Pók Miklós

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Stolnik królewski (1273) Następca: brak informacji Kemény, syn Lőrinca Poprzednik: Stolnik królewski (1274) Następca: Kemény, syn Lőrinca Ják II. Csépán Poprzednik: Podczaszy królewski (1274-1275) Następca: Osl Herbord Básztély II. Rénold Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu (1277-1278) Następca: Csák II. Máté Aba Finta Poprzednik: Wojewoda Siedmiogrodu (1315-1318) Następca: Meggyesi Miklós Debreceni Dózsa Pók Miklós (pol. Mikołaj Pók) (* ok.1245, † po 19 sierpnia 1319), węgierski szlachcic, jeden z tak zwanych oligarchów, którzy de facto rządzili niezależnie od panujących w epoce feudalnej anarchii. Przodek rodziny szlacheckiej Meggyesi, dlatego później dokumenty nazywały go również Miklósem Meggyesim. Rodzina Urodził się w bogatym rodzie Pók, który pochodzi z komitatu Győr. Należały do gałęzi Mórichida, który wzniósł klasztor premonstratensów w 1251 r. w Mórichidzie. Gałąź została założona przez Maurycego I, dziadka Miklósa, który służył królowi Andrzejowi II jako jego podczaszy królewski w latach 1233–1235. Jego jedynym znanym synem był Maurycy II, ojciec Miklósa, który zajmował kilka stanowisk (przede wszystkim skarbnika królewskiego) na dworze króla Beli IV przynajmniej do 1269 r. Ożenił się z córką Dominika I Rátóta (zmarła przed 1267 r.). Miklós, który był ich synem miał trzech młodszych braci: Maurycego III, Stefana I i Dominika, o których wspomniano tylko raz w 1280 r., gdy zostali ekskomunikowani z powodu „zachowania tyranicznego”. Miklós pojawił się pierwszy we współczesnych mu aktach w 1270 roku. Według źródeł dwukrotnie ożenił się; jego pierwszą żoną była Elżbieta, córka Mojsa II Dáróia, palatyna w latach 1270–1272. Zmarła przed 1280 r. Z Elżbietą miał synów: Maurycego IV – ispána komitatu Győr od 1337 do 1338 r., Stefan II – ispána komitatu Máramaros w latach 1326–1327 oraz magistra Mikołaj II. Synem Maurycego był Szymon Meggyesi, ban Dalmacji i Chorwacji, dlatego Miklós stał się także przodkiem wpływowej rodziny Meggyesi. Po śmierci Elżbiety po raz drugi wziął ślub z Katarzyną, córką Andrzeja z rodziny Kaplon. Przeżyła ona męża i zmarła około 1331 r. Powszechnie akceptowane jest stanowisko akademickie, że żona palatyna Mojsa II (teściowa Miklósa) utrzymywała stosunki rodzinne z dynastią Arpadów, królewskim domem Węgier za pośrednictwem królowej Elżbiety Kumanki, w związku z czym Miklós był także częścią domu Arpadów jako daleki powinowaty. Ponadto druga córka palatyna Mojsa była zaręczona z Henrykiem II Kőszegim. Życiorys Kariera polityczna pod panowaniem Arpadów Gdy Stefan V wstąpił na tron w 1270 roku po długim oczekiwaniu, rozpoczęła sie kariera Miklósa. Na początku dekady trwały intensywne walki o tron między Belą IV a jego synem księciem Stefanem, który później przybrał tytuł młodszego króla . Chociaż Maurycy II Pok otrzymał wcześniej zamek Fülek (dziś: Fiľakovo, Słowacja) od Beli IV w 1246 r. za odwagę w bitwie pod Mohi podczas inwazji Mongołów, to później jednak król przekazał zamek księciu Stefanowi w 1262 r., który otwarcie zbuntował się przeciwko królewskiemu ojcu. Spowodowało to, że ród Pók nie był w stanie odzyskać pozycji podczas