Kacsics]] |
|- | |- | ||
| − | |[[Bertold]]<br>(rum.) ''Berthold de Andechs-Meran | + | |[[Bertold]]<br>(rum.) ''Berthold de Andechs-Meran'' [[arcybiskup Kalocsa]] |
|[[1212]]–[[1213]] | |[[1212]]–[[1213]] | ||
| − | |[ | + | |[https://pl.wikipedia.org/wiki/Merania Merania]], brat królowej [[Gertruda|Gertrudis]] |
|- | |- | ||
|[[II. Miklós]]<br>(rum.) ''Nicolae'' | |[[II. Miklós]]<br>(rum.) ''Nicolae'' | ||
| Linia 118: | Linia 113: | ||
|[[Kán I. Gyula]]<br>(rum.) ''Gyula Kán'' | |[[Kán I. Gyula]]<br>(rum.) ''Gyula Kán'' | ||
|[[1214]] | |[[1214]] | ||
| − | |Kán | + | |[[Kán]] |
|- | |- | ||
|[[Kacsics Simon]]<br>(rum.) ''Simion'' | |[[Kacsics Simon]]<br>(rum.) ''Simion'' | ||
| Linia 136: | Linia 131: | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
| − | |[[Pál, syn Piotra|Pál]]<br>(rum.) ''Paul, fiul lui Petru | + | |[[Pál, syn Piotra|Pál]]<br>(rum.) ''Paul, fiul lui Petru'' |
|[[1221]]–[[1222]] | |[[1221]]–[[1222]] | ||
| − | |Péter | + | |syn [[Péter]]a |
|- | |- | ||
|[[Kacsics Mihály]]<br>(rum.) ''Mihail Kacsics'' | |[[Kacsics Mihály]]<br>(rum.) ''Mihail Kacsics'' | ||
|[[1222]] | |[[1222]] | ||
| − | |Kacsics | + | |[[Kacsics]] (drugi raz) |
|- | |- | ||
|[[Pósa, syn Solyoma|Pósa]]<br>(rum.) ''Pósa Csáki, fiul lui Solum/Sólyom'' | |[[Pósa, syn Solyoma|Pósa]]<br>(rum.) ''Pósa Csáki, fiul lui Solum/Sólyom'' | ||
|[[1226]]–[[1229]] | |[[1226]]–[[1229]] | ||
| − | |Sólyom | + | |syn [[Sólyom]]a |
|- | |- | ||
|[[Rátót I. Gyula]]<br>(rum.) ''Gyula Rátót'' | |[[Rátót I. Gyula]]<br>(rum.) ''Gyula Rátót'' | ||
|[[1230]]–[[1231]] | |[[1230]]–[[1231]] | ||
| − | |Rátót | + | |[[Rátót]] |
|- | |- | ||
|[[Türje II. Dénes]]<br>(rum.) ''Dionisie Tomaj'' | |[[Türje II. Dénes]]<br>(rum.) ''Dionisie Tomaj'' | ||
|[[1233]]–[[1234]] | |[[1233]]–[[1234]] | ||
| − | |Tomaj | + | |[[Tomaj]] |
|- | |- | ||
| Linia 164: | Linia 159: | ||
|[[András, syn Serafina|András]]<br>(rum.) ''Andrei fiul lui Serafin'' | |[[András, syn Serafina|András]]<br>(rum.) ''Andrei fiul lui Serafin'' | ||
|[[1235]] | |[[1235]] | ||
| − | | | + | | |
| + | |syn [[Serafin]]a | ||
|- | |- | ||
|[[Pósa, syn Solyoma|Pósa]]<br>(rum.) ''Pósa Csáki, fiul lui Solum/Sólyom'' | |[[Pósa, syn Solyoma|Pósa]]<br>(rum.) ''Pósa Csáki, fiul lui Solum/Sólyom'' | ||
|[[1235]]–[[1241]] | |[[1235]]–[[1241]] | ||
|rowspan="5"|[[IV. Béla]] | |rowspan="5"|[[IV. Béla]] | ||
| − | |Sólyom | + | |syn [[Sólyom]]a |
|- | |- | ||
|[[I. Lőrinc]]<br>(rum.) ''Laurențiu Aba'' | |[[I. Lőrinc]]<br>(rum.) ''Laurențiu Aba'' | ||
| Linia 177: | Linia 173: | ||
|[[Ákos Ernye]]<br>(rum.) ''Ernye Ákos, ban al Transilvaniei'' | |[[Ákos Ernye]]<br>(rum.) ''Ernye Ákos, ban al Transilvaniei'' | ||
|[[1252]]–[[1260]] | |[[1252]]–[[1260]] | ||
| − | |Ákos | + | |[[Ákos]] |
|- | |- | ||
|[[Hahót I. Csák]] ?? | |[[Hahót I. Csák]] ?? | ||
|[[1261]] | |[[1261]] | ||
| − | |Hahót | + | |[[Hahót]] |
|- | |- | ||
|[[Kán II. László]]<br>(rum.) ''Ladislau I Kan'' | |[[Kán II. László]]<br>(rum.) ''Ladislau I Kan'' | ||
|[[1260]]–[[1267]] ? | |[[1260]]–[[1267]] ? | ||
| − | |Kán | + | |[[Kán]] |
