Kőszegi János (Tamási)

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Koniuszy królewski (1311-1314) Następca: Aba János Csák III. Péter Kőszegi János (pol. Jan Kőszegi) (* nieznana, † po 1327), węgierski szlachcic, koniuszy królewski od 1311 do 1314 lub 1315 r. W 1310 r. odziedziczył olbrzymie dominia rodowe w Slawonii i Zadunaju. Stał się zagorzałym wrogiem króla Węgier Karola I, który pokonał go w 1316 i 1317 r., co doprowadziło do upadku jego pozycji w ciągu kilku miesięcy. Przodek rodziny Tamási. Rodzina János urodził się w potężnym rodzie Kőszegi około 1280 roku jako syn Henryka II Kőszegi i jego nieznanej z imienia żony, córki palatyna Mojs II. Miał dwoje rodzeństwa: Piotra I „księcia”, przodka rodziny Herczeg de Szekcső, oraz siostrę, która wyszła za mąż za weneckiego patrycjusza Morosiniego. Jego trzej synowie: Mikołaj, Piotr i Henryk, nosili nazwisko Tamási od 1339 roku, gdy po raz pierwszy pojawili się we współczesnych im zapisach. Rodzina Tamasi, wywodząc się od Henryka, wpływy osiągnęła za panowania króla Zygmunta; wymarła w 1444 r. Potężny pan Po śmierci ojca wiosną 1310 r. János odziedziczył swoje rozległe dobra w Górnej Slawonii - np. Krapina (Korpona), Belec, Kostel, Vrbovec (Orbolc), Oštrc (Oszterc), Đurđevac, Koprivnica (Kapronca) i na południu Zadunaja, np. Somogyvár, Döbrököz, Dombóvár i Kőszeg (Batina). Stał się tym samym jednym z najpotężniejszych posiadaczy w Królestwie Węgier, którzy zarządzali swoją prowincją niezależnie od monarchy. János odziedziczył także pozycję polityczną Henryka II: działał jako ispán w komitatach: Bodrog, Somogy i Tolna od 1310 roku aż do swojej porażki w 1316 roku. Początkowo János kontynuował najnowszą politykę ojca, nominalnie popierając wysiłki Karola I, który został niepodważalnym królem Węgier po latach wojny domowej o tron. János został koniuszym królewskim pod koniec 1311 roku i zachowywał tę godność do drugiej połowy 1314 roku. 23 stycznia 1312 roku Mikołaj III Kőszegi w swoim imieniu, a także w imieniu swojego brata Andrzeja, swego stryja biskupa Mikołaja IV, biskup Győr potwierdził zawarty wcześniej sojusz miedzy rodem Habsburgów w Fürstenfeld a synami zmarłego Henryka II, Jánosem i Piotrem I „księciem”. Plik:170706 Alsóörs 4d Bánd Essegvár (16).jpg Ruiny Essegvár, zajęte przez Jánosa Kőszegiego Pomimo swojej pozycji dworskiej János zarządzał swoją prowincją niezależnie króla. W następnych latach pojawiło się kilka doniesień o jego zbrodniach i nadużyciach wobec sąsiadów, których celem było dalsze rozszerzanie jego wpływów na pozostałe części Slawonii i wschodnie komitaty południowego Zadunaja. Na przykład przejął fort Kéménd od Jakuba Győra około 1313 r. i Harsány od rodziny Matucsinai w komitacie Baranya. Był tam także właścicielem Orahovicy (Raholca), możliwego dziedzictwa jego ojca. Po udanych ekspansjach był także nazywany ispánem od 1315 r. Ponadto János był właścicielem zamków: Nyék, Tamási i Tolnavár w komitacie Tolna przynajmniej od 1315 r. János interesował się także południowo-wschodnią częścią komitatu Veszprém, po tym jak oblegał, zdobył Essegvár (dziś ruiny w pobliżu Bánda) i przejął go z rąk Lőrinte II Lőrinte około 1314 r. Jednocześnie dokonywał grabieży i najazdów na swoim terytorium Górnej Slawonii. Fort Ludbreg nabył od rodziny Péc w komitacie Bjelovar-Križevci i zamek Beli od klasztoru Vrana (Zakon Świętego Jana i Lobor w komitacie Varaždin. Około 1314 r. János również oblegał i okupował Alsólendvę w południowym komitacie Zala (dziś Lendava, Słowenia) od Stefana I Hahóta lub jego syna Mikołaja VII (wcześniej historycy János Karácsonyi i Erik Fügedi błędnie zidentyfikowali Iwana Kőszegiego jako wojującego i ustalili datę oblężenia na 1292). Egyed II Monoszló spisał ostatnią wolę i testament