Kőszegi I. Miklós
| Strona | Autorzy | Nota |
| [1] | [2] | Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach. |
Kőszegi I. Miklós (pol. Mikołaj I Kőszegi, chor. Nikola Gisingovac) (* nieznana, † 1299), węgierski szlachcic. Członek potężnego rodu Kőszegi. Palatyn w różnych okresach między 1275 a 1298. Dwukrotny ban Slawonii. Uczestnik kilku buntów przeciwko władzy królewskiej, w którchy okazał się bardziej umiarkowany i konformistyczny niż jego młodsi bracia. Przysięgał lojalność wobec króla Węgier Andrzeja III po ich nieudanym buncie w 1292 r. Przodek rodziny Rohonci, która dożyła aż do połowy XV wieku. Spis treściRodzinaMiklós urodził się w 1240 roku w zamożnym i wpływowym rodzie Kőszegi, wywodzącego się z klanu Héder, jako syn potężnego pana Henryka I Kőszegi. Jego młodszymi braćmi byli: Iwan, Henryk II, którzy również zostali wyniesieni do godności w okresie panowania króla Andrzeja III oraz Piotr I, biskup Veszprém, od 1275 roku aż do jego zabójstwa w 1289 roku.[1] Ze szlachcianką o nieznanym imieniu miał dwóch synów: starszym był Mikołaj II (zwany także „Kogut”), który odziedziczył jego domeny i został przodkiem rodziny Rohonci (później Ludbregi), która dożyła aż do połowy XV wieku, ale została uznana za pohańbioną przez króla Zygmunta w 1403 roku. Według genealoga Pála Engela, Mikołaj miał także innego syna, Jana, z przydomkiem „Béri” w jednym dokumencie w 1368 r.[2] Wczesna karieraMiklós po raz pierwszy pojawił się we współczesnych mu dokumentach w marcu 1265 r., gdy brał udział w bitwie pod Isaszeg wraz ze swoim ojcem Henrykiem I i bratem Iwanem. Podczas wojny domowej między królem Węgier Belą IV a jego synem księciem Stefanem ojciec Mikołaja był zagorzałym zwolennikiem króla i poprowadził armię królewską przeciwko księciu. Jednak Stefan odniósł decydujące zwycięstwo nad armią ojca, a Henryk II i jego dwaj synowie zostali pojmani.[3] Byli przetrzymywani jako jeńcy do czasu bitwy pod Isaszeg, po której Bela IV został zmuszony do uznania władzy Stefana nad wschodnią częścią królestwa. 23 marca 1266 r. ojciec i syn potwierdzili pokój w klasztorze Najświętszej Maryi Panny na wyspie „Królików”, a Henryk i jego dwaj synowie zostali zwolnieni z niewoli[1]. Gdy Stefan V wstąpił na tron węgierski w maju 1270 r., po śmierci ojca, kilku baronów, w tym Henryk i jego synowie, przekazali swoje zamki wzdłuż zachodnich granic Ottokarowi II. Następne dwa lata spędzili na wygnaniu na dworze Ottokara w Pradze[3]. Ich zdrada spowodowało wojnę między Węgrami a Czechami, która trwała do zawarcia pokoju w Pozsony w lipcu 1271 r.[3] Henryk I i jego synowie wrócili z Czech na Węgry po śmierci Stefana V latem 1272 roku. Na tron wstąpił dziesięcioletni Władysław IV, syn zmarłego Stefana. Podczas jego niepełnoletności wiele grup baronów walczyło ze sobą o władzę i wpływy. Przybywający Henryk brutalnie zamordował kuzyna Władysława, Belę z Maczwy, jedynego dorosłego mężczyznę z dynastii Arpadów. Kőszegi weszli w sojusz z klanem Gutkeled i rodem Geregye, tworząc jedną z dwóch głównych grup baronialnych (w drugiej dominowali: klan Csáków i ród Monoszló). Ojciec Miklósa stał się kluczową postacią na wczesnym etapie ery tak zwanej anarchii feudalnej. Gdy Henryk ugruntował swoją dominację w radzie królewskiej, Miklós służył jako ispán komitatu Szana w Dolnej Slawonii w latach 1273–1274, gdzie jego ojciec działał jako ban.