|- | |- | ||
|[[Geregye Miklós]]<br>(rum.) ''Nicolae Geregye'' | |[[Geregye Miklós]]<br>(rum.) ''Nicolae Geregye'' | ||
|[[1267]]–[[1268]] | |[[1267]]–[[1268]] | ||
| − | |Geregye | + | | |
| + | |[[Geregye]] | ||
|- | |- | ||
|[[Gutkeled II. Miklós]] | |[[Gutkeled II. Miklós]] | ||
|[[1268]]–[[1270]] | |[[1268]]–[[1270]] | ||
| − | | | + | | |
| + | |[[Gutkeled]] | ||
|- | |- | ||
|[[Csák II. Máté]]<br>(rum.) ''Matei Csáki'' | |[[Csák II. Máté]]<br>(rum.) ''Matei Csáki'' | ||
| Linia 239: | Linia 237: | ||
|[[Kán II. László]]<br>(rum.) ''Ladislau I Kan'' | |[[Kán II. László]]<br>(rum.) ''Ladislau I Kan'' | ||
|[[1275]]–[[1276]] | |[[1275]]–[[1276]] | ||
| − | |Kán | + | |[[Kán]] |
|- | |- | ||
|[[Csák III. Ugrin]]<br>(rum.) ''Ugrinus Csáki'' | |[[Csák III. Ugrin]]<br>(rum.) ''Ugrinus Csáki'' | ||
| Linia 249: | Linia 247: | ||
|Czwarty raz | |Czwarty raz | ||
|- | |- | ||
| − | |[[ | + | |[[Pok Miklós]]<br>(rum.) ''Nicolae Meggyesi din neamul Pok'' |
|[[1277]]–[[1278]] | |[[1277]]–[[1278]] | ||
| − | | | + | |[[Pok]] |
|- | |- | ||
|[[Aba Finta]]<br>(rum.) ''Finta Aba'' | |[[Aba Finta]]<br>(rum.) ''Finta Aba'' | ||
|[[1278]]–[[1280]] | |[[1278]]–[[1280]] | ||
| − | |Aba | + | |[[Aba]] |
|- | |- | ||
|[[István, syn Tekesa]]<br>(rum.) ''Ștefan Merai'' | |[[István, syn Tekesa]]<br>(rum.) ''Ștefan Merai'' | ||
|[[1280]] | |[[1280]] | ||
| − | | | + | |syn [[Tekes]]a |
|- | |- | ||
| Linia 269: | Linia 267: | ||
|[[Borsa Loránd]]<br>(rum.) ''Roland Borșa'' | |[[Borsa Loránd]]<br>(rum.) ''Roland Borșa'' | ||
|[[1282]] | |[[1282]] | ||
| − | |Borsa | + | |[[Borsa]] |
|- | |- | ||
|[[Péc Apor]]<br>(rum.) ''Apor Péc'' | |[[Péc Apor]]<br>(rum.) ''Apor Péc'' | ||
|[[1283]] | |[[1283]] | ||
| − | |Péc | + | |[[Péc]] |
|- | |- | ||
|[[Borsa Loránd]]<br>(rum.) ''Roland Borșa'' | |[[Borsa Loránd]]<br>(rum.) ''Roland Borșa'' | ||
|[[1284]]–[[1285]] | |[[1284]]–[[1285]] | ||
| − | |Borsa, [[Borsa Kopasz]] | + | | |
| + | |[[Borsa]], brat [[Borsa Kopasz|Borsy Kopasza]] | ||
|- | |- | ||
|[[Ákos I. Mojs]]<br>(rum.) ''Moise/Moyus Ákos'' | |[[Ákos I. Mojs]]<br>(rum.) ''Moise/Moyus Ákos'' | ||
|[[1287]]–[[1288]] | |[[1287]]–[[1288]] | ||
| − | |Ákos | + | | |
| + | |[[Ákos]] | ||
|- | |- | ||
|[[Borsa Loránd]]<br>(rum.) ''Roland Borșa'' | |[[Borsa Loránd]]<br>(rum.) ''Roland Borșa'' | ||
|[[1288]]–[[1297]] | |[[1288]]–[[1297]] | ||
|[[III. András]] | |[[III. András]] | ||
| − | |Borsa | + | |[[Borsa]] |
|- | |- | ||
|} | |} | ||
| Linia 314: | Linia 314: | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
| − | | [[ | + | | [[Pok Miklós]] |
| [[1315]]–[[1318]] | | [[1315]]–[[1318]] | ||
| − | | [[ | + | | [[Pok]] |
|- | |- | ||
| Linia 408: | Linia 408: | ||
==XV wiek == | ==XV wiek == | ||
| + | |||
{| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%" | {| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%" | ||
! width="20%" | Nazwisko | ! width="20%" | Nazwisko | ||
| Linia 436: | Linia 437: | ||
|- | |- | ||
|[[Csáky László]]<br>(rum.) ''Ladislau al IV-lea Csaki ; 1426 - 1435 ; '''syn Nicolea''' Csaki'' | |[[Csáky László]]<br>(rum.) ''Ladislau al IV-lea Csaki ; 1426 - 1435 ; '''syn Nicolea''' Csaki'' | ||
