Kőszegi I. Miklós: Różnice pomiędzy wersjami

Z Felczak story
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
m (Zastępowanie tekstu - "importowane z angielskiej" na "przetłumaczone z angielskiej")
 
(Nie pokazano 7 pośrednich wersji utworzonych przez tego samego użytkownika)
Linia 1: Linia 1:
−
[[Kategoria:1b]]
+
[[Kategoria:0]]
−
[[Kategoria:Strony importowane z angielskiej Wikipedii]]
+
[[Kategoria:Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii]]
 
{{Uwaga|
 
{{Uwaga|
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Nicholas_I_K%C5%91szegi
 
|strona  = https://en.wikipedia.org/wiki/Nicholas_I_K%C5%91szegi
Linia 30: Linia 30:
 
{{Redoslijed|
 
{{Redoslijed|
 
|poprzednik        = [[Gutkeled II. Miklós]]
 
|poprzednik        = [[Gutkeled II. Miklós]]
−
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br />(1279-1281)
+
|gl_članak_funkcija = [[Ban całej Slawonii]]<br />(1279-1281) ???
 
|następca          = [[Petar Pakrački]]
 
|następca          = [[Petar Pakrački]]
 
}}
 
}}
Linia 90: Linia 90:
 
}}
 
}}
  
−
rodzeństwo [[Kőszegi I. Miklós|I. Miklós]], [[Kőszegi Iván|Iván]], [[Kőszegi I. Péter|I. Péter]], [[Kőszegi II. Henrik|II. Henrik]], siostra
+
{|
−
 
+
|
−
Nicholas I (fl. 1266–1299), Palatine of Hungary
+
|}
  
−
'''Kőszegi I. Miklós''' (pol. ''Mikołaj I Kőszegi'', chor. ''Nikola Gisingovac'') (* nieznana, † 1299), węgierski szlachcic. Członek potężnego rodu [[Kőszegi]]. [[Palatyn]] w różnych okresach między 1275 a 1298. Dwukrotny [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]]. Uczestnik kilku buntów przeciwko władzy królewskiej, w którchy okazał się bardziej umiarkowany i konformistyczny niż jego młodsi bracia. Przysięgał lojalność wobec króla Węgier [[III. András|Andrzeja III]] po ich nieudanym buncie w 1292 r. Przodek rodziny [[Rohonci]], która '''kwitła''' aż do połowy XV wieku.
+
'''Kőszegi I. Miklós''' (pol. ''Mikołaj I Kőszegi'', chor. ''Nikola Gisingovac'') (*&nbsp;nieznana, † 1299), węgierski szlachcic. Członek potężnego rodu [[Kőszegi]]. [[Palatyn]] w różnych okresach między 1275 a 1298. Dwukrotny [[Ban całej Slawonii|ban Slawonii]]. Uczestnik kilku buntów przeciwko władzy królewskiej, w którchy okazał się bardziej umiarkowany i konformistyczny niż jego młodsi bracia. Przysięgał lojalność wobec króla Węgier [[III. András|Andrzeja III]] po ich nieudanym buncie w 1292 r. Przodek rodziny [[Rohonci]], która dożyła aż do połowy XV wieku.
  
 
==Rodzina==
 
==Rodzina==
  
−
Miklós urodził się w 1240 roku w zamożntm i wpływowym rodzie [[Kőszegi]], wywodzącego się z klanu [[Héder]], jako syn potężnego '''lorda''' [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegi]]. Jego młodszymi braćmi byli [[Kőszegi Iván|Iwan]], [[Kőszegi II. Henrik|Henryk II]],  którzy również zostali '''wyniesieni do godności''' w okresie panowania króla [[III. András|Andrzeja III]] oraz [[Kőszegi I. Péter|Piotr]], [[biskup Veszprém]], od 1275 roku do jego zabójstwa w 1289 roku.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 13, 235–236.</ref>
+
Miklós urodził się w 1240 roku w zamożnym i wpływowym rodzie [[Kőszegi]], wywodzącego się z klanu [[Héder]], jako syn potężnego pana [[Kőszegi I. Henrik|Henryka I Kőszegi]]. Jego młodszymi braćmi byli: [[Kőszegi Iván|Iwan]], [[Kőszegi II. Henrik|Henryk II]],  którzy również zostali wyniesieni do godności w okresie panowania króla [[III. András|Andrzeja III]] oraz [[Kőszegi I. Péter|Piotr I]], [[biskup Veszprém]], od 1275 roku aż do jego zabójstwa w 1289 roku.<ref name="Markó">Markó, László (2006). ''A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig&nbsp;– Életrajzi Lexikon'' [''Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs&nbsp;– Encyklopedia biograficzna''] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 13, 235–236.</ref>
  
−
Ze szlachcianką o nieznanym imieniu miał dwóch synów. Starszym był [[Kőszegi II. Miklós|Mikołaj II]] (także „Kogut”), który odziedziczył jego domeny i został przodkiem rodziny [[Rohonci]] (później Ludbregi), która '''kwitła''' do połowy XV wieku, ale została uznana za '''zhańbioną''' przez króla [[Zygmunt]]a w 1403 roku. Według genealoga [[Engel Pál|Pála Engela]], Mikołaj miał także innego syna, Jana, z przydomkiem „Béri” w jednym dokumencie w 1368 r.<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Héder 4. Kőszegi [i Rohonci] - gałąź)</ref>
+
Ze szlachcianką o nieznanym imieniu miał dwóch synów: starszym był [[Kőszegi II. Miklós|Mikołaj II]] (zwany także „Kogut”), który odziedziczył jego domeny i został przodkiem rodziny [[Rohonci]] (później Ludbregi), która dożyła aż do połowy XV wieku, ale została uznana za ''pohańbioną'' przez króla [[Zygmunt]]a w 1403 roku. Według genealoga [[Engel Pál|Pála Engela]], Mikołaj miał także innego syna, Jana, z przydomkiem „Béri” w jednym dokumencie w 1368 r.<ref name="engel">Engel: ''Genealógia'' (Genus Héder 4. Kőszegi [i Rohonci] - gałąź)</ref>
  
 
== Wczesna kariera ==
 
== Wczesna kariera ==
  
−
Miklós po raz pierwszy pojawił się we współczesnych dokumentach w marcu 1265 r., Gdy brał udział w [[Isaszeg|bitwie pod Isaszeg]] wraz ze swoim ojcem [[Kőszegi I. Henrik|Henrykiem]] i bratem [[Kőszegi I. Iván|Iwanem]]. Podczas wojny domowej między królem Węgier [[IV. Béla|Belą IV]] a jego synem księciem [[V. István|Stefanem]] ojciec Mikołaja był zagorzałym zwolennikiem króla i poprowadził armię królewską przeciwko księciu. Jednak Stefan odniósł decydujące zwycięstwo nad armią ojca, a Henryk II Kőszegi i jego dwaj synowie zostali pojmani.<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 72, 123–124, 132.</ref> Byli przetrzymywani jako jeńcy do czasu bitwy pod Isaszeg, po której [[IV. Béla|Bela IV]] został zmuszony do uznania władzy Stefana nad wschodnią częścią królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze Najświętszej Maryi Panny na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie „Królików”]], a Henryk i jego dwaj synowie zostali zwolnieni z niewoli<ref name="Markó" />. Gdy [[V. István|Stefan V]] wstąpił na tron ​​węgierski w maju 1270 r., po śmierci ojca, kilku baronów, w tym Henryk i jego synowie, przekazali swoje zamki wzdłuż zachodnich granic [[Ottokar II|Ottokarowi II]]. Następne dwa lata spędzili na wygnaniu na dworze Ottokara w Pradze<ref name="Zsoldos2007" />. Ich '''zdrada''' spowodowało wojnę między Węgrami a Czechami, która trwała do zawarcia [[Traktat z Pozsony (1271)|pokoju w Pressburgu]] w lipcu 1271 r.<ref name="Zsoldos2007" />
+
Miklós po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w marcu 1265 r., gdy brał udział w [[Isaszeg|bitwie pod Isaszeg]] wraz ze swoim ojcem Henrykiem I i bratem Iwanem. Podczas wojny domowej między królem Węgier [[IV. Béla|Belą IV]] a jego synem księciem [[V. István|Stefanem]] ojciec Mikołaja był zagorzałym zwolennikiem króla i poprowadził armię królewską przeciwko księciu. Jednak Stefan odniósł decydujące zwycięstwo nad armią ojca, a Henryk II i jego dwaj synowie zostali pojmani.<ref name="Zsoldos2007">Zsoldos, Attila (2007). ''Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években'' [''Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem  w latach 60. XIII wieku'']. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 72, 123–124, 132.</ref> Byli przetrzymywani jako jeńcy do czasu bitwy pod Isaszeg, po której [[IV. Béla|Bela IV]] został zmuszony do uznania władzy Stefana nad wschodnią częścią królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze Najświętszej Maryi Panny na [[Wyspa Małgorzaty|wyspie „Królików”]], a Henryk i jego dwaj synowie zostali zwolnieni z niewoli<ref name="Markó" />. Gdy [[V. István|Stefan V]] wstąpił na tron ​​węgierski w maju 1270 r., po śmierci ojca, kilku baronów, w tym Henryk i jego synowie, przekazali swoje zamki wzdłuż zachodnich granic [[Ottokar II|Ottokarowi II]]. Następne dwa lata spędzili na wygnaniu na dworze Ottokara w Pradze<ref name="Zsoldos2007" />. Ich zdrada spowodowało wojnę między Węgrami a Czechami, która trwała do zawarcia [[Traktat z Pozsony (1271)|pokoju w Pozsony]] w lipcu 1271 r.<ref name="Zsoldos2007" />
−
 
 
−
<small><small>Nicholas Kőszegi first appeared in contemporary records in March 1265, when he participated in the [[Battle of Isaszeg (1265)|Battle of Isaszeg]] alongside his father Henry and brother Ivan. During the civil war between [[Béla IV of Hungary]] and his son [[Stephen V of Hungary|Duke Stephen]], Nicholas' father was a staunch supporter of the king and led the royal army against the duke. However Stephen gained a decisive victory over his father's army, and Henry Kőszegi and his two sons were captured.{{sfn|Zsoldos|2007|p=72}} The Kőszegis were being held as prisoners and after the Battle of Isaszeg, Béla IV was forced to accept the authority of Stephen in the eastern parts of the kingdom. On 23 March 1266, father and son confirmed the peace in the Convent of the Blessed Virgin on [[Margaret Island|'Rabbits' Island]] and Henry and his two sons, alongside others, were released from captivity.{{sfn|Markó|2006|p=236}} When Stephen V ascended the Hungarian throne in May 1270, following his father's death, several barons, including Henry and his sons handed over their castles along the western borders to [[Ottokar II of Bohemia|Ottokar II]]. They had spent the next two years in exile at Ottokar's court in [[Prague]].{{sfn|Zsoldos|2007|pp=123–124}} Their departure caused a war between Hungary and Bohemia, which lasted until the conclusion of [[Peace of Pressburg (1271)|an agreement in Pressburg]] in July 1271.{{sfn|Zsoldos|2007|p=132}} </small></small>
 