[4] Następnie Miklós został ispánem Rojcsa (obecnie Rovišće, Chorwacja), która leżała na terytorium komitatu Križevci (Kőrös) w latach 1274–1279.[4] Pod koniec września 1274 r. Piotr I Csák pokonał zjednoczone siły Kőszegich i Gutkeledów w bitwie pod Föveny. Henryk Kőszegi poległ, ale jego synom: Miklósowi i Iwanowi udało się zbiec z pola bitwy, wycofując swoje wojska na pogranicze Węgier i Austrii. Następnie Piotr Csák i młody Władysław IV zebrali armię przeciwko rodowi Kőszegich jesienią 1274 r.; ich wojska wkroczyły na Węgry Zachodnie, plądrując ziemie braci. Miklós i Iwan zabarykadowali się w zamku Szalónak (dzisiejszy Stadtschlaining, Austria). Armia królewska obległa fort, ale nie udało się jej go zdobyć z powodu nadchodzącej zimy. Dzięki ambitnym i pozbawionym skrupułów synom ród Kőszegi przeżył śmierć pater familias klanu.[5][6] Potężny baronBunty przeciwko Władysławowi IVPomimo brutalnych działań przeciwko monarchii, Kőszegi odzyskali wpływy i władzę wiosną 1275 roku, gdy Miklós został palatynem, najbardziej prestiżowym urzędnikiem Królestwa, podczas gdy jego młodszy brat Iwan został banem Slawonii. Oprócz swojej godności Miklós działał również jako ispán komitatu Sopron[4]. Nominacja Miklósa na palatyna stanowiła punkt zwrotny w historii feudalnej anarchii. Wcześniej rywalizujące ze sobą grupy baronialne delegowały do biura starszych, uhonorowanych baronów, na przykład Denisa Péca lub Rolanda I Rátóta. Po 1275 r., gdy Miklós złamał tę „tradycję”, wiodący członkowie dwóch głównych „partii” zaczęli się nazywać palatynami[7]. Jako palatyn, Miklós potwierdził poprzednią darowiznę królewską i przekazał dwudziestą dziesięcinę komitatu Sopron klasztorowi cystersów w Borsmonostor (dziś Klostermarienberg, gmina Mannersdorf an der Rabnitz w Austrii)[7]. Miklós utracił swoją godność jesienią 1275 r., gdy Csákowie weszli do rady królewskiej. Następnie grupa Csáka rozpoczęła zmasowaną kampanię wojskową przeciwko dominiom Kőszegich i Gutkeledów; oddziały Piotra Csáka zdewastowały Veszprém, stolicę biskupią Piotra Kőszegiego, brata Miklós. Joachim Gutkeled i Kőszegi ponownie usunęli swoich przeciwników ze zgromadzenia baronów i szlachty w Budzie około 21 czerwca 1276 r.[5] W następnym roku Miklós został powołany na palatyna i ispána komitatów: Moson i Sopron[4]. Plik:Léka légifotó1.jpg Zamek Lockenhaus (Léka), własność Mikołaja Kőszegiego i jego następców do wczesnych lat XIV wieku Sojusznik Kőszegich, Joachim Gutkeled, zmarł podczas walki z Babonićiami w kwietniu 1277 r. Miesiąc później zgromadzenie ogólne ogłosiło, że Władysław IV osiągnął pełnoletność, co również upoważniało go do przywrócenia wewnętrznego pokoju wszelkimi możliwymi środkami. Wydarzenia te zakończyły pięcioletnie chaotyczne warunki w królestwie. Kőszegisowie i Babonićiowie podzielili między siebie posiadłości Gutkeledów na granicy Zadunaja i Slawonii. Tymczasem w drugiej połowie lat 70. XIII wieku Miklós i Iwan przekazali rodzinne posiadłości ziemskie w komitacie Varaždin swojemu młodszemu bratu Henrykowi II. W trakcie podziału ziem między dwóch starszych braci w 1279 r. Iwan otrzymał Kőszeg, Borostyánkő (dzisiejszy Bernstein, Austria) i Sárvár, zaś Szentvid i Léka (dzisiejszy Lockenhaus, Austria) przeszły na własność Miklósa[8]. W nadchodzących dziesięcioleciach Miklós rozszerzył swoje wpływy na południowo-zachodnie część Zadunaja, przejmując duże ziemie i wioski, chociaż w bardziej umiarkowany sposób w porównaniu do jego młodszych braci, Iwana i Henryka, którzy byli jednymi z najpotężniejszych oligarchów w królestwie przez koniec XIII wieku.