| − | |[[1426]]–[[1437]] | + | |[[1426]]–[[1437]] <br>'''1426-1435''' |
| | | | ||
|- | |- | ||
|[[Csáky László]]<br>(rum.) ''Ladislau al IV-lea Csaki '''i Petru''' Cseh (Cheeh)'' | |[[Csáky László]]<br>(rum.) ''Ladislau al IV-lea Csaki '''i Petru''' Cseh (Cheeh)'' | ||
| − | |[[1426]]–[[1437]] | + | |[[1426]]–[[1437]] <br>'''1436-1437''' |
| | | | ||
|- | |- | ||
|[[Lévai Cseh Péter]]<br>(rum.) ''Petru Cseh'' | |[[Lévai Cseh Péter]]<br>(rum.) ''Petru Cseh'' | ||
| − | |[[1436]]–[[1438 | + | |[[1436]]–[[1438]] |
| − | |Luxemburgi Zsigmond, [[Albert|(Habsburg) Albert]] | + | |Luxemburgi Zsigmond, <br>[[Albert|(Habsburg) Albert]] |
| | | | ||
|- | |- | ||
| Linia 456: | Linia 457: | ||
|- | |- | ||
|[[Kusalyi Jakcs Mihály]]<br />[[Kusalyi Jakcs László]]<br>(rum.) ''Ladislau al V-lea Jakcs'' | |[[Kusalyi Jakcs Mihály]]<br />[[Kusalyi Jakcs László]]<br>(rum.) ''Ladislau al V-lea Jakcs'' | ||
| − | |[[1440]]–[[1441]] | + | |[[1440]]–[[1441]] <br>'''styczeń 1441''' |
|[[I. Ulászló]] | |[[I. Ulászló]] | ||
| | | | ||
| Linia 463: | Linia 464: | ||
|[[Hunyadi János]]<br>(rum.) ''Ioan de Hunedoara'' | |[[Hunyadi János]]<br>(rum.) ''Ioan de Hunedoara'' | ||
|[[1441]]–[[1446]] | |[[1441]]–[[1446]] | ||
| − | |rowspan="2"|I. Ulászló, [[V. László | + | |rowspan="2"|I. Ulászló, [[V. László]] (Habsburg) |
| − | + | | razem z [[Újlaki V. Miklós]]em | |
|- | |- | ||
|[[Újlaki V. Miklós]] | |[[Újlaki V. Miklós]] | ||
|[[1441]]–[[1458]] | |[[1441]]–[[1458]] | ||
| − | |razem z [[Hunyadi János]]em | + | |razem z [[Hunyadi János]]em |
|- | |- | ||
|[[Bebek III. Imre]]<br>(rum.) ''Emeric Bebek al II-lea'' | |[[Bebek III. Imre]]<br>(rum.) ''Emeric Bebek al II-lea'' | ||
|[[1446]]–[[1448]] | |[[1446]]–[[1448]] | ||
| − | |rowspan="2"|V. László | + | |rowspan="2"|[[V. László]] |
| − | + | |z (rum.) ''' Nicolae Újlaki ; 1446 - 1447 ??''' | |
|- | |- | ||
|(rum.) ''Emeric Bebek al II-lea'' | |(rum.) ''Emeric Bebek al II-lea'' | ||
| − | | | + | | 05÷10.1448 |
| − | |||
| + | |razem z (rum.) ''Ioan de Hunedoara'' | ||
|- | |- | ||
|[[Rozgonyi János]]<br>(rum.) ''Ioan Rozgonyi'' | |[[Rozgonyi János]]<br>(rum.) ''Ioan Rozgonyi'' | ||
| − | |[[1450]]–[[1458]] | + | |[[1450]]–[[1458]] <br>'''1449-1460''' |
| | | | ||
| Linia 498: | Linia 499: | ||
|- | |- | ||
|(rum.) ''' Nicolae Újlaki''' | |(rum.) ''' Nicolae Újlaki''' | ||
| − | |[[1460]] | + | |[[1460]] |
| | | | ||
| Linia 512: | Linia 513: | ||
|[[Újlaki V. Miklós]]<br />(rom.) ''Nicolae Újlaki '''z Ioan Dindelegi''' Pongrácz'' | |[[Újlaki V. Miklós]]<br />(rom.) ''Nicolae Újlaki '''z Ioan Dindelegi''' Pongrácz'' | ||
|[[1462]]–[[1465]] | |[[1462]]–[[1465]] | ||
| − | | | + | | ''razem z [[Dengelegi Pongrác János]]'' |
|- | |- | ||
| Linia 519: | Linia 520: | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
| − | |[[Dengelegi Pongrác János]]<br />( | + | |[[Dengelegi Pongrác János]]<br />(rum.) ''Ioan Dindelegi Pongrácz ''z Nicolae'' Csupor'' |
|[[1468]]–[[1472]] | |[[1468]]–[[1472]] | ||