−
 
 
−
[[Kőszegi I. Henrik|Henryk I Kőszegi]] i jego synowie wrócili z Czech na Węgry po śmierci [[V. István|Szczepana]] latem 1272 roku. Na tron ​​wstąpił dziesięcioletni syn [[IV. László|Władysław IV]]. Podczas jego niepłnoletności wiele grup baronów walczyło ze sobą o władzę i wpływy. Przybywający Henryk Kőszegi brutalnie zamordował kuzyna Władysława, [[Béla z Macsó|Belę z Maczwy]], jedynego dorosłego mężczyznę z dynastii Arpadów. [[Kőszegi]] weszli w sojusz z klanem [[Gutkeled]] i '''rodem''' [[Geregye]], tworząc jedną z dwóch głównych grup '''baronowych''' (w drugiej dominowały klan [[Csák]] i '''ród''' [[Monoszló]]). Ojciec Mikołaja stał się kluczową postacią na wczesnym etapie ery tak zwanej anarchii feudalnej. Gdy Henryk '''wzmocnił''' swoją dominację w radzie królewskiej, Mikołaj służył jako [[ispán]] komitatu [[Szana]] w Dolnej [[Slawonia|Slawonii]] w latach 1273–1274, gdzie jego ojciec działał jako ban.<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 21–24, 47, 153, 171, 186, 188,  195,199, 202.</ref> Następnie Mikołaj został nazwany ''ispánem'' [[Rojcsa]] (obecnie [[Rovišće]], Chorwacja), która leżała na terytorium komitatu [[Križevci]] (Kőrös) w latach 1274–1279.<ref name="Zsoldos2011" /> Pod koniec września 1274 r. [[Csák I. Péter|Piotr I Csák]] pokonał zjednoczone siły [[Kőszegi]]ch i [[Gutkeled]]ów w [[Föveny|bitwie pod Föveny]]. Henryk Kőszegi poległ, ale jego synom Mikołajowi i Iwanowi udało się zbiec z pola bitwy, wycofując swoje wojska na pogranicze Węgier i Austrii. Następnie Piotr Csák i młody Władysław IV zebrali armię przeciwko domowi Kőszegich jesienią 1274 r .; ich wojska wkroczyły na Węgry Zachodnie, plądrując ziemie braci. Mikołaj i Ivan zabarykadowali się w zamku Szalónak (dzisiejszy Stadtschlaining, Austria). Armia królewska obległa fort, ale nie udało mu się go zdobyć z powodu nadchodzącej zimy. Dzięki swoim ambitnym i pozbawionym skrupułów synom rodzina Kőszegi przeżyła śmierć ''pater familias'' klanu.<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 397–400, 415, 434, 436–438, 442, 454, 473.</ref><ref name="Zsoldos2003">Zsoldos, Attila (2003). ''III. András''. In Szovák, Kornél; Szentpéteri, József; Szakács, Margit (red.). ''Szent István és III. András'' [''Święty Stefan i Andrzej III'']. Kossuth Kiadó. str. 145, 149, 169, 181, 197, 199.</ref>
 
  
−
<small><small>Henry Kőszegi and his sons returned from Bohemia to Hungary following Stephen's death in the summer of 1272. His ten-year-old son [[Ladislaus IV of Hungary|Ladislaus IV]] ascended the throne. During his minority, many groupings of barons fought against each other for supreme power. The arriving Henry Kőszegi brutally murdered Ladislaus' cousin, [[Béla of Macsó]], the only adult male member of the [[Árpád dynasty]]. The Kőszegis entered alliance with the [[Gutkeled (gens)|Gutkeleds]] and the [[Geregye (genus)|Geregyes]], forming one of the two main baronial groups (the other one was dominated by the [[Csák (genus)|Csák]] and [[Monoszló (genus)|Monoszló]] clans). Nicholas' father became a key figure in the early stage of the era of so-called feudal anarchy. When Henry extended his dominance in the royal council, Nicholas served as ''[[ispán]]'' of Szana County in [[Slavonia|Lower Slavonia]], from 1273 to 1274, where his father acted as [[Ban of Slavonia|ban]].{{sfn|Zsoldos|2011|p=202}} Subsequently, Nicholas was styled as ''ispán'' of [[Rovišće|Rojcsa]] (today Rovišće, [[Croatia]]), which laid in the territory of [[Križevci (former county)|Križevci (Kőrös) County]], in the period between 1274 and 1279.{{sfn|Zsoldos|2011|p=188}} In late September 1274, [[Peter I Csák|Peter Csák]] defeated the united forces of the Kőszegis and the Gutkeleds at the [[Battle of Föveny]]. Henry Kőszegi was killed, but his sons Nicholas and Ivan managed to flee the battlefield, withdrawing their troops to the borderlands between Hungary and [[Duchy of Austria|Austria]]. Thereafter Peter Csák and the young Ladislaus IV gathered an army against the Kőszegis' domain in the autumn of 1274; their troops marched into Western Hungary, pillaging the brothers' landholdings. Nicholas and Ivan barricaded themselves in the castle of [[Stadtschlaining|Szalónak]] (present-day Stadtschlaining, Austria). The royal army besieged the fort, but failed to capture it because of the coming winter. Through his ambitious and unscrupulous sons, the Kőszegi family survived their paterfamilias' death.{{sfn|Szűcs|2002|pp=397–398}}{{sfn|Zsoldos|2003|p=145}} </small></small>
+
Henryk I i jego synowie wrócili z Czech na Węgry po śmierci Stefana V latem 1272 roku. Na tron ​​wstąpił dziesięcioletni [[IV. László|Władysław IV]], syn zmarłego Stefana. Podczas jego niepełnoletności wiele grup baronów walczyło ze sobą o władzę i wpływy. Przybywający Henryk brutalnie zamordował kuzyna Władysława, [[Béla z Macsó|Belę z Maczwy]], jedynego dorosłego mężczyznę z dynastii Arpadów. [[Kőszegi]] weszli w sojusz z klanem [[Gutkeled]] i rodem [[Geregye]], tworząc jedną z dwóch głównych grup baronialnych (w drugiej dominowali: klan [[Csák]]ów i ród [[Monoszló]]). Ojciec Miklósa stał się kluczową postacią na wczesnym etapie ery tak zwanej anarchii feudalnej. Gdy Henryk ugruntował swoją dominację w radzie królewskiej, Miklós służył jako [[ispán]] komitatu [[Szana]] w Dolnej [[Slawonia|Slawonii]] w latach 1273–1274, gdzie jego ojciec działał jako ban.<ref name="Zsoldos2011">Zsoldos, Attila (2011). ''Magyarország világi archontológiája, 1000–1301'' [''Świecka archontologia Węgier, 1000–1301'']. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 21–24, 47, 153, 171, 186, 188,  195,199, 202.</ref> Następnie Miklós został ispánem [[Rojcsa]] (obecnie [[Rovišće]], Chorwacja), która leżała na terytorium komitatu [[Križevci]] (Kőrös) w latach 1274–1279.<ref name="Zsoldos2011" /> Pod koniec września 1274 r. [[Csák I. Péter|Piotr I Csák]] pokonał zjednoczone siły Kőszegich i Gutkeledów w [[Föveny|bitwie pod Föveny]]. Henryk Kőszegi poległ, ale jego synom: Miklósowi i Iwanowi udało się zbiec z pola bitwy, wycofując swoje wojska na pogranicze Węgier i Austrii. Następnie Piotr Csák i młody Władysław IV zebrali armię przeciwko rodowi Kőszegich jesienią 1274 r.; ich wojska wkroczyły na Węgry Zachodnie, plądrując ziemie braci. Miklós i Iwan zabarykadowali się w zamku Szalónak (dzisiejszy Stadtschlaining, Austria). Armia królewska obległa fort, ale nie udało się jej go zdobyć z powodu nadchodzącej zimy. Dzięki ambitnym i pozbawionym skrupułów synom ród Kőszegi przeżył śmierć ''pater familias'' klanu.<ref name="Szűcs">Szűcs, Jenő (2002). ''Az utolsó Árpádok'' [''Ostatni Arpadowie'']. Osiris Kiadó. str. 397–400, 415, 434, 436–438, 442, 454, 473.</ref><ref name="Zsoldos2003">Zsoldos, Attila (2003). ''III. András''. In Szovák, Kornél; Szentpéteri, József; Szakács, Margit (red.). ''Szent István és III. András'' [''Święty Stefan i Andrzej III'']. Kossuth Kiadó. str. 145, 149, 169, 181, 197, 199.</ref>
  
 
== Potężny baron ==
 
== Potężny baron ==
Linia 116: Linia 112:
 
=== Bunty przeciwko Władysławowi IV ===
 
=== Bunty przeciwko Władysławowi IV ===
  
−
Pomimo brutalnych działań przeciwko '''monarchii''', Kőszegi odzyskali wpływy i odzyskał władzę wiosną 1275 roku, kiedy Mikołaj został [[palatyn]]em, najbardziej prestiżowym urzędnikiem Królestwa, podczas gdy jego młodszy brat Iwan został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]]. Oprócz swojej godności Mikołaj działał również jako [[ispán]] komitatu [[Sopron]]<ref name="Zsoldos2011" />. Nominacja Mikołaja na palatyna stanowiła punkt zwrotny w historii feudalnej anarchii. Wcześniej rywalizujące ze sobą grupy baronialne delegowały do ​​biura starszych, uhonorowanych baronów, na przykład [[Péc Dénes|Denisa Péca]] lub [[Rátót I. Loránd|Rolanda Rátóta]]. Po 1275 r., gdy Mikołaj złamał tę „tradycję”, wiodący członkowie dwóch głównych „partii” '''postawili się teraz w tej godności'''<ref name="Szőcs">Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 85, 88, 92, 94–95, 223, 253.</ref>. Jako palatyn, Mikołaj potwierdził poprzednią darowiznę królewską i przekazał '''dwudziestą dziesięcinę''' komitatu [[Sopron]] klasztorowi cystersów w [[Borsmonostor]] (dziś Klostermarienberg, gmina Mannersdorf an der Rabnitz w Austrii)<ref name="Szőcs" />. Mikołaj utracił swoją godność jesienią 1275 r., gdy Csákowie weszli do rady królewskiej. Następnie '''grupa''' Csák rozpoczęła '''masową''' kampanię wojskową przeciwko dominacjom Kőszegich i Gutkeledów; '''oddziały''' Piotra Csáka zdewastowały [[Veszprém]], stolicę biskupią [[Kőszegi I. Péter|Piotra Kőszegiego]], brata Mikołaja. [[Gutkeled Joakim|Joachim Gutkeled] i Kőszegi ponownie usunęli swoich przeciwników ze zgromadzenia baronów i szlachty w Budzie około 21 czerwca 1276 r.<ref name="Szűcs" /> Następnie Mikołaj '''był tytułowany''' na [[palatyn]]a i na '''''ispána''''' w komitatch [[Moson]] i [[Sopron]] do następnego roku<ref name="Zsoldos2011" />.
+
Pomimo brutalnych działań przeciwko monarchii, Kőszegi odzyskali wpływy i władzę wiosną 1275 roku, gdy Miklós został [[palatyn]]em, najbardziej prestiżowym urzędnikiem Królestwa, podczas gdy jego młodszy brat Iwan został [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]]. Oprócz swojej godności Miklós działał również jako [[ispán]] komitatu [[Sopron]]<ref name="Zsoldos2011" />. Nominacja Miklósa na palatyna stanowiła punkt zwrotny w historii feudalnej anarchii. Wcześniej rywalizujące ze sobą grupy baronialne delegowały do ​​biura starszych, uhonorowanych baronów, na przykład [[Péc Dénes|Denisa Péca]] lub [[Rátót I. Loránd|Rolanda I Rátóta]]. Po 1275 r., gdy Miklós złamał tę „tradycję”, wiodący członkowie dwóch głównych „partii” zaczęli się nazywać palatynami<ref name="Szőcs">Szőcs, Tibor (2014). ''A nádori intézmény korai története, 1000–1342'' [''Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342'']. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 85, 88, 92, 94–95, 223, 253.</ref>. Jako palatyn, Miklós potwierdził poprzednią darowiznę królewską i przekazał dwudziestą dziesięcinę komitatu [[Sopron]] klasztorowi cystersów w [[Borsmonostor]] (dziś Klostermarienberg, gmina Mannersdorf an der Rabnitz w Austrii)<ref name="Szőcs" />. Miklós utracił swoją godność jesienią 1275 r., gdy Csákowie weszli do rady królewskiej. Następnie grupa Csáka rozpoczęła zmasowaną kampanię wojskową przeciwko dominiom Kőszegich i Gutkeledów; oddziały Piotra Csáka zdewastowały [[Veszprém]], stolicę biskupią Piotra Kőszegiego, brata Miklós. [[Gutkeled Joakim|Joachim Gutkeled]] i Kőszegi ponownie usunęli swoich przeciwników ze zgromadzenia baronów i szlachty w Budzie około 21 czerwca 1276 r.<ref name="Szűcs" /> W następnym roku Miklós został powołany na palatyna i [[ispán]]a komitatów: [[Moson]] i [[Sopron]]<ref name="Zsoldos2011" />.
−
 
