Kőszegi "Farkas" János

Strona	Autorzy	Nota
[1]	[2]	Ten artykuł został przetłumaczony z Wikipedii w języku angielskim. Treści pochodzące z Wikipedii w języku angielskim są oparte na licencji Creative Commons 3.0 – Uznanie Autorstwa – Na tych samych warunkach. Kopiując je lub tłumacząc, należy podać ich autorów i udostępnić na tych samych warunkach.

Poprzednik: Ispán Vas (1324-1327) Następca: Kőszegi András Köcski Sándor Kőszegi János, zwany Farkas (niem. Iban Graf von Bernstein) (* ok.1300, † po 1382), austriacki szlachcic węgierskiego pochodzenia. Członek potężnej rodziny Kőszegi, której stał się głową w 1324 roku. Rozpoczął rabunki przeciwko Królestwu Węgier i Księstwu Austrii. Po klęsce i upadku na Węgrzech w 1327 r. osiadł w Styrii i przyrzekł wierność rodowi Habsburgów. Jego potomkowie stopniowo integrując się z austriacką szlachtą, stali się przodkami rodziny Bernsteinów (lub Pernsteinów). Pochodzenie Syn potężnego oligarchy Iwana Kőszegi. Urodził się w 1300 roku, niedługo przed śmiercią swojego starszego ojca (kwiecień 1308), ponieważ po raz pierwszy pojawił się we współczesnych dokumentach dopiero w 1325 roku, a prowincję Iwana w Zachodnim Kraju Zadunajskim odziedziczył bratanek Iwana, Mikołaj III, a następnie Andrzej, który były zdecydowanie starszy niż stryj. We wrześniu 1326 r. kapituła katedry Győr nazwała go „młodym arystokratą”. János miał starszego brata, Grzegorza (ojca Mikołaja III i Andrzeja), który zmarł lata przed jego urodzeniem. Miał także siostrę, która wyszła za mąż za pewnego Dominika. Ponadto János miał brata przyrodniego z pozamałżeńskiego romansu ojca, Mikołaja IV (ur. 1282), który rozpoczął karierę kościelną i wzniósł się do godności biskupa Győr. Jego bunt na Węgrzech Zarówno III. Miklós, jak i András zmarli bez spadkobierców odpowiednio w 1314 i 1324 r. János odziedziczył ziemie Andrzeja, stając się głową rodziny Kőszegi, która niegdyś rządziła swoją domeną niezależnie od monarchy, obejmującej komitaty: Győr, Moson, Sopron, Vas i Zala i inne ziemie, ale po nieudanej rebelii przeciwko królowi Andrzejowi III w 1317 roku rodzina mogła zachować tylko okręg Vas. Przypuszczalnie János stał się dziedzicznym ispánem komitatu Vas również po śmierci Andrzeja Kőszegi w 1324 roku. Jánosa wspomniano po raz pierwszy we współczesnym mu zapisie w czerwcu 1325 roku, gdy Herbord Reszik skarżył się, że jego znajomy Demetriusz Balai, kasztelan Nempti, najechał i splądrował swoje ziemie w Resznie kilka dni temu na rozkaz Jánosa. Herbord został ranny, podczas gdy jego brat zginął podczas ataku. Król Karol I polecił kapitule Vasvára w lipcu zbadanie aktu dominacji, ale rola Jánosa jako prowokatora nie została udowodniona. W sierpniu 1325 r. János wydał w Sárvár dokument, którym przekazał Hidegség i Fertőhomok na rzecz Kościoła Najświętszej Maryi Panny w Felsőkethely (dzisiejszy Neumarkt im Tauchental, gmina Stadtschlaining w Austrii), zgodnie z wolą bratanka. Plik:Burg Bernstein, Luftbild.JPG Bernstein Castle, owned by Graf Iban until 1339 Brat przyrodni Jánosa, biskup Mikołaj urodził się, gdy jego ojciec Iwan był jeszcze żonaty. W konsekwencji biskup poprosił papieża Jana XXII o zwolnienie go z tego wymogu (?) w pierwszej połowie 1325 r. Papież udzielił tego zwolnienia 30 lipca. W następnym roku pojawiły się doniesienia o grabieży i konfiskatach niektórych ziem i posiadłości jego diecezji, a także sąsiedniej diecezji Passau. Na prośbę Mikołaja papież objął diecezję Győr ochroną Stolicy Apostolskiej w styczniu 1327 r. Papież mianował także Henryka, biskupa Veszprém, obrońcą („konserwatorem”) biskupa Mikołaja w czerwcu w celu przywrócenia beneficjów. Według historyka Vajk Ádáma za atakami na diecezję Győr stał János. W związku z tym przekazał Stolicy Apostolskiej prywatne informacje na temat pochodzenia biskupa, aby wykluczyć go z urzędu. Zajął również Szombathely i inne posiadłości biskupie w komitacie Vas. Prawdopodobnie zwrócił się przeciwko Mikołajowi w związku z otwartym buntem Kőszegich w 1327 r., do którego biskup odmówił przyłączenia się. János zawarł sojusz z Babonićiami i stanął w otwartym buncie przeciwko Karolowi I w 1327 roku. Jednak dowódcy królewscy Mikcs