|''razem z [[Monoszlói Csupor Miklós]]'' | |''razem z [[Monoszlói Csupor Miklós]]'' | ||
| Linia 531: | Linia 532: | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
| − | |[[ | + | |[[Geréb III. Péter]]<br>(rum.) ''Petru Vingárti Geréb'' |
|[[1478]]–[[1479]] | |[[1478]]–[[1479]] | ||
| | | | ||
| Linia 538: | Linia 539: | ||
|[[1479]]–[[1493]] | |[[1479]]–[[1493]] | ||
|[[I. Mátyás]], [[II. Ulászló]] | |[[I. Mátyás]], [[II. Ulászló]] | ||
| − | | | + | |''Ecsed'' |
|- | |- | ||
|[[Losonci III. László]]<br /><br>(rum.) ''Ladislau Losonczi al II-lea'' '''??''' | |[[Losonci III. László]]<br /><br>(rum.) ''Ladislau Losonczi al II-lea'' '''??''' | ||
| − | |[[1493]]–[[1494]] | + | |[[1493]]–[[1494]] <br>'''1493-1495''' |
|rowspan="3"|[[II. Ulászló]] | |rowspan="3"|[[II. Ulászló]] | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
|[[Drágffy Bertalan]]<br>(rum.) ''Bartolomeu Dragfi ; potomek Drag de Maramureș'' | |[[Drágffy Bertalan]]<br>(rum.) ''Bartolomeu Dragfi ; potomek Drag de Maramureș'' | ||
| − | |[[1494]]–[[1498]] | + | |[[1494]]–[[1498]] <br>'''1493-1499''' |
| | | | ||
|- | |- | ||
|[[Szentgyörgyi Péter]]<br>(rum.) ''Petru Szentgyörgyi și de Bozin'' | |[[Szentgyörgyi Péter]]<br>(rum.) ''Petru Szentgyörgyi și de Bozin'' | ||
| − | |[[1498]]–[[1510]] | + | |[[1498]]–[[1510]] <br>'''1499-1510''' |
| | | | ||
|} | |} | ||
| Linia 573: | Linia 574: | ||
== Zarządzający do czasu pojawienia się księcia == | == Zarządzający do czasu pojawienia się księcia == | ||
| − | + | * [[Drágfi Bertalan]] († 1501), wojewoda Siedmiogrodu, (fl. 1447) | |
{| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%" | {| class="wikitable" style="text-align:left" width="80%" | ||
| Linia 629: | Linia 630: | ||
|- | |- | ||
|} | |} | ||
| + | * [[Bebek Ferenc]] Erdélyi vajda, +31.8.1558 -> [[Bebek Ferenc]] (erdélyi vajda) (†1556)[5] | ||
| − | + | == Źródła == | |
| − | == | + | * ''Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század''. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. str. 193. ISBN 963 05 6722 9 |
| − | * | ||
* Fügedi Erik: ''Ispánok, bárók, kiskirályok'' Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1986 {{ISBN|963-14-0582-6}} | * Fügedi Erik: ''Ispánok, bárók, kiskirályok'' Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1986 {{ISBN|963-14-0582-6}} | ||
* Makkai László: Erdély története, Renessaince Kiadó, 1944. | * Makkai László: Erdély története, Renessaince Kiadó, 1944. | ||
| − | * | + | * Pór Antal (1893). [http://epa.oszk.hu/00900/00979/00049/pdf/ „Az erdélyi vajdák sorozata a XIV. század végéig”] (pdf). Erdélyi Múzeum '''10''' (1), str. 1–22. [dostęp: 2009-08-27]. |
* http://lexikon.katolikus.hu | * http://lexikon.katolikus.hu | ||
* http://www.freeweb.hu/gyurkovics/vajdak_h.htm{{Halott link|url=http://www.freeweb.hu/gyurkovics/vajdak_h.htm |date=2018-11 }} | * http://www.freeweb.hu/gyurkovics/vajdak_h.htm{{Halott link|url=http://www.freeweb.hu/gyurkovics/vajdak_h.htm |date=2018-11 }} | ||