 
−
<small><small>Despite their violent actions against the monarch, the Kőszegis regained their influence and retook the power by the spring of 1275, when Nicholas became Palatine, the most prestigious position, while his younger brother Ivan was made Ban of Slavonia. Beside his dignity, Nicholas also functioned as ''ispán'' of [[Sopron County]].{{sfn|Zsoldos|2011|pp=21, 199}} Nicholas' appointment as Palatine marked a turning point in the history of the feudal anarchy. Prior to that, the rivaling baronial groups delegated elderly honored barons to the office, for instance, [[Denis Péc]] or [[Roland I Rátót|Roland Rátót]]. After 1275, when Nicholas broke this "tradition", the leading members of the two major "parties" have now placed themselves in this dignity.{{sfn|Szőcs|2014|p=85}} As Palatine, Nicholas confirmed the previous royal donation and ceded the twentieth [[tithe]] of Sopron County to the [[Cistercians|Cistercian]] monastery at Borsmonostor (today Klostermarienberg, a borough of [[Mannersdorf an der Rabnitz]] in Austria).{{sfn|Szőcs|2014|p=253}} Nicholas lost his dignity by the autumn of 1275, when the Csáks retook the positions in the royal council. Thereafter the Csák group launched a massive military campaign against the Kőszegi and Gutkeled dominions; Peter Csák's troops devastated [[Veszprém]], the episcopal see of Peter Kőszegi, Nicholas' brother. [[Joachim Gutkeled]] and the Kőszegis again removed their opponents from power at an assembly of the barons and noblemen at [[Buda]] around 21 June 1276.{{sfn|Szűcs|2002|pp=398–400}} Subsequently, Nicholas was styled as Palatine of Hungary and ''ispán'' of [[Moson County|Moson]] and Sopron counties until the next year.{{sfn|Zsoldos|2011|pp=21, 171, 199}} </small></small>
 
  
 
[[File:Léka légifotó1.jpg|thumb|left|[[Zamek Lockenhaus]] (Léka), własność Mikołaja Kőszegiego i jego następców do wczesnych lat XIV wieku]]
 
[[File:Léka légifotó1.jpg|thumb|left|[[Zamek Lockenhaus]] (Léka), własność Mikołaja Kőszegiego i jego następców do wczesnych lat XIV wieku]]
  
−
Sojusznik Kőszegich, Joachim Gutkeled, zmarł podczas walki z [[Babonić]]iami w kwietniu 1277 r. Miesiąc później zgromadzenie ogólne ogłosiło, że [[IV. László|Władysław IV]] osiągnął pełnoletność, co również upoważniało go do przywrócenia wewnętrznego pokoju wszelkimi możliwymi środkami. Wydarzenia te zakończyły pięcioletnie chaotyczne warunki w królestwie. [[Kőszegi]]sowie i [[Babonić]]iowie podzielili między siebie '''posiadłości''' [[Gutkeled]]ów na granicy Zadunaja i Slawonii. '''Tymczasem''' w drugiej połowie lat 70. XIII wieku Mikołaj i Iwan przekazali rodzinne posiadłości ziemskie w komitacie [[Varaždin]] swojemu młodszemu bratu Henrykowi. W trakcie podziału ziem między dwóch starszych braci w 1279 r. Iwan otrzymał Kőszeg, [[Borostyánkő]] (dzisiejszy Bernstein, Austria) i [[Sárvár]], zaś [[Szentvid]] i [[Léka]] (dzisiejszy Lockenhaus, Austria) przeszły na własność Mikołaja<ref name="Zsoldos2010">Zsoldos, Attila (2010). ''A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története"'' [''Synowie Henryka: „Rodzinna historia” Kőszegich z klanu Héder'']. Vasi Szemle. '''64''' (6): str. 653–655, 657.</ref>. W nadchodzących dziesięcioleciach Mikołaj Kőszegi rozszerzył swoje wpływy na południowo-zachodnie część [[Zadunaje|Zadunaja]], przejmując duże ziemie i wioski, chociaż w bardziej umiarkowany sposób w porównaniu do jego młodszych braci, Iwana i Henrykao, którzy byli jednymi z najpotężniejszych oligarchów w królestwie przez koniec XIII wieku.<ref name="Markó" /> Niekiedy przed 1292 r. Mikołaj przejmował zamek [[Pölöske]] od [[Hahót III. Miklós|Mikołaja III Hahóta]]. Brat tego ostatniego, [[Hahót III. Arnold|Arnold III Hahót]], bezskutecznie próbował odzyskać fort w tym roku. Mikołaj nabył także niektóre posiadłości w Górnej Slawonii i zamek [[Rohonc]] w komitacie [[Vas]] (obecnie Rechnitz w Austrii), gdzie jego syn imiennik mieszkał na stałe, a jego '''potomkowie przyjęli nazwisko po tym forcie''', który należał do zmarłego [[Ják Csépán|Csépán Ják]] bez spadkobierców. Jest również prawdopodobne, że zbudował i był właścicielem zamku [[Nagykanizsa]] w komitacie [[Zala]].<ref name="Zsoldos2010">Zsoldos, Attila (2010). ''A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története"'' [''Synowie Henryka: „Rodzinna historia” Kőszegich z klanu Héder'']. Vasi Szemle. '''64''' (6): str. 653–655, 657.</ref>
+
Sojusznik Kőszegich, Joachim Gutkeled, zmarł podczas walki z [[Babonić]]iami w kwietniu 1277 r. Miesiąc później [[zgromadzenie]] ogólne ogłosiło, że [[IV. László|Władysław IV]] osiągnął pełnoletność, co również upoważniało go do przywrócenia wewnętrznego pokoju wszelkimi możliwymi środkami. Wydarzenia te zakończyły pięcioletnie chaotyczne warunki w królestwie. Kőszegisowie i Babonićiowie podzielili między siebie posiadłości [[Gutkeled]]ów na granicy Zadunaja i Slawonii. Tymczasem w drugiej połowie lat 70. XIII wieku Miklós i Iwan przekazali rodzinne posiadłości ziemskie w komitacie [[Varaždin]] swojemu młodszemu bratu Henrykowi II. W trakcie podziału ziem między dwóch starszych braci w 1279 r. Iwan otrzymał Kőszeg, [[Borostyánkő]] (dzisiejszy Bernstein, Austria) i [[Sárvár]], zaś [[Szentvid]] i [[Léka]] (dzisiejszy Lockenhaus, Austria) przeszły na własność Miklósa<ref name="Zsoldos2010">Zsoldos, Attila (2010). ''A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története"'' [''Synowie Henryka: „Rodzinna historia” Kőszegich z klanu Héder'']. Vasi Szemle. '''64''' (6): str. 653–655, 657.</ref>. W nadchodzących dziesięcioleciach Miklós rozszerzył swoje wpływy na południowo-zachodnie część Zadunaja, przejmując duże ziemie i wioski, chociaż w bardziej umiarkowany sposób w porównaniu do jego młodszych braci, Iwana i Henryka, którzy byli jednymi z najpotężniejszych oligarchów w królestwie przez koniec XIII wieku.<ref name="Markó" /> Niekiedy przed 1292 r. Miklós przejmował zamek [[Pölöske]] od [[Hahót III. Miklós|Mikołaja III Hahóta]]. Brat tego ostatniego, [[Hahót III. Arnold|Arnold III Hahót]], bezskutecznie próbował odzyskać fort w tym roku. Miklós nabył także niektóre posiadłości w Górnej Slawonii i zamek [[Rohonc]] w komitacie [[Vas]] (obecnie Rechnitz w Austrii), gdzie jego syn-imiennik mieszkał na stałe, a jego potomkowie przyjęli nazwisko od nazwy fortu, który należał do zmarłego bezpotomnie [[Ják Csépán|Csépána Jáka]]. Jest również prawdopodobne, że zbudował i był właścicielem zamku [[Nagykanizsa]] w komitacie [[Zala]].<ref name="Zsoldos2010">Zsoldos, Attila (2010). ''A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története"'' [''Synowie Henryka: „Rodzinna historia” Kőszegich z klanu Héder'']. Vasi Szemle. '''64''' (6): str. 653–655, 657.</ref>
−
 
 
−
<small><small>The Kőszegis' ally Joachim Gutkeled died while battling against the [[Babonići]] in April 1277. A month later, the general assembly declared Ladislaus IV to be of age, who was also authorized to restore internal peace with all possible means. These events ended the five-year chaotic conditions in the realm. The Kőszegis and the Babonići divided the Gutkeled's province between each other on the border of Transdanubia and Slavonia. Sometimes in the second half of the 1270s, Nicholas and Ivan handed over the family's landholdings in [[Varaždin County (former)|Varaždin County]] to their much younger brother Henry. In the course of the division of lands between the two elder brothers in 1279, Ivan was granted [[Kőszeg]], [[Bernstein Castle|Borostyánkő]] (present-day Bernstein, Austria) and [[Sárvár]], while [[Velem|Szentvid]] and [[Lockenhaus|Léka]] (present-day Lockenhaus, Austria) went to Nicholas' property.{{sfn|Zsoldos|2010|pp=653–654}} In the upcoming decades, Nicholas Kőszegi extended his influence in Southwest Transdanubia, acquiring large-scale landholdings and villages, although in a more moderate way in comparison to his younger brothers, Ivan and Henry, who were among the most powerful [[Oligarch (Kingdom of Hungary)|oligarchs]] in the kingdom by the end of the 13th century.{{sfn|Markó|2006|p=236}} Sometimes before 1292, Nicholas seized the castle of [[Pölöske]] from [[Nicholas III Hahót|Nicholas Hahót]]. The latter's brother [[Arnold III Hahót|Arnold Hahót]] unsuccessfully tried to recover the fort in that year. Nicholas also acquired some estates in Upper Slavonia and the castle of [[Rechnitz|Rohonc]] in [[Vas County (former)|Vas County]] (present-day Rechnitz in Austria), where his namesake son resided permanently and his descendants took their surname after this fort, which beforehand belonged to [[Csépán II Ják|Csépán Ják]], who died without heirs. It is also plausible he built and owned the castle of [[Nagykanizsa|Kanizsa]] in [[Zala County (former)|Zala County]].{{sfn|Zsoldos|2010|pp=655, 657}} </small></small>
 