w marcu 1313 r., krótko przed śmiercią; zgodnie z jego intencją jego wdowa i nieletnie osierocone córki miały odziedziczyć całą Atyina (dziś Voćin w Chorwacji). Jednak, jak opisał Karol I w swoim dokumencie wydanym 22 maja 1317 r., János zażądał Atyiny dla swojej rodziny zgodnie z prawem do spadku. Jednak zięć Egyeda, Mikołaj Aba i jego bracia zajęli zamek Atyinę. János pojmał i uwięził Mikołaja i Piotra Abę (lub Athinę) wkrótce potem. W pierwszej połowie 1314 r. Mikołaj zabrano związanego pod zamek Atyina i ciągnięto wzdłuż murów uwiązanego do konia, aby przekonać obrońców, by poddali fort. Pomimo tego János nie był w stanie zdobyć Atyinę i zabrał Mikołaja z powrotem do więzienia, gdzie był więziony przez następne trzy lata. w międzyczasie przed 1316 r. János przejął również fort Korođ (Kórógy) w komitacie Valkó od właścicieli, rodziny Kórógyi. Upadek Według historyka Pála Engela zachowanie Jánosa w kwestii dziedziczenia Atyina przyczynił się między innymi do otwartej konfrontacji między Karolem I a oligarchami, która osiągnęła swój szczyt na ogólnej diecie jesienią 1314 roku. W hipotezie Engela Karol w lecie rozpoczął kampanię wojskową przeciwko Kőszegim po drugiej stronie rzeki Drawy. Było kilka starć, w których pojmano wielu familiaris Jánosa. W związku z tym Karol zwołał później dietę i zerwał sojusz z panami prowincji i zamierzał ich pokonać jednego po drugim. Natomiast historyk Gyula Kristó zakwestionował analizę Engela: nie ma informacji, że dieta odbyła się w 1314 roku, który okazał się być spokojnym rokiem bez poważnych kampanii wojskowych. Kristó stwierdził, że nie ma dowodów na to, że w tym roku miała miejsce konfrontacja János z armiami królewskimi, a była to tylko lokalna wojna z rodziną Atyinai (lub Nyéki). Plik:CivertanMarevara.jpg Zamek Máré, własność János Kőszegiego do 1316 Jesienią 1315 r. Karol I rozpoczął pierwszą kampanię na dużą skalę przeciwko Jánosowi i Piotrowi Kőszegim i ich terytorium. Karol osobiście poprowadził swoje wojska do komitatu Tolna. Obległ, a potem w listopadzie zdobył fort Nyék. Jednak János szukał pomocy u swoich krewnych, Andrzeja, który zarządzał zachodnia częścią Zadunaja i Mikołaja II – reprezentujących pozostałe dwie gałęzie rodu Kőszegi. Według Pála Engela zjednoczonym wojskom Kőszegich udało się wypchnąć królewską armię z regionu, jednocześnie skutecznie odzyskując zamek w Nyéku. Kristó Gyula wątpił w osobistą obecność Karola i uważał, że wojska królewskie nie zajęły Nyéka. Po kilku miesiącach zawieszenia broni Karol rozpoczął wiosną 1316 r. drugą kampanię przeciwko posiadłościom Kőszegich na południu Zadunaja. Krewni Jánosa nie byli w stanie udzielić pomocy, w tym Andrzejowi, z powodu kilku familiares, którzy przysięgali wierność królowi i opuścili ich armię w tym samym czasie. Armia królewska wtargnęła w maju wzdłuż Dunaju na terytorium Jánosa przez port Báta, by wyeliminować zaplecze Kőszegich. Obległa i zniszczyła Somogyvár w komitacie Somogy, a następnie zdobyła forty w: Tolnavár, Nyék i Tamási, w komitacie Tolna w ciągu kilku tygodni czerwca. Następnie armia Karola zajęła Harsány i Kéménd w komitacie Baranya przed ich ostatecznym udanym oblężeniem w Kőszeg (Batina) w lipcu. Inne zamki Jánosa na Zadunaju – na przykład Dombóvár, Szekcső, Döbrököz i Máré – poddały się bez walki. Pál Engel argumentował, że kilka familiares Jánosa: Mikołaj Felsőlendvai, Aleksander Ozorai i Stefan Máréi, odeszli od lojalności w wyniku udanej perswazji i przekupstwa Karola, co doprowadziło do decydującego zwycięstwa monarchy. W nadchodzących miesiącach Karol przekazał znaczną część przejętych ziem i zamków swoim pierwotnym prawowitym właścicielom. Król wrócił do Temesváru (dzisiejsza Timișoara, Rumunia) do sierpnia. Po utracie południowego