* https://web.archive.org/web/20061012015112/http://www.e-scoala.ro/istorie/voievozi_translivania.html | * https://web.archive.org/web/20061012015112/http://www.e-scoala.ro/istorie/voievozi_translivania.html | ||
| − | == | + | == Przypisy == |
| − | + | {{izvori}} | |
| − | == | + | == Powiązane artykuły == |
A magyar uralkodó osztály | A magyar uralkodó osztály | ||
* [[Árpád-ház]] | * [[Árpád-ház]] | ||
| Linia 655: | Linia 656: | ||
* [[Magyarország kormányfőinek listája]] | * [[Magyarország kormányfőinek listája]] | ||
| − | [[Kategoria: | + | {{SORTUJ:Urzędnicy, wojewodowie, Siedmiogród}} |
| + | |||
| + | [[Kategoria:Listy]] | ||
| + | [[Kategoria:Archontologia]] | ||
| + | [[Kategoria:Urzędnicy]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Węgier]] | ||
| + | [[Kategoria:Historia Królestwa Węgier]] | ||
Aktualna wersja na dzień 10:25, 3 lut 2021
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku węgierskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku węgierskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
| Strona | Autorzy | Nota |
| [3] | [4] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku rumuńskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku rumuńskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Wojewoda Siedmiogrodu (węg. Erdélyi vajda, rum. Voievozi ai Transilvaniei) miał szczególną władzę terytorialną w średniowiecznych Węgrzech. Miał rozległe uprawnienia nad Siedmiogrodem, zastępując króla. Miał uprawnienia szersze niż palatyn, który nie miał władzy nad swoim terytorium. Wojewoda mógł także wypowiadać wojnę w razie niebezpieczeństwa bez uprzedniej zgody królewskiej, uzasadnionej odległością jego terytorium od centrum. Na jego terytorium ispánie byli mu posłuszni, a nie królowi. Na Węgrzech nawet ban miał podobne uprawnienia. (Magyarországon még a bánok rendelkeztek hasonló jogkörrel.)
Zapewne godność gyuli przed powstaniem państwa, a zwłaszcza jego rola przywódcy armii, którego słowiańskim tłumaczeniem jest słowo wojewoda/województwo, z pewnością odegrały rolę w utworzeniu stanowiska.[1]
Tytuł wojewody Siedmiogrodu prawdopodobnie powiązany jest z tyttulatura ispána z Gyulafehérvá. Na początku XIII wieku statuty mówią komitaty Fehér, Torda, Küküllő i Hunyad, ale nie wspominająć o innych ispánatach. Komitatami tymi prawdopodobnie zarządzał ispán Gyulafehérvár. Tytuł wojewody (princeps) (identyczny z tytułem późniejszego księcia Siedmiogrodu) pojawia się po raz pierwszy w statucie Kalaman Uczonego w 1111 r. w formie Mercurius princeps Ultrasilvanus. Według Makkai Lászloó może to być związane z dokumentem z 1097 roku, w którym Vincurius comes Bellegratae, tj. „wojewoda i ispán Gyulafehérvár nie pojawiają się jednocześnie jako dwie odrębne osoby, więc tożsamość dwóch stanowisk jest tutaj potwierdzona”.[2] Do XIII wieku wojewodowie Siedmiogrodu rządzili tylko Południowym Siedmiogrodem, a ich kompetencje rozciągnęły się na cały geograficzny Siedmiogród dopiero pod koniec tego wieku, wykraczając daleko poza granice geograficzne Siedmiogrodu w erze Andegawenów. W 1366 r. kompetencje Lackfi Dénes rozszerzyły się na Tiszę i na Zemplén.