  
 
[[File:Ödes Schloß CF9A9997.jpg|thumb|right|Ruiny zamku [[Rechnitz]] (Rohonc), własność Miklósa Kőszegiego i jego następców do początków XV wieku]]
 
[[File:Ödes Schloß CF9A9997.jpg|thumb|right|Ruiny zamku [[Rechnitz]] (Rohonc), własność Miklósa Kőszegiego i jego następców do początków XV wieku]]
  
−
Od 1277 r. ród Kőszegich buntował się przeciwko [[IV. László|Władysławowi IV]]; '''zmotywowany politycznie''' Iwan Kőszegi zaprosił nawet dalekiego krewnego króla [[II. András|Andrzeja Weneckiego]] na tron ​​węgierski w 1278 r. Jednak zwycięstwo nad [[Ottokar II|Ottokarem II]] w [[Bitwa pod Suchymi Krutami|bitwie pod Suchymi Krutami]] 26 sierpnia wzmocniło krajową pozycję polityczną Władysława<ref name="Markó" />. Następnie bracia Kőszeg zobowiązali się do lojalności wobec Władysława IV na początku 1279 r.<ref name="Szűcs" /> Miklós pełnił funkcję [[Ban całej Slawonii|bana slawońskiego]] od jesieni 1280 do 1281 roku.<ref name="Zsoldos2011" /> Pełniąc tę ​​funkcję, on i jego dwaj bracia rabowali majątki diecezji zagrzebskiej w różnych okresach w kolejnych miesiącach. W rezultacie [[Timót|Tymoteusz]], [[Biskup Zagrzebia|biskup zagrzebski]] ekskomunikował ich w marcu 1281 r.<ref name="Zsoldos2003" /> Pod koniec 1283 r. Władysław IV ponownie poprowadził nieudaną kampanię przeciwko fortom Iwana Kőszegiego. Wraz z '''braćmi''' Miklós udzielił pomocy Iwanowi. Po upadku Władysława Miklós, [[Kőszegi II. Henrik|Henryk]] i biskup [[Kőszegi I. Péter|Piotr]] wtargnęli na południowe Zadunaje i wspólnie zaatakowali biskupie miasto Pecz w marcu 1284 r.<ref name="Szűcs" /> Po porażce Władysław musiał pogodzić się z braćmi Kőszegimi wiosną 1284 r. Miklós został [[palatyn]]em po raz trzeci w swojej karierze; poza tym był także [[ispán]]em komitatu [[Pozsony]]. Oba urzędy pełnił co najmniej do 1285 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Palatyn Miklós nie miał własnego '''piśmiennego personelu''', ponieważ jego statut został wydany przez kancelarię królewską w dniu ustawodawczym 20 sierpnia 1284 r.<ref name="Szőcs" />
+
Od 1277 r. ród Kőszegich buntował się przeciwko Władysławowi IV; zmotywowany politycznie Iwan Kőszegi zaprosił nawet dalekiego krewnego króla [[II. András|Andrzeja Weneckiego]] na tron ​​węgierski w 1278 r. Jednak zwycięstwo nad [[Ottokar II|Ottokarem II]] w [[Bitwa pod Suchymi Krutami|bitwie pod Suchymi Krutami]] 26 sierpnia wzmocniło krajową pozycję polityczną Władysława<ref name="Markó" />. Następnie bracia Kőszegi zobowiązali się do lojalności wobec Władysława IV na początku 1279 r.<ref name="Szűcs" /> Miklós pełnił funkcję [[Ban całej Slawonii|bana slawońskiego]] od jesieni 1280 do 1281 roku.<ref name="Zsoldos2011" /> Pełniąc tę ​​funkcję, on i jego dwaj bracia rabowali majątki diecezji zagrzebskiej w różnych okresach w kolejnych miesiącach. W rezultacie [[Timót|Tymoteusz]], [[Biskup Zagrzebia|biskup Zagrzebia]] ekskomunikował ich w marcu 1281 r.<ref name="Zsoldos2003" /> Pod koniec 1283 r. Władysław IV ponownie poprowadził nieudaną kampanię przeciwko fortom Iwana. Miklós wraz z braćmi udzielił pomocy Iwanowi. Po upadku Władysława Miklós, [[Kőszegi II. Henrik|Henryk II]] i biskup [[Kőszegi I. Péter|Piotr I]] wtargnęli na południowe Zadunaje i wspólnie zaatakowali biskupie miasto Pecz w marcu 1284 r.<ref name="Szűcs" /> Po porażce Władysław musiał pogodzić się z braćmi Kőszegimi wiosną 1284 r. Miklós został [[palatyn]]em po raz trzeci w swojej karierze; poza tym był także [[ispán]]em komitatu [[Pozsony]]. Oba urzędy pełnił co najmniej do 1285 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Palatyn Miklós nie miał własnego pisarza, dlatego jego statut został wydany przez kancelarię królewską w dniu ustawodawczym 20 sierpnia 1284 r.<ref name="Szőcs" />
−
 
 
−
<small><small>From 1277, the Kőszegi family was in rebellion against Ladislaus IV; the politically motivated Ivan Kőszegi even invited the king's distant relative [[Andrew III of Hungary|Andrew the Venetian]] to the Hungarian throne in 1278. However the victory over Ottokar II in the [[Battle on the Marchfeld]] on 26 August strengthened Ladislaus' domestic political positions.{{sfn|Markó|2006|p=13}} Thereafter the Kőszegi brothers pledged allegiance to Ladislaus IV in early 1279.{{sfn|Szűcs|2002|p=415}} Nicholas served as Ban of Slavonia from the autumn of 1280 to 1281.{{sfn|Zsoldos|2011|p=47}} In this capacity, he and his two brothers plundered the estates of the [[Roman Catholic Archdiocese of Zagreb|Diocese of Zagreb]] at various times in the following months. As a result, [[Timothy, Bishop of Zagreb]] [[Excommunication (Catholic Church)|excommunicated]] them in March 1281.{{sfn|Zsoldos|2003|p=149}} At the end of 1283, Ladislaus IV again led an unsuccessful campaign against Ivan Kőszegi's forts. Along with his brothers, Nicholas provided help to Ivan. Having Ladislaus failed, Nicholas, Henry and Bishop Peter stormed into Southern Transdanubia and jointly invaded and besieged the episcopal town of [[Pécs]] in March 1284.{{sfn|Szűcs|2002|p=434}} Following his failure, Ladislaus had to reconcile with the Kőszegi brothers in the spring of 1284. Nicholas was made Palatine for the third time in his career; beside that he was also ''ispán'' of [[Pozsony County]]. He held both offices until at least December 1285.{{sfn|Zsoldos|2011|pp=22, 186}} Palatine Nicholas had no own literate staff, as his charter was issued by the royal chancellery at the legislative day of 20 August 1284.{{sfn|Szőcs|2014|p=223}} </small></small>
 
−
 
 
−
W 1285 r., gdy [[Albert I]], książę Austrii poprowadził swoje siły przeciwko prowincji Iwana po serii plądrowań i grabieży, i zamierzał oblegać zamek [[Borostyánkő]], Iwan ponownie zwrócił się o pomoc do Miklósa, Piotra i Henryka, którzy zrekrutowali armię 1000 osób<ref name="Szűcs" />. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na '''sobór królewski''', Władysław przeprowadził sam zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków '''grupy baronowej''' [[Kőszegi]]-[[Borsa]] z '''organu rządowego'''. Pomijając także arystokratycznych rywali Kőszegich, król mianował na wysokie stanowiska własnych lojalnych rycerzy i '''mniejszych arystokratów'''. Możliwe, że Miklós stracił w tym czasie oba urzędy. Następnie Władysław IV rozpoczął swoją piątą i ostatnią kampanię królewską przeciwko terytorium Kőszegich w listopadzie 1286 r. Król przejął Kőszeg, ale Iwanowi udało się zbiec. Jednocześnie na północnym froncie wojny Miklós i [[Péc Apor|Apor Péc]] oblegli i zdobyli zamek '''Pressburg''', niszcząc okolicę (zamek został odzyskany dla korony królewskiej dopiero w następnym roku). Żołnierze Borsasa przybyli z Transtisii; są wspólnymi żołnierzami pokonanymi w marcu przez armię Władysława nad rzeką Żytawą (Żytawa).<ref name="Szűcs" /> Po nowym pojednaniu Miklós został mianowany [[Ban całej Slawonii|banem Slawonii]], po raz pierwszy wspomniany na tym stanowisku w czerwcu 1287 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Ciągłe napady Iwana po łupy w Austrii i [[Styria|Styrii]] przechodzą w wojnę na wielką skalę („Güssing Feud”; niemiecki: Güssinger Fehde) z księciem Albertem w 1289 roku. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic Kőszeg, w tym dwa zamki Miklósa, [[Rohonc]] (maj) i [[Szentvid]] (grudzień).<ref name="Szűcs" />
 
  
−
<small><small>In 1285, when [[Albert I of Germany|Albert I, Duke of Austria]] led his forces against Ivan's province after his series of looting and pillaging raids, and intended to besiege Borostyánkő Castle, Ivan again sought assistance from Nicholas, Peter and Henry, who recruited an army of 1,000 people.{{sfn|Szűcs|2002|p=434}} In order to eliminate the powerful barons' influence over the royal council, Ladislaus managed a [[self-coup]] in September 1286, expelling members of the [[Kőszegi family|Kőszegi]]–[[Borsa (genus)|Borsa]] baronial group from the government body. Also Neglecting the Kőszegis' aristocratic rivals, the king appointed his own loyal soldiers and lesser nobles to the high positions. It is possible that Nicholas also lost his both offices during that time. Thereafter Ladislaus IV launched his fifth and last royal campaign against the Kőszegi territory in November 1286. The king seized Kőszeg, but Ivan managed to escape. Simultaneously, on the northern front of the war, Nicholas Kőszegi and [[Apor Péc]] besieged and captured [[Bratislava Castle|Pressburg Castle]], devastating the surrounding region (the castle was only recovered to the royal crown in the next year). The Borsas' troops arrived from [[Tiszántúl|Transtisia]]; they joint troops defeated Ladislaus' army at the river [[Žitava (river)|Zsitva]] (Žitava) in March.{{sfn|Szűcs|2002|pp=436–438}} After a new reconciliation, Nicholas Kőszegi was appointed Ban of Slavonia, he was first mentioned in this capacity in June 1287.{{sfn|Zsoldos|2011|p=47}} Ivan's continuous looting raids in Austria and Styria resulted a large-scale war ("Güssing Feud"; {{lang-de|Güssinger Fehde}}) with Duke Albert throughout in 1289. The Austrians captured at least 30 fortresses and settlements along the western borders from the Kőszegis, including Nicholas' two castles, Rohonc (May) and Szentvid (December).{{sfn|Szűcs|2002|p=442}} </small></small>
+
W 1285 r., gdy [[Albert I]], książę Austrii poprowadził swoje siły przeciwko prowincji Iwana po serii plądrowań i grabieży, i zamierzał oblegać zamek [[Borostyánkő]], Iwan ponownie zwrócił się o pomoc do Miklósa, Piotra i Henryka, którzy zrekrutowali armię 1.000 osób<ref name="Szűcs" />. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski Władysław IV przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy baronialnej [[Kőszegi]]-[[Borsa]] z organu rządzącego. Pomijając także arystokratycznych rywali Kőszegich, król mianował na wysokie stanowiska własnych lojalnych rycerzy i mniejszych wpływowych arystokratów. Możliwe, że Miklós stracił w tym czasie oba urzędy. Następnie Władysław IV rozpoczął swoją piątą i ostatnią kampanię królewską przeciwko terytorium Kőszegich w listopadzie 1286 r. Król przejął Kőszeg, ale Iwanowi udało się zbiec. Jednocześnie na północnym froncie wojny Miklós i [[Péc Apor|Apor Péc]] oblegli i zdobyli zamek Pozsony, niszcząc okolicę (zamek został odzyskany dla korony królewskiej dopiero w następnym roku). Żołnierze Borsy przybyli z [Kraj Zacisański|Zacisia]]; są wspólnymi żołnierzami pokonanymi w marcu przez armię Władysława nad rzeką Żytawą (Żytawa).<ref name="Szűcs" /> Po nowym pojednaniu Miklós został mianowany [[Ban całej Slawonii|banem slawońskim]], po raz pierwszy wspomniany na tym stanowisku w czerwcu 1287 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Ciągłe napady Iwana po łupy w Austrii i [[Styria|Styrii]] przechodzą w wojnę na wielką skalę („Güssing Feud”; niemiecki: Güssinger Fehde) z księciem Albertem w 1289 roku. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic domeny Kőszegich, w tym dwa zamki Miklósa, [[Rohonc]] (maj) i [[Szentvid]] (grudzień).<ref name="Szűcs" />
  
