|
Ákos Ernye lub Erne († po styczniu 1275), węgierski szlachcic, trzykrotny sędzia królewski (styczeń 1267 - maj 1270; czerwiec 1274; wrzesień 1274 - styczeń 1275), koniuszy królewski (1248-1251), wojewoda Siedmiogrodu(1252-1260) i skarbnik królewski (1272)
Ákos Ernye vagy Erne (? – 1275. január után) országbíró háromszor is (1267. január–1270. május; 1274. június; 1274. szeptember–1275. január), ezenkívül még több tisztséget is betöltött élete során.
Życiorys
Syn Erdő. Miał dwoje rodzeństwa. Z nieznaną z imienia żoną miał jedynego syna, palatyna Stefana. Źródła ohistoryczne pochodzą z 1241 r. Brał udział w bitwie pod Muhi 11 kwietnia 1241 r. Pomógł uciekającemu z bitwy królowi Beli IV, gdyż walcząc dalej z Tatarami zatrzymał na chwilę prześladowców i, choć poważnie ranny, uratował się. Po wyzdrowieniu poszedł za królem i szpiegował pod obozem tatarskim pod zamkiem Trau.
Az Ákos nemzetség Erne ágából származott. Ákos Erdő fia, két fiútestvére volt. Ismeretlen nevű feleségétől egyetlen fia, Ákos István nádor, tartományúr született. A történeti forrásokban 1241-től szerepel. Részt vett az 1241. április 11-én lezajlott muhi csatában. A csatából menekülve átadta lovát IV. Béla királynak, azután megint harcba indult a tatárok ellen; egy időre feltartóztatta az üldözőket, és bár súlyosan megsebesült, sikerült elmenekülnie. Felgyógyulása után követte a királyt, és Trau vára alatt kémkedett a tatárok táboránál.
W 1243 r. (?) po śmierci bana Domokosa Miskolca odziedziczył po nim:
1243(?)-ban, a Miskolc nembeli Domokos bán halála után ő örökölte a bán birtokait:
- w komitacie Borsod: Vadna, Ivánka i obecnie Harnócz, Barcza i Christmas Village;
- w komitacie Gömör wsie majątku Pelsőczi powstałe ze starego majątku Tornac: Pelsőc, Ardo, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek i nieznanego Mirka;
- w komitacie Sopron: posiadłość, która została przekazana na rzecz opactwa Borsmonostor;
- w komitacie Moson: 2 wioski: Flancendorf (na południe od Pozsony) i Seveser;
- w komitacie Komárom: do 1233 r. miał nad rzeką Szomód, Usztancs i Dunaszél;
- w komitacie Vas: przez pewien czas Bors był właścicielem Ivanc i Visacs oraz 6 innych wiosek w nieznanych lokalizacjach.
: Borsod megyében: Vadna, Ivánka és a ma már puszta Harnócz, Barcza és Karácsonyfalva volt.
: Gömör megyében a régi tornai uradalomból kialakított pelsőczi uradalom falvait: Pelsőc, Ardó, Lekenye, Kún-Taplócza, Somkút, Csetnek és az ismeretlen Mirk.
: Sopron megyében: a Borsmonostori apátságnak ajándékozott birtokai voltak.
: Moson megyében: 2 falu; a Pozsonytól délre eső Flancendorf és a mellette fekvő Hetesér.
: Komárom megyében: 1233-ig birtoka volt a Tata melletti Szomód, Usztancs, valamint Dunaszél.
: Vas megyében: egy ideig Bors birtoka volt Ivánc és Viszák és 6 másik, ismeretlen helyen fekvő falu;
i w ten sposób ustanowił małe królestwo swojemu synowi Stefanowi.
és ezzel megalapozta fia, Ákos István kiskirályságát.
W 1246 roku brał udział w wojnie z księciem Austrii Fryderykiem II. W 1250 roku ponownie walczył z Austriakami, w 1270 uczestniczył w wojnie z czeskim królem Ottokarem II.
1246-ban részt vett a II. (Harcias) Frigyes osztrák herceg elleni háborúban. 1250-ben ismét az osztrákok ellen harcolt, 1270-ben részt vett a II. Ottokár cseh király elleni háborúban.
Kariera
Między 1248 a 1251 r. był lovászmester i ispánem Szolgagyőr, w drugiej połowie 1251 r. ispánem komitatu Varasdu, między sierpniem 1252 r. wojewodą Siedmiogrodu, w 1254 r. ispánem komitatu Borsod, w 1256 r. ispánem komitatu Bácsu, w 1262–1267 był [ban Ozora|banem Ozora]] i banem Só. W 1264 roku król IV. Béla wysłał go przeciwko księciu, który przejął tron, przyszłemu Stefanowi V, ale Ernye został pokonany i schwytany przez armię Stefana i odzyskał wolność dopiero po ugodzie króla i syna. Od 1270 do 1272 r. był tárnokmester, w 1272 r. był ispánem komitatu Somogy, w 1274 r. był ispánem komitatu Szatmár (Satu Mare). Siedziba jego majątku znajdowała się w komitacie Borsod, gdzie zbudował swój zamek Dédest.
1248 és 1251 között lovászmester és szolgagyőri ispán, 1251 második felében varasdi ispán, 1252 augusztusa és 1260 között erdélyi vajda, 1254-ben borsodi, 1256-ban bácsi ispán, 1262–1267-ben ozorai és sói bán, 1263–1267-ben nyitrai ispán volt. 1264-ben IV. Béla a trónt követelő herceg, a majdani V. István ellen küldte, de serege élén vereséget szenvedett és elfogták, a király és fiának kibékülése után visszanyerte szabadságát. 1270–1272-ben tárnokmester, 1272-ben somogyi és varasdi, 1274-ben szatmári ispán. Birtokainak központja Borsod vármegyében volt, itt építtette fel várát, Dédest.
Pamięć
- György Karczag Ryczące strzały ok. jego powieść historyczna przedstawia pełne przygód życie Ban Ernye, uzupełniając znane fakty historyczne narzędziami wyobraźni pisarza. Książka została wydana w 1970 roku przez wydawnictwo Ferenc Móra.
- Sándor Makkai Yellow Storm ok. w rozdziałach swojej romantycznej powieści historycznej o bitwie pod Muhi i powrocie króla opisuje działania Ákosa Ernye (Szépirodalmi Könyvkiadó, 1980).
Bibliografia
|
|