Spis treści
Siedmiogród w czasach Arpadów
| Nazwisko | Okres | Władca | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Erdőelvi Zoltán (rum.) Zoltán Erdőelvi |
1003 | I. István | |
| Vincurius(?) | 1097 | Könyves Kálmán | Vincurius comes Bellegratae (gyulafehérvári ispán) |
| Merkúr Mercurius (rum.) Mercurius, princeps Ultrasilvanus |
1111 | Mercurius princeps ultrasilvanius („erdőntúl” hercege) | |
| Leusták v. Lesták Rátót I. Leusták (rum.) Leustachius Rátót (Eustachius), voievod al Transilvaniei |
1176 | III. Béla | |
| Legforus | 1199–1200 |
XIII wiek
Ștefan (Dux Transilvaniae) ; 1257 - 1258 ; fiul regelui Bela IV, prima oară
Ștefan ; 1260 - 1270 ; a doua oară
| Nazwisko | Okres | Władca | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Geregye I. Eth (rum.) Eth |
1200 | Imre | |
| Kán I. Gyula (rum.) Gyula Kán |
1201 | ||
| I. Miklós (rum.) Nicolae |
1201–1202 | ||
| Benedek (rum.) Benedict, fiul lui Conrad |
1202-1206 | II. András | syn Korláta (pierwszy raz). |
| Smaragd (rum.) Smaragdus Zsámboki |
1206-1208 | ||
| Benedek (rum.) Benedict, fiul lui Conrad |
1208–1209 | syn Korláta (drugi raz) | |
| Kacsics Mihály (rum.) Mihail Kacsics |
1209–1212 | Kacsics | |
| Bertold (rum.) Berthold de Andechs-Meran arcybiskup Kalocsa |
1212–1213 | Merania], brat królowej Gertrudis | |
| II. Miklós (rum.) Nicolae |
1213 | ||
| Kán I. Gyula (rum.) Gyula Kán |
1214 | Kán | |
| Kacsics Simon (rum.) Simion |
1215 | ||
| Bogátradvány Ipoch (rum.) Ipoth (Ipolit) |
1216–1217 | Bogátradvány | |
| Rafain (rum.) Rafail (Rafain/Rafaion) |
1217 | ||
| Neuka (rum.) Neuka (Nevke/Leuka) |
1219–1221 | ||
| Pál (rum.) Paul, fiul lui Petru |
1221–1222 | syn Pétera | |
| Kacsics Mihály (rum.) Mihail Kacsics |
1222 | Kacsics (drugi raz) | |
| Pósa (rum.) Pósa Csáki, fiul lui Solum/Sólyom |
1226–1229 | syn Sólyoma | |
| Rátót I. Gyula (rum.) Gyula Rátót |
1230–1231 | Rátót | |
| Türje II. Dénes (rum.) Dionisie Tomaj |
1233–1234 | Tomaj | |
| (rum.) Serafin | 1235 | ||
| András (rum.) Andrei fiul lui Serafin |
1235 | syn Serafina | |
| Pósa (rum.) Pósa Csáki, fiul lui Solum/Sólyom |
1235–1241 | IV. Béla | syn Sólyoma |
| I. Lőrinc (rum.) Laurențiu Aba |
1242–1252 | ||
| Ákos Ernye (rum.) Ernye Ákos, ban al Transilvaniei |
1252–1260 | Ákos | |
| Hahót I. Csák ?? | 1261 | Hahót | |
| Kán II. László (rum.) Ladislau I Kan |
1260–1267 ? | Kán | |
| Geregye Miklós (rum.) Nicolae Geregye |
1267–1268 | Geregye | |
| Gutkeled II. Miklós | 1268–1270 | Gutkeled | |
| Csák II. Máté (rum.) Matei Csáki |
1270–1272 | V. István | Pierwszy raz |
| Geregye Miklós (rum.) Nicolae Geregye |
1272–1273 | IV. László | Pierwszy raz |
| János z Siedmiogrodu (rum.) Ioan Kőszegi ?? |
1273 | ||
| Geregye Miklós | 1273–1274 | Drugi raz | |
| Csák II. Máté | 1274 | Drugi raz | |
| Geregye Miklós | 1274 | Trzeci raz | |
| (rum.) Egidius Monoszló | 1274 | ||
| Csák II. Máté (rum.) Matei Csáki |
1274–1275 | Trzeci raz | |
| Csák III. Ugrin (rum.) Ugrinus Csáki |
1275 | Pierwszy raz | |
| Kán II. László (rum.) Ladislau I Kan |
1275–1276 | Kán | |
| Csák III. Ugrin (rum.) Ugrinus Csáki |
1276 | Drugi raz | |
| Csák II. Máté (rum.) Matei Csáki |
1276–1277 | Czwarty raz | |
| Pok Miklós (rum.) Nicolae Meggyesi din neamul Pok |
1277–1278 | Pok | |
| Aba Finta (rum.) Finta Aba |
1278–1280 | Aba | |
| István, syn Tekesa (rum.) Ștefan Merai |
1280 | syn Tekesa | |
| (rum.) Petru, fiul lui Dominic | 1280 | ||
| Borsa Loránd (rum.) Roland Borșa |
1282 | Borsa | |
| Péc Apor (rum.) Apor Péc |
1283 | Péc | |
| Borsa Loránd (rum.) Roland Borșa |
1284–1285 | Borsa, brat Borsy Kopasza | |
| Ákos I. Mojs (rum.) Moise/Moyus Ákos |
1287–1288 | Ákos | |
| Borsa Loránd (rum.) Roland Borșa |