Zadunaja János i Piotr Kőszegi wycofali się do Górnej Slawonii za Drawę. Kristó spierał się o wyżej wspomniane drobne starcia, które miały miejsce w drugiej połowie 1316 r. (A nie w 1314 r., jak twierdził Engel), gdy Ákos Mikcs schwytał siedemnastu ludzi Kőszegich, którzy próbowali zniszczyć wioskę Križevci. János i Piotr Kőszegi zawarli sojusz z synami zmarłego Stefana IV Babonića, który rządził Dolną Slawonią pod koniec 1316 roku. Ich ligę antyKarolową, skierowaną przeciwko nowo mianowanemu banowi Slawonii Janowi I Babonićowi, wspierał także lokalny potężny wielmoża, Piotr Monoszló. Karol I, który jednocześnie zarządzał trzema innymi kampaniami przeciwko oligarchom – w tym przeciwko Andrzejowi Kőszegiemu – wysłał swoją armię pod dowództwem Demetriusza Nekcseia, Pawła Garaia i Stefana Máréia przeciwko buntownikom w czerwcu 1317 roku. Jan Babonić również rozpoczął kontratak; pokonał Kőszegich w dwóch bitwach, a także zdobył kilka zamków, w tym Orahovicę, Monoszló (dziś Podravska Moslavina, Chorwacja), Polosnicę, Međuračę (Megyericse) i Zdenci (Izdenc) do końca roku. Wycofując się do północno-zachodniej części Slawonii, János Kőszegi był w stanie zachować swoje ziemie i forty tylko w komitatach: Varaždin i Zagorje, gdzie jego ojciec, Henryk II, przez dziesięciolecia rozszerzał swoją władzę. W następnych latach doszło do konfliktów granicznych, a János odbił Međuračę; dowódca Karola Paweł Szécsi został zabity, gdy próbował odzyskać fort pod koniec 1318 roku. János i Piotr walczyli w armii krewnego Andrzeja, którego prowincja została ostatecznie zmiażdżona przez wojska królewskie w pierwszej połowie 1319 r. Pod koniec roku Mikołaj Ludbregi przejął zamek Bela do klasztoru Vrana. Do końca roku lub na początku 1320 odzyskał swoją siedzibę Ludbreg z rąk braci Kőszegi. János poddał się wiosną 1320 r., tylko niektóre zamki pozostały w jego posiadaniu, w tym Krapina i Koprivnica. 18 marca 1322 r. Karol I nazwał Jánosa i Piotra „dawnymi buntownikami, teraz naszymi wyznawcami”. Gdy jego kuzyn imiennik, Jan Wilk, powstał w otwartym buncie przeciwko Karolowi I w 1327 r., János i Piotr dołączyli do niego. Jednak dowódcy królewscy Ákos Mikcs i Aleksander Köcski pokonali ich w ciągu kilku miesięcy. Podczas kampanii wojskowej János stracił swoją fortecę Koprivnica, która została zdobyta przez Ákosa Mikcsa. János zmarł jakiś czas po 1327 r., ale prawdopodobnie przed 1336 r ; gdy Kőszeg zawarł sojusz z Habsburgami w tym roku, tylko nazwisko Piotra zostało wymienione wśród zdrajców przez Karola I. Jego trzej synowie przysięgali wierność królowi w maju 1339 r.; w zamian za Vrbovec przyznano im z powrotem Tamási, a następnie nazwano ich „Tamási”. Przypisy Źródła Engel, Pál (1988). Az ország újraegyesítése. I. Károly küzdelmei az oligarchák ellen (1310–1323) [Zjednoczenie Królestwa. Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 122 (1–2): str. 89–146. Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Kristó, Gyula (2003). I. Károly király harcai a tartományurak ellen (1310–1323) [Walki Karola I przeciwko oligarchom (1310–1323)]. Századok. Magyar Történelmi Társulat. 137 (2): str. 297–347. Zsoldos, Attila (2010). A Henrik-fiak: A Héder nembéli Kőszegiek "családi története [Synowie Henryka: Historia rodu Kőszegich z klanu Héder] Vasi Szemle. 64 (6): str. 651–661. ISSN 0505-0332.

Kőszegi János (węg.) Jan Kőszegi (pol.) — Koniuszy królewski — Koniuszy królewski Okres od 1311 do 1314 Poprzednik Aba János Następca Csák III. Péter Dane biograficzne Ród Kőszegi Rodzina Tamási protoplasta Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier w unii personalnej z Królestwem Chorwacji Urodziny lata 1280 Śmierć po 1327 Ojciec II. Henrik Matka Nn Daroi Żona nieznana Dzieci I. Miklós, I. Péter, I. Henrik