[1] Niekiedy przed 1292 r. Miklós przejmował zamek Pölöske od Mikołaja III Hahóta. Brat tego ostatniego, Arnold III Hahót, bezskutecznie próbował odzyskać fort w tym roku. Miklós nabył także niektóre posiadłości w Górnej Slawonii i zamek Rohonc w komitacie Vas (obecnie Rechnitz w Austrii), gdzie jego syn-imiennik mieszkał na stałe, a jego potomkowie przyjęli nazwisko od nazwy fortu, który należał do zmarłego bezpotomnie Csépána Jáka. Jest również prawdopodobne, że zbudował i był właścicielem zamku Nagykanizsa w komitacie Zala.[8] Plik:Ödes Schloß CF9A9997.jpg Ruiny zamku Rechnitz (Rohonc), własność Miklósa Kőszegiego i jego następców do początków XV wieku Od 1277 r. ród Kőszegich buntował się przeciwko Władysławowi IV; zmotywowany politycznie Iwan Kőszegi zaprosił nawet dalekiego krewnego króla Andrzeja Weneckiego na tron węgierski w 1278 r. Jednak zwycięstwo nad Ottokarem II w bitwie pod Suchymi Krutami 26 sierpnia wzmocniło krajową pozycję polityczną Władysława[1]. Następnie bracia Kőszegi zobowiązali się do lojalności wobec Władysława IV na początku 1279 r.[5] Miklós pełnił funkcję bana slawońskiego od jesieni 1280 do 1281 roku.[4] Pełniąc tę funkcję, on i jego dwaj bracia rabowali majątki diecezji zagrzebskiej w różnych okresach w kolejnych miesiącach. W rezultacie Tymoteusz, biskup Zagrzebia ekskomunikował ich w marcu 1281 r.[6] Pod koniec 1283 r. Władysław IV ponownie poprowadził nieudaną kampanię przeciwko fortom Iwana. Miklós wraz z braćmi udzielił pomocy Iwanowi. Po upadku Władysława Miklós, Henryk II i biskup Piotr I wtargnęli na południowe Zadunaje i wspólnie zaatakowali biskupie miasto Pecz w marcu 1284 r.[5] Po porażce Władysław musiał pogodzić się z braćmi Kőszegimi wiosną 1284 r. Miklós został palatynem po raz trzeci w swojej karierze; poza tym był także ispánem komitatu Pozsony. Oba urzędy pełnił co najmniej do 1285 r.[4] Palatyn Miklós nie miał własnego pisarza, dlatego jego statut został wydany przez kancelarię królewską w dniu ustawodawczym 20 sierpnia 1284 r.[7] W 1285 r., gdy Albert I, książę Austrii poprowadził swoje siły przeciwko prowincji Iwana po serii plądrowań i grabieży, i zamierzał oblegać zamek Borostyánkő, Iwan ponownie zwrócił się o pomoc do Miklósa, Piotra i Henryka, którzy zrekrutowali armię 1.000 osób[5]. Aby wyeliminować wpływ potężnych baronów na dwór królewski Władysław IV przeprowadził zamach stanu we wrześniu 1286 r., wydalając członków grupy baronialnej Kőszegi-Borsa z organu rządzącego. Pomijając także arystokratycznych rywali Kőszegich, król mianował na wysokie stanowiska własnych lojalnych rycerzy i mniejszych wpływowych arystokratów. Możliwe, że Miklós stracił w tym czasie oba urzędy. Następnie Władysław IV rozpoczął swoją piątą i ostatnią kampanię królewską przeciwko terytorium Kőszegich w listopadzie 1286 r. Król przejął Kőszeg, ale Iwanowi udało się zbiec. Jednocześnie na północnym froncie wojny Miklós i Apor Péc oblegli i zdobyli zamek Pozsony, niszcząc okolicę (zamek został odzyskany dla korony królewskiej dopiero w następnym roku). Żołnierze Borsy przybyli z [Kraj Zacisański|Zacisia]]; są wspólnymi żołnierzami pokonanymi w marcu przez armię Władysława nad rzeką Żytawą (Żytawa).