1288–1297 | III. András | Borsa |
Siedmiogród w czasach Andegawenów
| Nazwisko | Okres | Władca | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Kán II. László (rum.) Ladislau Kán al II-lea |
1294–1315 | "Interregnum" | Kán |
| Kán III. László (rum.) Ladislau Kán al III-lea neconfirmat de rege |
1297–1315 ?? 1315 tylko ! | "Interregnum" | Kán |
| Meggyesi Miklós (rum.) Nicolae Meggyesi din neamul Pok (z rodu Pok) |
1315–1316 | Károly Róbert | |
| Pok Miklós | 1315–1318 | Pok | |
| Debreceni Dózsa (rum.) Doja Debreceni |
1318–1321[3] | 'fiul lui Andrei | |
| Szécsényi I. Tamás (rum.) Toma Szécsényi |
1321–1342 | ||
| Sirokai Miklós (rum.) Nicolae Sirokai |
1342–1344 | I. Lajos | |
| Lackfi I. István (rum.) Ștefan Lackfi.. |
1344–1350 | ||
| Gönyüi Tamás (rum.) Toma Gönyűi |
1350–1351 | Csór[4] | |
| Kont Miklós (rum.) Nicolae Raholcai Kont |
1351–1356 | ||
| Lackfi András (rum.) Andrei Lackfi |
1356–1359 | ||
| Lackfi II. Dénes (rum.) Dionisie Lackfi |
1359–1367 | ||
| Lackfi II. Miklós (rum.) Nicolae Lackfi |
1367–1369 v. 1367–1368[5] | ||
| Lackfi I. Imre (rum.) Emeric Lackfi |
1369–1372 (1367–1372[6]) | ||
| Lackfi II. István (rum.) Ștefan Lackfi al II-lea; fratele lui Emeric |
1372–1376 | csáktornyai (pierwszy raz) | |
| Losonci I. László (rum.) Ladislau Losonczi |
1376–1385 | (pierwszy raz) | |
| Lackfi II. István (rum.) |
1385–1386 | csáktornyai (drugi raz) | |
| Losonci I. László (rum.) |
1386–1392 | (drugi raz) | |
| (rum.) Emeric Bebek I (Bubek) | 1392–1393 | ||
| (rum.) Frank Szécsényi | 1393–1395 |
Siedmiogród w czasach różnych dynastii
| Nazwisko | Okres | Władca | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Bebek I. Imre (rum.) Emeric Bebek I (Bubek) |
1392–1393 | Luxemburgi Zsigmond | |
| Szécsényi Frank (rum.) Frank Szécsényi |
1393–1395 | ||
| Stiborici Stibor (rum.) Stibor de Stiboricz |
1395–1401 |
XV wiek
| Nazwisko | Okres | Władca | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Szécsényi Simon | 1401–1402 | Luxemburgi Zsigmond | |
| Csáky Miklós Marcali Miklós (rum.) Nicolae Csáki și Nicolae Marcali |
1402–1403 | ||
| Tamási János Szántai Lack Jakab (rum.) Ioan Tamási și Iacob Lackfi |
1403–1409 | ||
| Stiborici Stibor (rum.) Stibor de Stiboricz |
1409–1414 | ||
| Csáky Miklós (rum.) Nicolae Csáki |
1415–1426 | ||
| Csáky László (rum.) Ladislau al IV-lea Csaki ; 1426 - 1435 ; syn Nicolea Csaki |
1426–1437 1426-1435 |
||
| Csáky László (rum.) Ladislau al IV-lea Csaki i Petru Cseh (Cheeh) |
1426–1437 1436-1437 |
||
| Lévai Cseh Péter (rum.) Petru Cseh |
1436–1438 | Luxemburgi Zsigmond, (Habsburg) Albert |
|
| Losonci II. Dezső (rum.) Desideriu Losonczi |
1438–1441 | (Habsburg) Albert | zaraz potem wojewoda Siedmiogrodu |
| Kusalyi Jakcs Mihály Kusalyi Jakcs László (rum.) Ladislau al V-lea Jakcs |
1440–1441 styczeń 1441 |
I. Ulászló | |
| Hunyadi János (rum.) Ioan de Hunedoara |
1441–1446 | I. Ulászló, V. László (Habsburg) | razem z Újlaki V. Miklósem |
| Újlaki V. Miklós | 1441–1458 | razem z Hunyadi Jánosem | |
| Bebek III. Imre (rum.) Emeric Bebek al II-lea |
1446–1448 | V. László | z (rum.) Nicolae Újlaki ; 1446 - 1447 ?? |
| (rum.) Emeric Bebek al II-lea | 05÷10.1448 | razem z (rum.) Ioan de Hunedoara | |
| Rozgonyi János (rum.) Ioan Rozgonyi |
1450–1458 1449-1460 |
||
| (rum.) Nicolae Újlaki | 1449–1458 | ||
| Rozgonyi Sebestyén (rum.) Sebastian Rozgonyi |
1458–1461 | I. Mátyás | |
| (rum.) Nicolae Újlaki | 1460 | ||
| Kanizsai II. László | 1459–1461 | ||
| Kanizsai II. Miklós | 1461 | ||
| Újlaki V. Miklós (rom.) Nicolae Újlaki z Ioan Dindelegi Pongrácz |
1462–1465 | razem z Dengelegi Pongrác János | |