późnego panowania Beli IV. Maurycy II został ispánem komitatu Baranya dopiero w 1266 roku, gdy zwaśnieni dynaści potwierdzili pokój w klasztorze Najświętszej Maryi Panny na wyspie „Królików” Miklós został obdarowany przez Stefana V w 1270 r. pięcioma wioskami za prawdopodobne wcześniejsze osiągnięcia wojskowe podczas wojny domowej. Dzięki małżeństwu stał się rezydentem komitatu Szatmár, a jego życie i kariera związało się z Siedmiogrodem. Jednak jego pan nagle zachorował i zmarł w sierpniu 1272 r., po tym, jak ban Joachim Gutkeled porwał dziesięcioletniego syna i spadkobiercę Stefana, Władysława i uwięził go w zamku Koprivnica]. W tym czasie pojawiły się dwie rywalizujące ze sobą grupy baronialne (zwolennicy nieletniego Władysława i byli stronnicy pod koniec Beli IV, którzy powrócili na Węgry po śmierci Stefana), podczas gdy władza królewska została śmiertelnie osłabiona. Rywalizacja między obiema stronami zaciążyła na kolejnych latach. Według historyka Bálinta Hómana w ciągu pierwszych pięciu lat panowania Władysława IV miało miejsce dwanaście „zmian rządu”. Miklós został mianowany stolnikiem królewskim w 1273 roku (XIX-wieczny historyk Mór Wertner błędnie zidentyfikował go jako Miklósa Kőszegiego), jednak. Następnie, gdy król Czech Ottokar II najechał Węgry i przejął wiele fortec, Miklós uczestniczył w oblężeniu Trnawy (dziś w Trnawa na Słowacji). W 1274 r. ponownie został stolnikiem królewskim, poza tym był także ispánem komitatów: Bereg, Keve, Krassó i być może komitatu Ugocsa. Władysław IV podarował mu Hegymag w komitacie Zala. Po bitwie pod Föveny, w której zginął Henryk I Kőszegi, przywódca grupy baronialnej Kőszegi-Gutkeled, wyniesieni zostali członkowie konkurencyjnej grupy baronialnej Csáków. W latach 1274–1275 Miklós pełnił funkcję stolnika królewskiego i ispána komitatu Moson. Zgodnie z nieautentycznym dokumentem posiadał on również tę godność w 1278 r. W 1275 r. Joachim Gutkeled i synowie Kőszegiego: (Iwan, Henryk II, Mikołaj I i Piotr) przeprowadzili udany kontratak, w wyniku którego m.in. Miklós utracił swoją pozycję. Miklós i jego bracia brali udział w wyprawie Piotra I Csáka przeciwko diecezji Veszprém (gdzie funkcję biskupa pełnił Piotr Kőszegi) w marcu 1276 r., podczas której ich wojska zniszczyły, spalili i splądrowali Veszprém, skarbiec katedralny i uniwersytet kaplicy, który nigdy nie został odbudowany. Kilka doniesień i dokumentów mówi, że Miklós kontynuował plądrowanie diecezji zadunajskiej w następnych latach, najechał w tym okresie również Tapolca w komitacie Zala około 1278 roku. Biskup Peter Kőszegi ekskomunikował braci Pók w 1280 roku, ale nie pociągnęło to za sobą żadnych konsekwencji. W 1277 r. Miklós przez krótki czas zajmował stanowiska wojewody Siedmiogrodu i ispána komitatu Szolnok] Zgodnie z fałszywym dyplomem zajmował te stanowiska już w 1276 r. Zachowała się także jego pieczęć wojewody. Według Tamása Kádára Miklós pełnił funkcję wojewody do 1278 r., kiedy zastąpił go Finta Aba. W ciągu następnych dwóch dekad Miklós nie pełnił żadnych funkcji politycznych. Był to okres, w którym niezależne dominia były coraz mocniejsze i stopniowo oddalały się od władzy królewskiej. Założenie domeny Pók W tych