[5] Po nowym pojednaniu Miklós został mianowany banem slawońskim, po raz pierwszy wspomniany na tym stanowisku w czerwcu 1287 r.[4] Ciągłe napady Iwana po łupy w Austrii i Styrii przechodzą w wojnę na wielką skalę („Güssing Feud”; niemiecki: Güssinger Fehde) z księciem Albertem w 1289 roku. Austriacy zdobyli co najmniej 30 fortec i osad wzdłuż zachodnich granic domeny Kőszegich, w tym dwa zamki Miklósa, Rohonc (maj) i Szentvid (grudzień).[5] Miklós posiadał godność palatyna, zgodnie z dokumentem wydanym 8 września 1289 r.[4] Innym dokumentem przepisanym następnego dnia, odnoszącym się do Reynolda Básztélyego jako zasiedziałego palatyna, historyk Gyula Pauler argumentował, że w królestwie istnieją już dwa palatyny jako poprzednicy ustanowionej administracji politycznej w późnym okresie panowania Andrzeja III.[7] Jednak historyk Attila Zsoldos zakwestionował teorię Paulera, udowadniając, że dokument królewski wydany 9 września i jego transkrybowana wersja z 30 września były nieautentyczne[7]. Historyk Tibor Szőcs uważa, że Miklós bezprawnie użył tytułu palatyna we wrześniu 1289 r., bez nadania monarchy. Opowiadają się za niektórymi tekstami na temat nieautentycznych dokumentów z tego okresu na podstawie autentycznych dokumentów[7]. Miklós był został ispánem komitatu Somogy od 1289 do 1295.[4] Zmienne relacje z Andrzejem IIIRodzina Kőszegich popierała roszczenie Andrzeja Weneckiego do tronu węgierskiego od początku 1290 roku. Władysław IV został zamordowany przez swoich poddanych w kraju Kumanów w lipcu 1290 roku. Kilka tygodni później Andrzej Wenecki został koronowany na króla w Székesfehérvár jako Andrzej III. Miklós wraz ze swoimi braćmi, miał nadzieję, że Andrzej odzyska utracone dobra rodzinne i forty od księcia Alberta[1]. Miklós został palatynem około 12 lutego 1991 r.[4], zastępując Amadeusza Abę, który został wysłany do Polski, aby poprowadzić oddziały pomocnicze, by pomóc Władysławowi Łokietkowi w jego wojnie zjednoczeniowej.[6] Miklós uczestniczył w kampanii przeciwko Austrii. Jednak pokój w Hainburgu, który zakończył wojnę, nakazał zniszczenie fortec, które Albert przejął od Kőszegich, co leżało w interesie obu monarchów. Kőszegi byli oburzeni działaniem Andrzeja.[5] Miklós utracił swoją godność do końca roku. Po kilku miesiącach napięcia bracia Kőszegi zbuntowali się przeciwko Andrzejowi wiosną 1292 roku, uznając bratanka zmarłego Władysława, Karola Martela Andegaweńskiego, jako króla Węgier. Podczas gdy Iwan plądrował królewskie posiadłości na Zadunaju, Miklós szturmował i zdobył ze swoją armię zamki Pozsony i Detrekő (dzisiejsze Plavecké Podhradie na Słowacji). Zaczął także oblegać fort Szenic w komitacie Nyitra (dzisiejsza Senica, Słowacja), ale Andrzej III wysłał armię na pomoc i skutecznie zmusił wojska Miklósa do odwrotu. Następnie armia królewska pod dowództwem Mateusza III Csáka odzyskała Pozsony i Detroit oraz stłumiła bunt do lipca[6]. Plik:Bratislava, Hrad, Slovensko.jpg Miklós Kőszegi oblegał i zajmował zamek Pozsony dwukrotnie: w 1286 i 1292, przez krótki czas w obu przypadkach