| Szentgyörgyi Zsigmond Szentgyörgyi János Ellerbach Bertold (rum.) Sigismund Szentgyörgyi și Ioan Szentgyörgyi (de Sancto Giorgia) |
1465–1467 | ||
| Dengelegi Pongrác János (rum.) Ioan Dindelegi Pongrácz z Nicolae Csupor |
1468–1472 | razem z Monoszlói Csupor Miklós | |
| Magyar Balázs (rum.) Blazius Magyar |
1472–1475 | ||
| Dengelegi Pongrác János (rum.) Ioan Dindelegi Pongrácz |
1475–1476 | ||
| Geréb III. Péter (rum.) Petru Vingárti Geréb |
1478–1479 | ||
| Báthori V. István (rum.) Ștefan Bathory I de Ecsed |
1479–1493 | I. Mátyás, II. Ulászló | Ecsed
|
| Losonci III. László (rum.) Ladislau Losonczi al II-lea ?? |
1493–1494 1493-1495 |
II. Ulászló | |
| Drágffy Bertalan (rum.) Bartolomeu Dragfi ; potomek Drag de Maramureș |
1494–1498 1493-1499 |
||
| Szentgyörgyi Péter (rum.) Petru Szentgyörgyi și de Bozin |
1498–1510 1499-1510 |
XVI wiek
| Nazwisko | Okres | Władca | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Szapolyai I. János (rum.) Ioan Zápolya |
1510–1526 | II. Ulászló, II. Lajos |
Zarządzający do czasu pojawienia się księcia
- Drágfi Bertalan († 1501), wojewoda Siedmiogrodu, (fl. 1447)
| Nazwisko | Okres | Władca | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Perényi Péter (rum.) Petru Perényi |
1526–1529 | I. Ferdinánd, Szapolyai János | |
| Báthory István (rum.) Ștefan Bathory II de Șimleu |
1530–1534 | somlyói | |
| Laszky Jeromos (rum.) Ieronim Laski |
1530–1534 | ||
| Majláth István (rum.) Ștefan Majláth |
1534–1541 | ||
| Balassa Imre (rum.) Emeric Balassa]] |
1538–1540 | ||
| Martinuzzi Fráter György (rum.) Gheorghe Martinuzzi |
1551 (rom.) 1541 - 1552 ; guvernator | ||
| Báthori András (rum.) Andrei Bathori de Ecsed |
1552–1553 | ||
| Dobó István és Kendi Ferenc (rum.) Ștefan Dobó și Francisc Kendi |
1553–1556 | ||
| Báthory István | 1571–1576 | Báthory István | [[1576-tól fejedelem és lengyel király |
| Báthory Kristóf | 1576–1581 | Báthory István bátyja | |
| Báthory Zsigmond | 1581–1588 | Báthory Kristóf fia |
- Bebek Ferenc Erdélyi vajda, +31.8.1558 -> Bebek Ferenc (erdélyi vajda) (†1556)[5]
Źródła
- Korai magyar történeti lexikon : 9–14. század. Főszerk. Kristó Gyula. Budapest: Akadémiai Kiadó. 1994. str. 193. ISBN 963 05 6722 9
- Fügedi Erik: Ispánok, bárók, kiskirályok Magvető Könyvkiadó, Budapest, 1986
- Makkai László: Erdély története, Renessaince Kiadó, 1944.
- Pór Antal (1893). „Az erdélyi vajdák sorozata a XIV. század végéig” (pdf). Erdélyi Múzeum 10 (1), str. 1–22. [dostęp: 2009-08-27].
- http://lexikon.katolikus.hu
- http://www.freeweb.hu/gyurkovics/vajdak_h.htmSzablon:Halott link
- https://web.archive.org/web/20061012015112/http://www.e-scoala.ro/istorie/voievozi_translivania.html
Przypisy
- ↑ Györffy György: István király és műve. 2. kiadás. Budapest: Gondolat. 1983. ISBN 963-281-221-2
- ↑ Fügedi, Erik. Ispánok, bárók, kiskirályok. Magvető Könyvkiadó, str. 52. (1986). ISBN 963-14-0582-6
- ↑ Markó, László (2000). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig. Magyar Könyvklub. ISBN 963 547 085 1.
- ↑ Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok. Magvető Könyvkiadó. str. 206. ISBN 963-14-0582-6.
- ↑ Kristó Gyula (főszerk.), Engel Pál, Makk Ferenc, ur. (1994). "Lackfi". Korai magyar történeti lexikon (9-14- század). Akadémiai Kiadó, Budapest. ISBN 963-05-6722-9.
- ↑ Bertényi Iván. "A nemesség. Egyházi társadalom.". Magyarország az Anjouk korában. Gondolat, Budapest 1987. ISBN 963-281-776-1.
Powiązane artykuły
A magyar uralkodó osztály
- Árpád-ház
- Erdélyi fejedelmek listája 1526 – 1711 között
- Magyarország uralkodóinak listája
- Nádor vagy nádorispán
- Országbíró
- Tárnokmester
- Horvát bánok listája
- Magyarország államfőinek listája (Itt található a kormányzók listája is.)
- Magyarország kormányfőinek listája