−
Miklós posiadał godność palatyna, zgodnie z '''kartą''' wydaną 8 września 1289 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Innym dokumentem przepisanym następnego dnia, odnoszącym się do [[Básztély II. Rénold|Rénolda Básztély'ego]] jako zasiedziałego palatyna, historyk [[Pauler Gyula|Gyula Pauler]] argumentował, że w królestwie istnieją już dwa palatyny jako '''prekursorzy''' ustanowionej administracji politycznej w późnym okresie panowania [[III. András|Andrzeja III]].<ref name="Szőcs" /> Jednak historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] zakwestionował teorię Paulera, udowadniając, że karta królewska wydana 9 września i jej transkrybowana wersja 30 września były nieautentyczne<ref name="Szőcs" />. Historyk [[Szőcs Tibor|Tibor Szőcs]] uważa, że Miklós Kőszegi bezprawnie użył tytułu palatyna we wrześniu 1289 r., bez uznania monarchy. Opowiadają się za niektórymi tekstami na temat nieautentycznych '''czarterów''' z tego okresu na podstawie autentycznych dokumentów<ref name="Szőcs" />. Miklós był został nazwany „ispán” komitatu [[Somogy]] od 1289 do 1295.<ref name="Zsoldos2011" />
+
Miklós posiadał godność palatyna, zgodnie z dokumentem wydanym 8 września 1289 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Innym dokumentem przepisanym następnego dnia, odnoszącym się do [[Básztély II. Rénold|Reynolda Básztélyego]] jako zasiedziałego palatyna, historyk [[Pauler Gyula|Gyula Pauler]] argumentował, że w królestwie istnieją już dwa palatyny jako poprzednicy ustanowionej administracji politycznej w późnym okresie panowania [[III. András|Andrzeja III]].<ref name="Szőcs" /> Jednak historyk [[Zsoldos Attila|Attila Zsoldos]] zakwestionował teorię Paulera, udowadniając, że dokument królewski wydany 9 września i jego transkrybowana wersja z 30 września były nieautentyczne<ref name="Szőcs" />. Historyk [[Szőcs Tibor|Tibor Szőcs]] uważa, że Miklós bezprawnie użył tytułu palatyna we wrześniu 1289 r., bez nadania monarchy. Opowiadają się za niektórymi tekstami na temat nieautentycznych dokumentów z tego okresu na podstawie autentycznych dokumentów<ref name="Szőcs" />. Miklós był został [[ispán]]em komitatu [[Somogy]] od 1289 do 1295.<ref name="Zsoldos2011" />
−
 
 
−
<small><small>Nicholas Kőszegi held the dignity of Palatine, according to a charter issued on 8 September 1289.{{sfn|Zsoldos|2011|p=23}} As another document, which was transcribed in the next day, refers to [[Reynold Básztély]] as an incumbent palatine, historian Gyula Pauler argued there were two palatines in the kingdom simultaneously during that time, as a precursor of the established political administration during the late reign of Andrew III.{{sfn|Szőcs|2014|p=88}} However historian Attila Zsoldos questioned Pauler's theory, proving that the royal charter, which issued on 9 September, and its transcribed version on 30 September were non-authentic.{{sfn|Szőcs|2014|p=88}} Historian Tibor Szőcs considers that Nicholas Kőszegi arbitrarily used the title of Palatine in September 1289, without the recognition of the monarch. He argues some texts of the non-authentic charters from that period were based on authentic documents.{{sfn|Szőcs|2014|p=92}} Nicholas was styled as ''ispán'' of [[Somogy County (former)|Somogy County]] from 1289 to 1295.{{sfn|Zsoldos|2011|p=195}} </small></small>
 
  
 
=== Zmienne relacje z Andrzejem III ===
 
=== Zmienne relacje z Andrzejem III ===
  
−
Rodzina Kőszegich poparła roszczenie Andrzeja Weneckiego do tronu węgierskiego od początku 1290 roku. [[IV. László|Władysław IV]] został zamordowany przez swoich poddanych w '''Kumanie''' w lipcu 1290 roku. Kilka tygodni później [[III. András|Andrzej III]] został koronowany na króla w [[Székesfehérvár]]. Miklós wraz ze swoimi braćmi, miał nadzieję, że Andrzej odzyska utracone dobra rodzinne i forty od księcia Alberta<ref name="Markó" />. Miklós został [[palatyn]]em około 12 lutego 1991 r.<ref name="Zsoldos2011" />, zastępując [[Abb Amadé|Amadeusza Abę]], który został wysłany do Polski, aby poprowadzić oddziały pomocnicze, aby pomóc Władysławowi Łokietkowi w jego wojnie zjednoczeniowej.<ref name="Zsoldos2003" /> Miklós uczestniczył w kampanii przeciwko Austrii. Jednak [[Hainburg|pokój w Hainburgu]], który zakończył wojnę, nakazał zniszczenie fortec, które Albert przejął od Kőszegich, co leżało w interesie obu monarchów. Kőszegi byli oburzeni działaniem Andrzeja.<ref name="Szűcs" /> Miklós utracił swoją godność do końca roku. Po kilku miesiącach napięcia bracia Kőszegi zbuntowali się przeciwko Andrzejowi wiosną 1292 roku, uznając bratanka zmarłego Władysława, [[Anjou Martell Károly|Karola Martela]] Andegaweńskiego, jako króla Węgier. Podczas gdy Iwan plądrował królewskie posiadłości na Zadunaju, Miklós szturmował i zdobył swoją armię zamki [[Pressburg]] i [[Detrekő]] (dzisiejsze Plavecké Podhradie na Słowacji). Zaczął także oblegać fort [[Szenic]] w komitacie [[Nyitra]] (dzisiejsza Senica, Słowacja), ale Andrzej III wysłał armię na pomocy i skutecznie zmusił wojska Miklósa do odwrotu. Następnie armia królewska pod dowództwem [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]] odzyskała Pressburg i Detroit oraz stłumiła bunt do lipca<ref name="Zsoldos2003" />.
+
Rodzina Kőszegich popierała roszczenie Andrzeja Weneckiego do tronu węgierskiego od początku 1290 roku. Władysław IV został zamordowany przez swoich poddanych w kraju Kumanów w lipcu 1290 roku. Kilka tygodni później Andrzej Wenecki został koronowany na króla w [[Székesfehérvár]] jako  [[III. András|Andrzej III]]. Miklós wraz ze swoimi braćmi, miał nadzieję, że Andrzej odzyska utracone dobra rodzinne i forty od księcia Alberta<ref name="Markó" />. Miklós został [[palatyn]]em około 12 lutego 1991 r.<ref name="Zsoldos2011" />, zastępując [[Abb Amadé|Amadeusza Abę]], który został wysłany do Polski, aby poprowadzić oddziały pomocnicze, by pomóc Władysławowi Łokietkowi w jego wojnie zjednoczeniowej.<ref name="Zsoldos2003" /> Miklós uczestniczył w kampanii przeciwko Austrii. Jednak [[Hainburg|pokój w Hainburgu]], który zakończył wojnę, nakazał zniszczenie fortec, które Albert przejął od Kőszegich, co leżało w interesie obu monarchów. Kőszegi byli oburzeni działaniem Andrzeja.<ref name="Szűcs" /> Miklós utracił swoją godność do końca roku. Po kilku miesiącach napięcia bracia Kőszegi zbuntowali się przeciwko Andrzejowi wiosną 1292 roku, uznając bratanka zmarłego Władysława, [[Anjou Martell Károly|Karola Martela]] Andegaweńskiego, jako króla Węgier. Podczas gdy Iwan plądrował królewskie posiadłości na Zadunaju, Miklós szturmował i zdobył ze swoją armię zamki [[Pozsony]] i [[Detrekő]] (dzisiejsze Plavecké Podhradie na Słowacji). Zaczął także oblegać fort [[Szenic]] w komitacie [[Nyitra]] (dzisiejsza Senica, Słowacja), ale Andrzej III wysłał armię na pomoc i skutecznie zmusił wojska Miklósa do odwrotu. Następnie armia królewska pod dowództwem [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]] odzyskała Pozsony i Detroit oraz stłumiła bunt do lipca<ref name="Zsoldos2003" />.
−
 
 
−
[[File:Bratislava, Hrad, Slovensko.jpg|thumb|right|Miklós Kőszegi oblegał i zajmował zamek [[Pressburg]] dwukrotnie: w 1286 i 1292, przez krótki czas w obu przypadkach]]
 