chaotycznych warunkach Miklós mógł między innymi ustanowić władzę niezależnie od króla. Miklós zaczął rozszerzać swoje wpływy na terytoria otaczające jego posiadłości i zamki (np. Szamosújvár). Prawdopodobnie zbudował także zamek Somlyó. Miklós stał się niezaprzeczalnym panem w północno-zachodnim Siedmiogrodzie przez dziesięciolecia, który później był częścią tak zwanego Partium z XVI wieku. Chociaż Miklós był jednym z oligarchów w Królestwie Węgier nękanych anarchią, wojnami domowymi i fragmentacją, nie jest tak znany jak Mateusz III Csák, Amadeusz Aba czy Władysław III Kán. Poza tym ród Pók miał także posiadłości ziemskie w komitatach: Győr, Nógrád, Gömör, Kraszna i Kolozs. Posiadał także zamek Szigliget, który był jedynym kamiennym zamkiem przed 1290 r. Prawdopodobnie Miklós przejął fortyfikacje samowolnie, bez pozwolenia króla. 26 września 1280 r. Mojs II napisał swoją ostatnią wolę i testament, przekazując swoje transylwańskie posiadłości Zolun i Medgyes (dziś w Mediaș, Rumunia) swojej córce, żonie Miklósa. Po tym cała rodzina przeniosła się z Zadunaja do Medgyes, która stała się dworem Miklósa i stolicą jego dominium. W międzyczasie Miklós został wdowcem, a później poślubił Katarzynę Kaplon, członkinię miejscowej szlachty, która była znacznie młodsza od niego, ponieważ żyła jeszcze w 1331 r. Jego imię zostało wymienione po raz kolejny 7 sierpnia 1299 r., za panowania Andrzeja III, gdy został powołany przez króla jako ispán komitatu Ugocsa. Pełnił ten urząd do 1303 r., poza tym był również ispánem komitatu Máramaros przez co najmniej dwadzieścia lat, między 1299 a 1319 r. Podczas Interregnum Plik:Oligarchs in the Kingdom of Hungary.png Oligarchowie na Węgrzech podczas Interregnum Gdy Andrzej III zmarł nagle w styczniu 1301 r., wybuchła wojna o sukcesję między Karolem z Anjou i Wacławem Przemyślidą, wspieranym przez jego ojca, króla Czech Wacława II. W tym czasie pretendenci próbowali pozyskać wsparcie oligarchów dla swoich pretensji do tronu. Stanowisko Miklósa w początkowym okresie jest nieznane, nie przyjął on żadnej godności królestwa. Poparł Karola dopiero w październiku 1307 r., gdy zwolennicy Andegawena zajęli Budę już w czerwcu 1307 r. Miklós uczestniczył w diecie w Rákos, gdzie szlachta oficjalnie uznała Karola za swego króla. Według historyków Gyula Kristó i Jánosa Karácsonyiego Miklós walczył w bitwie pod Rozgony 15 czerwca 1312 r., gdy to dominacja klanu Abów została złamana. 8 lipca 1312 r. był członkiem Wewnętrznej Rady Króla'zwołanej w Sárospatak, dawnym ośrodku Abaów. Zgodnie z królewskim dokumentem Miklós przeniósł się do Budy 1 sierpnia 1313 r., gdzie obok palatyna Jakuba Borsy i skarbnika królewskiego Dominika II Rátóta, sądził sędziego królewskiego Jana Csáka, który zdradził króla Karola i stał się stronnikiem swego dalekiego krewnego Mateusza III Csáka. Dwa lata później Miklós został powołany na wojewodę Siedmiogrodu w lipcu 1315 r. przez Karola, które to stanowisko zajmował niegdyś prawie czterdzieści lat temu. Został także ispánem komitatu Szolnok. Siedmiogród wówczas był de facto zarządzany niezależnie przez Władysława III Kána od 1295 roku,aż do śmierci w 1314 lub 1315 roku. Jednak krewni Kána mieli kilku