Punkt zwrotny w orientacji politycznej Miklósa nastąpił po 1292 r. Miklós nie poparł swojego młodszego brata Iwana, bardziej pozbawionego skrupułów, który pojmał i uwięził Andrzeja III podczas jego krótkiej podróży do Slawonii w sierpniu 1292 r. Miklós był zaangażowany w rozwiązanie kryzysu i był wśród lojalnych baronów i szlachty, którzy wysłali swoich krewnych lub znajomych jako zakładników do Iwana w celu uwolnienia Andrzeja III[7]. Podczas gdy Iwan pozostał buntownikiem do końca panowania Andrzeja, Miklós przyrzekł wierność monarsze po ich nieudanym buncie, rozdzielając w ten sposób ich orientacje polityczne[1]. Miklós służył jako palatyn przynajmniej od pierwszej połowy 1294 r. do lata 1295 r.[4] W 1295 r. był także ispánem komitatu Fejér na podstawie wielu dokumentów[4]. W tym roku Miklós i Paweł Balog, biskup Peczu, pomogli królowej matce Tomasinie Morosini wydalić zbuntowanego Mizse, byłego palatyna z zamku Szekcső w komitacie Baranya, po przejęciu władzy od królowej. Z powodzeniem oblegli i zdobyli Szekcső i przekazali go Tomasinie[6]. Po krótkiej przerwie Miklós ponownie funkcjonował jako palatyn, zgodnie z jednym dokumentem z maja 1296 r.[4] Według historyka Attili Zsoldosa w pierwszych latach panowania Andrzeja III istniały porozumienia między potężnymi rodzinami Aba i Kőszegi; urząd palatyna zmieniał się wśród nich latem każdego roku[7]. Andrzej III poślubił Agnieszkę, córkę księcia Austrii Alberta w lutym 1296 roku. Następnie, dzięki wsparciu teścia, Andrzej rozpoczął kolejną wojnę z Kőszegimi w sierpniu 1296 roku. Podczas gdy niektóre zamki Iwana zostały oblężone, arcybiskup Lodomer ekskomunikowano braci, w tym Miklósa. W październiku armii królewskiej udało się zdobyć tylko Kőszeg i dwa inne forty Iwana.[7] Podczas kampanii królewskiej Miklós skutecznie bronił Somogyvár przed armią Andrzeja[6]. Po klęsce Andrzeja król pojednał się z Miklósem najprawdopodobniej po maju 1297 r., a Lodomer zwolnił go również z ekskomuniki[7]. Po buncie Mateusza III Csáka pod koniec sierpnia 1297 roku Andrzej III przywrócił podwójny system: Miklós i Amadeusz Aba zostali mianowani współpalatynami królestwa. Miklós był odpowiedzialny za region Transdanubii (łac.: Palatinus citradanubialis).[4] W kontekście współczesnym oznaczało to, że sprawował on jurysdykcję nad zachodnimi Węgrami w tym charakterze, podczas gdy Amadeusz Aba nadzorował komitaty we wschodnich Węgrzech (ponieważ „Transdanubia” miało inne znaczenie niż obecnie)[7]. Utrzymywali swoje urzędy do czerwca 1298 roku. Gdy Miklós uczestniczył w diecie z 1298 roku, byli już nazywani „byłymi” palatynami. Miklós był także uczestnikiem diety, która odbyła się latem 1299 r., gdy jego młodszy brat Henryk przysięgał wierność monarsze. Miklós zmarł do końca 1299 r.[5] Przypisy
Źródła
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[[Kategoria:Węgierscy wygnańcy
- 0
- Strony przetłumaczone z angielskiej Wikipedii
- Strony z odwołaniami do nieistniejących plików
- Héder
- Klan
- Kőszegi
- Ród
- Banowie całej Slawonii
- Palatyni Królestwa Węgier
- Urzędnicy Królestwa Węgier
- Węgierscy dygnitarze historyczni
- Węgierscy szlachcice
- Węgierscy urzędnicy królewscy
- Ekskomunikowani w Kościele Katolickim
- Nieznana data urodzenia
- Urodzeni w XIII wieku
- Zmarli w 1299
- Zmarli w XIII wieku