  
−
Punkt zwrotny w jego orientacji politycznej nastąpił po 1292 r. Miklós nie popierał swojego młodszego brata Iwana, bardziej pozbawionego skrupułów, który pojmał i uwięził [[III. András|Andrzeja III]] podczas jego krótkiej podróży do Slawonii w sierpniu 1292 r. Miklós był zaangażowany w rozwiązanie kryzysu i był wśród lojalnych baronów i szlachty, którzy wysłali swoich krewnych lub znajomych jako zakładników do Iwana w celu uwolnienia Andrzeja III<ref name="Szőcs" />. Podczas gdy Iwan Kőszegi pozostał zbuntowany do końca panowania Andrzeja, Miklós przyrzekł wierność monarsze po ich nieudanym buncie, rozdzielając w ten sposób ich orientacje polityczne<ref name="Markó" />. Miklós służył jako [[palatyn]] przynajmniej od pierwszej połowy 1294 r. do lata 1295 r.<ref name="Zsoldos2011" /> W 1295 r. był także ''ispánem'' komitatu [[Fejér]] na podstawie wielu dokumentów<ref name="Zsoldos2011" />. W tym roku Miklós Kőszegi i [[Balog Pál|Paweł Balog]], [[biskup Peczu]], pomogli królowej matce [[Tomasina Morosini|Tomasinie Morosini]] wydalić zbuntowanego [[Mizse]], byłego palatyna z zamku [[Szekcső]] w komitacie [[Baranya]], po przejęciu władzy od królowej. Z powodzeniem oblegli i zdobyli Szekcső i przekazali go Tomasinie<ref name="Zsoldos2003" />. Po krótkiej przerwie Miklós ponownie funkcjonował jako palatyn, zgodnie z jednym dokumentem z maja 1296 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Według historyka [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldosa]] w pierwszych latach panowania Andrzeja III istniały porozumienia między potężnymi rodzinami [[Aba]] i [[Kőszegi]]; urząd palatyna zmieniał się wśród nich latem każdego roku<ref name="Szőcs" />.
+
[[File:Bratislava, Hrad, Slovensko.jpg|thumb|right|Miklós Kőszegi oblegał i zajmował zamek [[Pozsony]] dwukrotnie: w 1286 i 1292, przez krótki czas w obu przypadkach]]
  
−
[[III. András|Andrzej III]] poślubił [[Agnes von Ungarn|Agnieszkę]], córkę księcia Austrii [[Albert I|Alberta]] w lutym 1296 roku. Następnie, dzięki wsparciu teścia, Andrzej rozpoczął kolejną wojnę z [[Kőszegi]]mi w sierpniu 1296 roku. Podczas gdy niektóre zamki Iwana zostały oblężone, arcybiskup [[Lodomer]] ekskomunikowano braci, w tym Miklós. W październiku armii królewskiej udało się zdobyć tylko Kőszeg i dwa inne forty Iwana.<ref name="Szőcs" /> Podczas kampanii królewskiej Miklós skutecznie bronił [[Somogyvár]] przed armią Andrzeja<ref name="Zsoldos2003" />. Po klęsce Andrzeja król pojednał się z Miklósem '''czasami''' po maju 1297 r., A [[Lodomer]] również zwolnił go z ekskomuniki<ref name="Szőcs" />. Po buncie [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]] pod koniec sierpnia 1297 roku Andrzej III '''przywrócił podwójny system''', a Miklós i Amadeusz Aba zostali mianowani współpalatynami królestwa. Miklós był odpowiedzialny za region Transdanubii (łac.: ''Palatinus citradanubialis'').<ref name="Zsoldos2011" /> W kontekście współczesnym oznaczało to, że sprawował on jurysdykcję nad zachodnimi Węgrami w tym charakterze, podczas gdy Amadeusz Aba nadzorował komitaty we wschodnich Węgrzech (ponieważ „Transdanubia” miało inne znaczenie niż obecnie)<ref name="Szőcs" />. Utrzymywali swoje urzędy do czerwca 1298 roku. Gdy Miklós uczestniczył w '''diecie''' z 1298 roku, byli już nazywani „byłymi” palatynami. Miklós był także uczestnikiem '''diety''', która odbyła się latem 1299 r.,'''kiedy''' jego młodszy brat Henryk przysięgał wierność monarsze. Miklós zmarł do końca 1299 r.<ref name="Szűcs" />
+
Punkt zwrotny w orientacji politycznej Miklósa nastąpił po 1292 r. Miklós nie poparł swojego młodszego brata Iwana, bardziej pozbawionego skrupułów, który pojmał i uwięził [[III. András|Andrzeja III]] podczas jego krótkiej podróży do Slawonii w sierpniu 1292 r. Miklós był zaangażowany w rozwiązanie kryzysu i był wśród lojalnych baronów i szlachty, którzy wysłali swoich krewnych lub znajomych jako zakładników do Iwana w celu uwolnienia Andrzeja III<ref name="Szőcs" />. Podczas gdy Iwan pozostał buntownikiem do końca panowania Andrzeja, Miklós przyrzekł wierność monarsze po ich nieudanym buncie, rozdzielając w ten sposób ich orientacje polityczne<ref name="Markó" />. Miklós służył jako [[palatyn]] przynajmniej od pierwszej połowy 1294 r. do lata 1295 r.<ref name="Zsoldos2011" /> W 1295 r. był także [[ispánem]] komitatu [[Fejér]] na podstawie wielu dokumentów<ref name="Zsoldos2011" />. W tym roku Miklós i [[Balog Pál|Paweł Balog]], [[biskup Peczu]], pomogli królowej matce [[Tomasina Morosini|Tomasinie Morosini]] wydalić zbuntowanego [[Mizse]], byłego palatyna z zamku [[Szekcső]] w komitacie [[Baranya]], po przejęciu władzy od królowej. Z powodzeniem oblegli i zdobyli Szekcső i przekazali go Tomasinie<ref name="Zsoldos2003" />. Po krótkiej przerwie Miklós ponownie funkcjonował jako palatyn, zgodnie z jednym dokumentem z maja 1296 r.<ref name="Zsoldos2011" /> Według historyka [[Zsoldos Attila|Attili Zsoldosa]] w pierwszych latach panowania Andrzeja III istniały porozumienia między potężnymi rodzinami [[Aba]] i [[Kőszegi]]; urząd palatyna zmieniał się wśród nich latem każdego roku<ref name="Szőcs" />.
  
−
<small><small>Andrew III married [[Agnes of Austria (1281–1364)|Agnes]], the daughter of Duke Albert of Austria in February 1296. Afterwards, with his father-in-law's support, Andrew tried to eliminate the Kőszegis' power and launched another war against the family in August 1296. While the Austrian troops besieged Ivan Kőszegi's some castles, Archbishop [[Lodomer, Archbishop of Esztergom|Lodomer]] excommunicated the brothers, including Nicholas. By October, the royal army managed to capture only Kőszeg and two other forts from Ivan Kőszegi.{{sfn|Szőcs|2014|p=94}} During the royal campaign, Nicholas successfully defended [[Somogyvár]] against Andrew's army.{{sfn|Zsoldos|2003|p=199}} After Andrew's failure, the king reconciled with Nicholas sometimes after May 1297, while Lodomer also absolved him from the excommunication.{{sfn|Szőcs|2014|p=95}} After Matthew Csák's rebellion in late August 1297, Andrew III restored the dual system and Nicholas Kőszegi and Amadeus Aba were appointed co-palatines of the kingdom. Nicholas was responsible for the Cisdanubian region ({{lang-la|palatinus citradanubialis}}).{{sfn|Zsoldos|2011|p=24}} In the contemporary context, this meant that he had jurisdiction over Western Hungary in this capacity, while Amadeus Aba supervised the counties in Eastern Hungary (as "Transdanubia" had a different meaning than present days).{{sfn|Szőcs|2014|p=95}} They held their dignity until June 1298. When Nicholas attended the diet of 1298, he was already referred to as "former" Palatine. Nicholas was also a participant of the diet, held in the summer of 1299, where his younger brother Henry pledged allegiance to the monarch too. Nicholas died by the end of 1299.{{sfn|Szűcs|2002|p=473}} </small></small>
+
[[III. András|Andrzej III]] poślubił [[Agnes von Ungarn|Agnieszkę]], córkę księcia Austrii [[Albert I|Alberta]] w lutym 1296 roku. Następnie, dzięki wsparciu teścia, Andrzej rozpoczął kolejną wojnę z Kőszegimi w sierpniu 1296 roku. Podczas gdy niektóre zamki Iwana zostały oblężone, arcybiskup [[Lodomer]] ekskomunikowano braci, w tym Miklósa. W październiku armii królewskiej udało się zdobyć tylko Kőszeg i dwa inne forty Iwana.<ref name="Szőcs" /> Podczas kampanii królewskiej Miklós skutecznie bronił [[Somogyvár]] przed armią Andrzeja<ref name="Zsoldos2003" />. Po klęsce Andrzeja król pojednał się z Miklósem najprawdopodobniej po maju 1297 r., a [[Lodomer]]  zwolnił go również z ekskomuniki<ref name="Szőcs" />. Po buncie [[Csák III. Máté|Mateusza III Csáka]] pod koniec sierpnia 1297 roku Andrzej III przywrócił podwójny system: Miklós i Amadeusz Aba zostali mianowani współpalatynami królestwa. Miklós był odpowiedzialny za region Transdanubii (łac.: ''Palatinus citradanubialis'').<ref name="Zsoldos2011" /> W kontekście współczesnym oznaczało to, że sprawował on jurysdykcję nad zachodnimi Węgrami w tym charakterze, podczas gdy Amadeusz Aba nadzorował komitaty we wschodnich Węgrzech (ponieważ „Transdanubia” miało inne znaczenie niż obecnie)<ref name="Szőcs" />. Utrzymywali swoje urzędy do czerwca 1298 roku. Gdy Miklós uczestniczył w ''[[diecie]]'' z 1298 roku, byli już nazywani „byłymi” palatynami. Miklós był także uczestnikiem ''diety'', która odbyła się latem 1299 r., gdy jego młodszy brat Henryk przysięgał wierność monarsze. Miklós zmarł do końca 1299 r.<ref name="Szűcs" />
  
 
== Przypisy ==
 
== Przypisy ==

Aktualna wersja na dzień 14:15, 7 mar 2021

Strona Autorzy Nota
[1] [2] Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1275) 		Następca:
Rátót I. Loránd Csák I. Péter
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1276-1277) 		Następca:
Csák I. Péter Csák I. Péter


Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1279-1281) ??? 		Następca:
Gutkeled II. Miklós Petar Pakrački


Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1280) 		Następca:
Tétény Péter Tétény Péter
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1284-1285) 		Następca:
1. Kacsics István
2. Péc Dénes		 Aba Makján
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1287) 		Następca:
Gutkeled II. István Babonić I. Radoszló
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1289-1290) 		Następca:
Básztély II. Rénold Mizse
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1291) 		Następca:
Aba Amadé 1. Szente-Mágócs Mihály
2. Aba Amadé
Poprzednik: Ban całej Slawonii
(1293)
Współrządzący:
Kőszegi II. Henrik 		Następca:
1. Radoslav I. Babonić
2. Stjepan III. Babonić		 Babonić I. Radoszló
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1294-1295) 		Następca:
Aba Amadé Aba Amadé
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1296) 		Następca:
Aba Amadé 1. Aba Amadé (tylko w 1296)
2. Csák III. Máté
Poprzednik: Palatyn Królestwa Węgier
(1297-1298)
Współrządzący:
Aba Amadé 		Następca:
Csák III. Máté 1. Péc Apor
2. Rátót II. Loránd

Kőszegi I. Miklós (pol. Mikołaj I Kőszegi, chor. Nikola Gisingovac) (* nieznana, † 1299), węgierski szlachcic. Członek potężnego rodu Kőszegi. Palatyn w różnych okresach między 1275 a 1298. Dwukrotny ban Slawonii. Uczestnik kilku buntów przeciwko władzy królewskiej, w którchy okazał się bardziej umiarkowany i konformistyczny niż jego młodsi bracia. Przysięgał lojalność wobec króla Węgier Andrzeja III po ich nieudanym buncie w 1292 r. Przodek rodziny Rohonci, która dożyła aż do połowy XV wieku.