zwolenników w regionie, a syn zmarłego oligarchy, Władysław IV Kán również ogłosił się wojewodą, więc Miklós nie był w stanie przejąć swego urzędu. Przekroczył północną granicę komitatu Zilah (dziś w Zalău, Rumunia), ponieważ Mojs II Ákos, sojusznik rodu Borsa, zbuntował się przeciwko Karolowi. Synowie Kána również przyłączyli się do buntu. Miklós dotarł do Kolozsvár (dziś Kluż-Napoka, Rumunia) w połowie listopada 1315 r., jednak kolejne kampanie w komitacie Kolozs przeciwko Mojsowi Ákosowi zakończyły się niepowodzeniem. Po klęsce Miklós musiał opuścić Siedmiogród i został odwołany przez Karola I. Po co najmniej rocznym wakacie zastąpił go wykwalifikowany dowódca wojskowy, Dózsa Debreceni, który z powodzeniem walczył z rodem Kán i Mojsem Ákosem, a później stał się także palatynem Węgier. Miklós wycofał się z polityki krajowej i przeprowadził się do swojej posiadłości w północnej części Zadunaja. Ostatni raz wymieniono go jako żyjącego w dyplomie wydanym przez sędziego królewskiego Lamperta Hermána w dniu 19 sierpnia 1319 r. Przypisy Źródła Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN 963-8312-44-0. Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3. Fügedi, Erik (1986). Ispánok, bárók, kiskirályok [Ispáni, Baroni, Oligarchowie]. Nemzet és emlékezet, Magvető Könyvkiadó. Budapest. ISBN 963-14-0582-6. Kádár, Tamás (2013). Egy érdekes bárói életpálya a 13–14. század fordulójáról: Pok nembeli Móric fia „Meggyesi” Miklós erdélyi vajda. W: Bárány, Attila; Papp, Klára. ACTA UNIVERSITATIS DEBRECENIENSIS SERIES HISTORICA LXV. Debreceni Egyetem. Történelmi Intézet. str. 133–155. Karácsonyi, János (1901). A magyar nemzetségek a XIV. század közepéig [Węgierskie rody do połowy XIV wieku]. Vol. 3., Hungarian Academy of Sciences. Budapest. Markó, László (2006). A magyar állam főméltóságai Szent Istvántól napjainkig – Életrajzi Lexikon [Wyżsi urzędnicy państwa węgierskiego od Świętego Stefana do współczesnościs – Encyklopedia biograficzna] (II wydanie); Helikon Kiadó Kft., Budapest. ISBN 963-547-085-1. Treptow, Kurt W. & Popa, Marcel (1996). Historical Dictionary of Romania. Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3179-1. Zsoldos, Attila (2011). Magyarország világi archontológiája, 1000–1301 [Świecka archontologia Węgier, 1000–1301]. História, MTA Történettudományi Intézete. Budapest. ISBN978-963-9627-38-3.

Pók Miklós (węg.) Mikołaj Pók (pol.) — Stolnik królewski Podczaszy królewski Wojewoda Siedmiogrodu — Dominacja Pok wśród innych oligarchów Dominacja Pok wśród innych oligarchów Stolnik królewski Okres : (1) 1273, (2) 1274 Poprzednik 1. brak informacji 2. Kemény, syn Lőrinca Następca 1. Kemény, syn Lőrinca 2. Ják II. Csépán Podczaszy królewski Okres od 1274 do 1275 Poprzednik Osl Herbord Następca Básztély II. Rénold Wojewoda Siedmiogrodu Okres od : (1) 1277, (2) 1315 do : (1) 1278, (2) 1318 Poprzednik 1. Csák II. Máté 2. Meggyesi Miklós Następca 1. Aba Finta 2. Debreceni Dózsa Dane biograficzne Ród Pók Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier, Królestwo Chorwacji w unii personalnej z Królestwem Węgier Urodziny ok. 1245 Śmierć po 19 sierpnia 1319 Ojciec II. Móric Matka Rátót Nn Rodzeństwo żona Żona Kaplon Katarin