Rodzina

Miklós urodził się w 1240 roku w zamożnym i wpływowym rodzie Kőszegi, wywodzącego się z klanu Héder, jako syn potężnego pana Henryka I Kőszegi. Jego młodszymi braćmi byli: Iwan, Henryk II, którzy również zostali wyniesieni do godności w okresie panowania króla Andrzeja III oraz Piotr I, biskup Veszprém, od 1275 roku aż do jego zabójstwa w 1289 roku.[1]

Ze szlachcianką o nieznanym imieniu miał dwóch synów: starszym był Mikołaj II (zwany także „Kogut”), który odziedziczył jego domeny i został przodkiem rodziny Rohonci (później Ludbregi), która dożyła aż do połowy XV wieku, ale została uznana za pohańbioną przez króla Zygmunta w 1403 roku. Według genealoga Pála Engela, Mikołaj miał także innego syna, Jana, z przydomkiem „Béri” w jednym dokumencie w 1368 r.[2]

Wczesna kariera

Miklós po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w marcu 1265 r., gdy brał udział w bitwie pod Isaszeg wraz ze swoim ojcem Henrykiem I i bratem Iwanem. Podczas wojny domowej między królem Węgier Belą IV a jego synem księciem Stefanem ojciec Mikołaja był zagorzałym zwolennikiem króla i poprowadził armię królewską przeciwko księciu. Jednak Stefan odniósł decydujące zwycięstwo nad armią ojca, a Henryk II i jego dwaj synowie zostali pojmani.[3] Byli przetrzymywani jako jeńcy do czasu bitwy pod Isaszeg, po której Bela IV został zmuszony do uznania władzy Stefana nad wschodnią częścią królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze Najświętszej Maryi Panny na wyspie „Królików”, a Henryk i jego dwaj synowie zostali zwolnieni z niewoli[1]. Gdy Stefan V wstąpił na tron ​​węgierski w maju 1270 r., po śmierci ojca, kilku baronów, w tym Henryk i jego synowie, przekazali swoje zamki wzdłuż zachodnich granic Ottokarowi II. Następne dwa lata spędzili na wygnaniu na dworze Ottokara w Pradze[3]. Ich zdrada spowodowało wojnę między Węgrami a Czechami, która trwała do zawarcia pokoju w Pozsony w lipcu 1271 r.[3]

Henryk I i jego synowie wrócili z Czech na Węgry po śmierci Stefana V latem 1272 roku. Na tron ​​wstąpił dziesięcioletni Władysław IV, syn zmarłego Stefana. Podczas jego niepełnoletności wiele grup baronów walczyło ze sobą o władzę i wpływy. Przybywający Henryk brutalnie zamordował kuzyna Władysława, Belę z Maczwy, jedynego dorosłego mężczyznę z dynastii Arpadów. Kőszegi weszli w sojusz z klanem Gutkeled i rodem Geregye, tworząc jedną z dwóch głównych grup baronialnych (w drugiej dominowali: klan Csáków i ród Monoszló). Ojciec Miklósa stał się kluczową postacią na wczesnym etapie ery tak zwanej anarchii feudalnej. Gdy Henryk ugruntował swoją dominację w radzie królewskiej, Miklós służył jako ispán komitatu Szana w Dolnej Slawonii w latach 1273–1274, gdzie jego ojciec działał jako ban.[4] Następnie Miklós został ispánem Rojcsa (obecnie Rovišće, Chorwacja), która leżała na terytorium komitatu Križevci (Kőrös) w latach 1274–1279.[4] Pod koniec września 1274 r. Piotr I Csák pokonał zjednoczone siły Kőszegich i Gutkeledów w bitwie pod Föveny. Henryk Kőszegi poległ, ale jego synom: Miklósowi i Iwanowi udało się zbiec z pola bitwy, wycofując swoje wojska na pogranicze Węgier i Austrii. Następnie Piotr Csák i młody Władysław IV zebrali armię przeciwko rodowi Kőszegich jesienią 1274 r.; ich wojska wkroczyły na Węgry Zachodnie, plądrując ziemie braci. Miklós i Iwan zabarykadowali się w zamku Szalónak (dzisiejszy Stadtschlaining, Austria). Armia królewska obległa fort, ale nie udało się jej go zdobyć z powodu nadchodzącej zimy. Dzięki ambitnym i pozbawionym skrupułów synom ród Kőszegi przeżył śmierć pater familias klanu.[5][6]

Potężny baron

Bunty przeciwko Władysławowi IV

Pomimo brutalnych działań przeciwko monarchii, Kőszegi odzyskali wpływy i władzę wiosną 1275 roku, gdy Miklós został palatynem, najbardziej prestiżowym urzędnikiem Królestwa, podczas gdy jego młodszy brat Iwan został banem Slawonii. Oprócz swojej godności Miklós działał również jako ispán komitatu Sopron[4]. Nominacja Miklósa na palatyna stanowiła punkt zwrotny w historii feudalnej anarchii. Wcześniej rywalizujące ze sobą grupy baronialne delegowały do ​​biura starszych, uhonorowanych baronów, na przykład Denisa Péca lub Rolanda I Rátóta. Po 1275 r., gdy Miklós złamał tę „tradycję”, wiodący członkowie dwóch głównych „partii” zaczęli się nazywać palatynami[7]. Jako palatyn, Miklós potwierdził poprzednią darowiznę królewską i przekazał dwudziestą dziesięcinę komitatu Sopron klasztorowi cystersów w Borsmonostor (dziś Klostermarienberg, gmina Mannersdorf an der Rabnitz w Austrii)[7]. Miklós utracił swoją godność jesienią 1275 r., gdy Csákowie weszli do rady królewskiej. Następnie grupa Csáka rozpoczęła zmasowaną kampanię wojskową przeciwko dominiom Kőszegich i Gutkeledów; oddziały Piotra Csáka zdewastowały Veszprém, stolicę biskupią Piotra Kőszegiego, brata Miklós. Joachim Gutkeled i Kőszegi ponownie usunęli swoich przeciwników ze zgromadzenia baronów i szlachty w Budzie około 21 czerwca 1276 r.[5] W następnym roku Miklós został powołany na palatyna i ispána komitatów: Moson i Sopron[4].

Zamek Lockenhaus (Léka), własność Mikołaja Kőszegiego i jego następców do wczesnych lat XIV wieku

Sojusznik Kőszegich, Joachim Gutkeled, zmarł podczas walki z Babonićiami w kwietniu 1277 r. Miesiąc później zgromadzenie ogólne ogłosiło, że Władysław IV osiągnął pełnoletność, co również upoważniało go do przywrócenia wewnętrznego pokoju wszelkimi możliwymi środkami. Wydarzenia te zakończyły pięcioletnie chaotyczne warunki w królestwie. Kőszegisowie i Babonićiowie podzielili między siebie posiadłości Gutkeledów na granicy Zadunaja i Slawonii. Tymczasem w drugiej połowie lat 70. XIII wieku Miklós i Iwan przekazali rodzinne posiadłości ziemskie w komitacie Varaždin swojemu młodszemu bratu Henrykowi II. W trakcie podziału ziem między dwóch starszych braci w 1279 r. Iwan otrzymał Kőszeg, Borostyánkő (dzisiejszy Bernstein, Austria) i Sárvár, zaś Szentvid i Léka (dzisiejszy Lockenhaus, Austria) przeszły na własność Miklósa[8]. W nadchodzących dziesięcioleciach Miklós rozszerzył swoje wpływy na południowo-zachodnie część Zadunaja, przejmując duże ziemie i wioski, chociaż w bardziej umiarkowany sposób w porównaniu do jego młodszych braci, Iwana i Henryka, którzy byli jednymi z najpotężniejszych oligarchów w królestwie przez koniec XIII wieku.[1] Niekiedy przed 1292 r. Miklós przejmował zamek Pölöske od Mikołaja III Hahóta. Brat tego ostatniego, Arnold III Hahót, bezskutecznie próbował odzyskać fort w tym roku. Miklós nabył także niektóre posiadłości w Górnej Slawonii i zamek Rohonc w komitacie Vas (obecnie Rechnitz w Austrii), gdzie jego syn-imiennik mieszkał na stałe, a jego potomkowie przyjęli nazwisko od nazwy fortu, który należał do zmarłego bezpotomnie Csépána Jáka. Jest również prawdopodobne, że zbudował i był właścicielem zamku Nagykanizsa w komitacie Zala.[8]

Ruiny zamku Rechnitz (Rohonc), własność Miklósa Kőszegiego i jego następców do początków XV wieku

Od 1277 r. ród Kőszegich buntował się przeciwko Władysławowi IV; zmotywowany politycznie Iwan Kőszegi zaprosił nawet dalekiego krewnego króla Andrzeja Weneckiego na tron ​​węgierski w 1278 r. Jednak zwycięstwo nad Ottokarem II w bitwie pod Suchymi Krutami 26 sierpnia wzmocniło krajową pozycję polityczną Władysława[1]. Następnie bracia Kőszegi zobowiązali się do lojalności wobec Władysława IV na początku 1279 r.[5] Miklós pełnił funkcję bana slawońskiego od jesieni 1280 do 1281 roku.[4] Pełniąc tę ​​funkcję, on i jego dwaj bracia rabowali majątki diecezji zagrzebskiej w różnych okresach w kolejnych miesiącach. W rezultacie Tymoteusz, biskup Zagrzebia ekskomunikował ich w marcu 1281 r.[6] Pod koniec 1283 r. Władysław IV ponownie poprowadził nieudaną kampanię przeciwko fortom Iwana. Miklós wraz z braćmi udzielił pomocy Iwanowi. Po upadku Władysława Miklós, Henryk II i biskup Piotr I wtargnęli na południowe Zadunaje i wspólnie zaatakowali biskupie miasto Pecz w marcu 1284 r.[5] Po porażce Władysław musiał pogodzić się z braćmi Kőszegimi wiosną 1284 r. Miklós został palatynem po raz trzeci w swojej karierze; poza tym był także ispánem komitatu Pozsony. Oba urzędy pełnił co najmniej do 1285 r.[4] Palatyn Miklós nie miał własnego pisarza, dlatego jego statut został wydany przez kancelarię królewską w dniu ustawodawczym 20 sierpnia 1284 r.[7]

W 1285 r., gdy Albert I, książę Austrii poprowadził swoje siły przeciwko prowincji Iwana po serii plądrowań i grabieży, i zamierzał oblegać zamek Borostyánkő, Iwan ponownie zwrócił się o pomoc do Miklósa, Piotra i Henryka, którzy zrekrutowali armię 1.000 osób[5]. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski Władysław IV przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy baronialnej Kőszegi-Borsa z organu rządzącego. Pomijając także arystokratycznych rywali Kőszegich, król mianował na wysokie stanowiska własnych lojalnych rycerzy i mniejszych wpływowych arystokratów. Możliwe, że Miklós stracił w tym czasie oba urzędy. Następnie Władysław IV rozpoczął swoją piątą i ostatnią kampanię królewską przeciwko terytorium Kőszegich w listopadzie 1286 r. Król przejął Kőszeg, ale Iwanowi udało się zbiec. Jednocześnie na północnym froncie wojny Miklós i Apor Péc oblegli i zdobyli zamek Pozsony, niszcząc okolicę (zamek został odzyskany dla korony królewskiej dopiero w następnym roku). Żołnierze Borsy przybyli z [Kraj Zacisański|Zacisia]]; są wspólnymi żołnierzami pokonanymi w marcu przez armię Władysława nad rzeką Żytawą (Żytawa).[5] Po nowym pojednaniu Miklós został mianowany banem slawońskim, po raz pierwszy wspomniany na tym stanowisku w czerwcu 1287 r.[4] Ciągłe napady Iwana po łupy w Austrii i Styrii przechodzą w wojnę na wielką skalę („Güssing Feud”; niemiecki: Güssinger Fehde) z księciem Albertem w 1289 roku. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic domeny Kőszegich, w tym dwa zamki Miklósa, Rohonc (maj) i Szentvid (grudzień).[5]

Miklós posiadał godność palatyna, zgodnie z dokumentem wydanym 8 września 1289 r.[4] Innym dokumentem przepisanym następnego dnia, odnoszącym się do Reynolda Básztélyego jako zasiedziałego palatyna, historyk Gyula Pauler argumentował, że w królestwie istnieją już dwa palatyny jako poprzednicy ustanowionej administracji politycznej w późnym okresie panowania Andrzeja III.[7] Jednak historyk Attila Zsoldos zakwestionował teorię Paulera, udowadniając, że dokument królewski wydany 9 września i jego transkrybowana wersja z 30 września były nieautentyczne[7]. Historyk Tibor Szőcs uważa, że Miklós bezprawnie użył tytułu palatyna we wrześniu 1289 r., bez nadania monarchy. Opowiadają się za niektórymi tekstami na temat nieautentycznych dokumentów z tego okresu na podstawie autentycznych dokumentów[7]. Miklós był został ispánem komitatu Somogy od 1289 do 1295.[4]

Zmienne relacje z Andrzejem III

Rodzina Kőszegich popierała roszczenie Andrzeja Weneckiego do tronu węgierskiego od początku 1290 roku. Władysław IV został zamordowany przez swoich poddanych w kraju Kumanów w lipcu 1290 roku. Kilka tygodni później Andrzej Wenecki został koronowany na króla w Székesfehérvár jako Andrzej III. Miklós wraz ze swoimi braćmi, miał nadzieję, że Andrzej odzyska utracone dobra rodzinne i forty od księcia Alberta[1]. Miklós został palatynem około 12 lutego 1991 r.[4], zastępując Amadeusza Abę, który został wysłany do Polski, aby poprowadzić oddziały pomocnicze, by pomóc Władysławowi Łokietkowi w jego wojnie zjednoczeniowej.[6] Miklós uczestniczył w kampanii przeciwko Austrii. Jednak pokój w Hainburgu, który zakończył wojnę, nakazał zniszczenie fortec, które Albert przejął od Kőszegich, co leżało w interesie obu monarchów. Kőszegi byli oburzeni działaniem Andrzeja.[5] Miklós utracił swoją godność do końca roku. Po kilku miesiącach napięcia bracia Kőszegi zbuntowali się przeciwko Andrzejowi wiosną 1292 roku, uznając bratanka zmarłego Władysława, Karola Martela Andegaweńskiego, jako króla Węgier. Podczas gdy Iwan plądrował królewskie posiadłości na Zadunaju, Miklós szturmował i zdobył ze swoją armię zamki Pozsony i Detrekő (dzisiejsze Plavecké Podhradie na Słowacji). Zaczął także oblegać fort Szenic w komitacie Nyitra (dzisiejsza Senica, Słowacja), ale Andrzej III wysłał armię na pomoc i skutecznie zmusił wojska Miklósa do odwrotu. Następnie armia królewska pod dowództwem Mateusza III Csáka odzyskała Pozsony i Detroit oraz stłumiła bunt do lipca[6].

Miklós Kőszegi oblegał i zajmował zamek Pozsony dwukrotnie: w 1286 i 1292, przez krótki czas w obu przypadkach

Punkt zwrotny w orientacji politycznej Miklósa nastąpił po 1292 r. Miklós nie poparł swojego młodszego brata Iwana, bardziej pozbawionego skrupułów, który pojmał i uwięził Andrzeja III podczas jego krótkiej podróży do Slawonii w sierpniu 1292 r. Miklós był zaangażowany w rozwiązanie kryzysu i był wśród lojalnych baronów i szlachty, którzy wysłali swoich krewnych lub znajomych jako zakładników do Iwana w celu uwolnienia Andrzeja III[7]. Podczas gdy Iwan pozostał buntownikiem do końca panowania Andrzeja, Miklós przyrzekł wierność monarsze po ich nieudanym buncie, rozdzielając w ten sposób ich orientacje polityczne[1]. Miklós służył jako palatyn przynajmniej od pierwszej połowy 1294 r. do lata 1295 r.[4] W 1295 r. był także ispánem komitatu Fejér na podstawie wielu dokumentów[4]. W tym roku Miklós i Paweł Balog, biskup Peczu, pomogli królowej matce Tomasinie Morosini wydalić zbuntowanego Mizse, byłego palatyna z zamku Szekcső w komitacie Baranya, po przejęciu władzy od królowej. Z powodzeniem oblegli i zdobyli Szekcső i przekazali go Tomasinie[6]. Po krótkiej przerwie Miklós ponownie funkcjonował jako palatyn, zgodnie z jednym dokumentem z maja 1296 r.[4] Według historyka Attili Zsoldosa w pierwszych latach panowania Andrzeja III istniały porozumienia między potężnymi rodzinami Aba i Kőszegi; urząd palatyna zmieniał się wśród nich latem każdego roku[7].

Andrzej III poślubił Agnieszkę, córkę księcia Austrii Alberta w lutym 1296 roku. Następnie, dzięki wsparciu teścia, Andrzej rozpoczął kolejną wojnę z Kőszegimi w sierpniu 1296 roku. Podczas gdy niektóre zamki Iwana zostały oblężone, arcybiskup Lodomer ekskomunikowano braci, w tym Miklósa. W październiku armii królewskiej udało się zdobyć tylko Kőszeg i dwa inne forty Iwana.[7] Podczas kampanii królewskiej Miklós skutecznie bronił Somogyvár przed armią Andrzeja[6]. Po klęsce Andrzeja król pojednał się z Miklósem najprawdopodobniej po maju 1297 r., a Lodomer zwolnił go również z ekskomuniki[7]. Po buncie Mateusza III Csáka pod koniec sierpnia 1297 roku Andrzej III przywrócił podwójny system: Miklós i Amadeusz Aba zostali mianowani współpalatynami królestwa. Miklós był odpowiedzialny za region Transdanubii (łac.: Palatinus citradanubialis).[4] W kontekście współczesnym oznaczało to, że sprawował on jurysdykcję nad zachodnimi Węgrami w tym charakterze, podczas gdy Amadeusz Aba nadzorował komitaty we wschodnich Węgrzech (ponieważ „Transdanubia” miało inne znaczenie niż obecnie)[7]. Utrzymywali swoje urzędy do czerwca 1298 roku. Gdy Miklós uczestniczył w diecie z 1298 roku, byli już nazywani „byłymi” palatynami. Miklós był także uczestnikiem diety, która odbyła się latem 1299 r., gdy jego młodszy brat Henryk przysięgał wierność monarsze. Miklós zmarł do końca 1299 r.[5]

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. str. 13, 235–236.
  2. ↑ Engel: Genealógia (Genus Héder 4. Kőszegi [i Rohonci] - gałąź)
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. str. 72, 123–124, 132.
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. str. 21–24, 47, 153, 171, 186, 188, 195,199, 202.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. str. 397–400, 415, 434, 436–438, 442, 454, 473.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Zsoldos, Attila (2003). III. András. In Szovák, Kornél; Szentpéteri, József; Szakács, Margit (red.). Szent István és III. András [Święty Stefan i Andrzej III]. Kossuth Kiadó. str. 145, 149, 169, 181, 197, 199.
  7. ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. str. 85, 88, 92, 94–95, 223, 253.
  8. ↑ 8,0 8,1 Zsoldos, Attila (2010). A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története" [Synowie Henryka: „Rodzinna historia” Kőszegich z klanu Héder]. Vasi Szemle. 64 (6): str. 653–655, 657.

Źródła

  • Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1.
  • Szőcs, Tibor (2014). A nádori intézmény korai története, 1000–1342 [Wczesna historia instytucji palatynatu: 1000–1342]. Magyar Tudományos Akadémia Támogatott Kutatások Irodája. ISBN 978-963-508-697-9.
  • Szűcs, Jenő (2002). Az utolsó Árpádok [Ostatni Arpadowie]. Osiris Kiadó. ISBN 963-389-271-6.
  • Zsoldos, Attila (2003). III. András. In Szovák, Kornél; Szentpéteri, József; Szakács, Margit (red.). Szent István és III. András [Święty Stefan i Andrzej III]. Kossuth Kiadó. str. 119–227. ISBN 963-09-4461-8.
  • Zsoldos, Attila (2007). Családi ügy: IV. Béla és István ifjabb király viszálya az 1260-as években [Sprawy rodzinne: konflikt między Belą IV a młodszym królem Stefanem w latach 60. XIII wieku]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 978-963-9627-15-4.
  • Zsoldos, Attila (2010). A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története" [Synowie Henryka: „Rodzinna historia” Kőszegich z klanu Héder]. Vasi Szemle. 64 (6): 651–661. ISSN 0505-0332.
  • Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Kőszegi I. Miklós (węg.)
Mikołaj I Kőszegi (pol.)
Nikola I. Gisingovac (chor.)

— Palatyn Królestwa Węgier
Ban całej Slawonii		 —
Palatyn Królestwa Węgier
Okres od : (1) 1275, (2) 1276
(3) 1284, (4) 1289, (5) 1291
(6) 1294, (7) 1296, (8) 1297
do : (1) 1275, (2) 1277
(3) 1285, (4) 1290, (5) 1291
(6) 1295, (7) 1296, (8) 1298
Poprzednik 1. Rátót I. Loránd
2. Csák I. Péter
3. Kacsics István
3. Péc Dénes
4. Básztély II. Rénold
5. Aba Amadé
6. Aba Amadé
7. Aba Amadé
8. Csák III. Máté
Następca 1. Csák I. Péter
2. Csák I. Péter
3. Aba Makján
4. Mizse
5. Szente-Mágócs Mihály
5. Aba Amadé
6. Aba Amadé
7. Aba Amadé (tylko w 1296)
7. Csák III. Máté
8. Péc Apor
8. Rátót II. Loránd
Ban całej Slawonii
Okres : (1) 1275, (2) 1276
(3) 1284, (4) 1289, (5) 1291
(6) 1294, (7) 1296, (8) 1297
Poprzednik 1. Tétény Péter
2. Gutkeled II. István
3. Radoslav I. Babonić
3. Stjepan III. Babonić
Następca 1. Tétény Péter
2. Babonić I. Radoszló
3. Babonić I. Radoszló
Dane biograficzne
Klan Héder
Ród Kőszegi
Pochodzenie węgierskie
Państwo Królestwo Węgier
w unii personalnej
z Królestwem Chorwacji
Urodziny ok.1240
Śmierć 1299
Ojciec Kőszegi I. Henrik
Matka pierwsza żona ojca
Rodzeństwo Ivan
I. Péter
II. Henrik
siostra Nn
Żona nieznana

[[Kategoria:Węgierscy wygnańcy

Źródło: „http://natusiewicz.pl/felczak/index.php?title=Kőszegi_I._Miklós&oldid=51774”