Ákos i Aleksander II Köcski pokonali ich w ciągu kilku miesięcy. Podczas kampanii wojskowej Köcski przejął Sárvár, Németújvár (dzisiejszy Güssing, Austria) i dwa inne forty Kőszegich, z okolicznymi wioskami i ziemiami János. Köcski został ispánem komitatu Vas i kasztelanem Sárvár, likwidując dziedziczne urzędy Jánosa. Dominacja rodziny Kőszegi upadła na Transdanubii, János stracił całą swoją władzę i wpływy w regionie. Karol zapewnił Köcskiemu szeroką władzę w redystrybucji ziem dla lojalnej miejscowej szlachty i miał prawo udzielania królewskiej łaski dla dawnych familiares Kőszegisów, z których wielu porzuciło wierność Jánosowi. Po upadku János był w stanie utrzymać tylko Borostyánkő (Bernstein) i być może Nempti. Bernstein stał się jego rezydencją, a następnie centrum jego ziem. Wydał tam swój statut w marcu 1333 roku, gdzie został po raz pierwszy nazwany „Johannes dictus Farcas” (tj. „Jan Wilk”). W dokumencie zwrócił majątek Pozva (dziś dzielnica Zalaegerszeg) synom Geregye Kalmera, który został zburzony przez Iwana Kőszegiego kilkadziesiąt lat wcześniej. Babonići i Kőszegi, w tym János, zawarli sojusz z książętami Austrii przeciwko Karolowi I w styczniu 1336 r. Gdy Karol po krótkiej wojnie, podpisał 13 grudnia pokój ze swoimi wrogami, nazwał członków obu rodzin zdrajcami Świętej Korony. Dokument ten umieścił imię Jánosa na drugim miejscu wśród zdrajców, po jego kuzynie Piotrze „Księciu”, ale przed Babonićiami. Lojalny wobec Habsburgów Wojna między Węgrami a Austrią trwała do 1339 r. Karol zażądał od Kőszegich zrzeczenia się ostatnich fortec wzdłuż zachodnich granic królestwa w 1339 lub 1340 r. Kuzyni Jánosa powrócili do lojalności względem Karola; János obrał inną drogę: on i jego „niektórzy słudzy” przysięgli wierność Albertowi II, księciu Austrii w Hainburgu w czerwcu 1339 r. Książę wybaczył im „za wszystko, co wcześniej zrobili przeciwko jego osobie i krajowi”. Karol I skonfiskował zamek, który później stał się własnością królewską. Następnie współczesne austriackie dokumenty i listy odnosiły się do niego per Iban (także Yban, Iwan lub Vban itp.), a czasem Johannes (Johann lub Hans). Przyjął tytuł Grafa von Bernstein (także Pernstein lub Pernstain), mimo że tak naprawdę nie był właścicielem twierdzy, która została oddana Królestwu Węgier. Jego pochodzenie i tytuł hrabiego świadczyły o jego społecznym poważaniu w Austrii, gdzie dominujące rodziny szlacheckie ministerialis dominowały, a liczba rodzin o starożytnym pochodzeniu zmniejszyła się na przełomie XIII i XIV wieku. Plik:Albert II of Austria.jpg The portrait of Albert II, Duke of Austria, who granted the title of Austrian nobility to Graf Iban in 1339 Krótko po osiedleniu się w Austrii Iban kupił zastaw z dochodów trybunału w Neunkirchen. Mieszkał w tym mieście, około 40 kilometrów od zamku Bernstein. W następnych latach otrzymywał dochody z okolicznego opactwa Kirchberg. Kupił ziemie w Styrii i Dolnej Austrii, głównie w regionie między Neunkirchen i Wiener Neustadt, wzdłuż granicy węgierskiej. Iban poślubił Agnes (zmarłą przed 1363 r.), córkę kapitana Eberharda V. von Wallsee, co świadczy o jego szybkiej integracji z austriacką szlachtą. Pojawili się jako arbitrzy, świadkowie i kontrasygnujący szlachta w kilku dokumentach prawnych, umowach i procesach, w które rodzina Wallsee była zaangażowana w nadchodzących dziesięcioleciach. Iban miał co najmniej pięcioro dzieci. Heinrich (Henryk) urodził się z pierwszego małżeństwa z niezidentyfikowaną szlachcianką – żył jeszcze w 1377 r. Pozostali synowie byli dziećmi Agnes von Wallsee. Johann (Jan) rozpoczął karierę kościelną, został wymieniony jako wikariusz parafii Riegersburg. Ulrich (Ulryk) poślubił Johannę von Sonnenberg (zmarł przed śmiercią ojca między wrześniem 1381 a styczniem 1382 roku. Po śmierci miał córkę Annę). Dokument z czerwca 1382 r. odnosił się również do czwartego syna Ibana, Petera (Piotra), jako osoby zmarłej. Iban miał także córkę Annę, która poślubiła Otto von Ehrenfels i nadal żyła w 1397 r. Przed 1363 r. Iban poślubił Elsbeth von Puchheim, wdowę po Otto von Maissau (zm. 1359). Iban Graf von Bernstein przez dziesięciolecia wspierał finansowo książąt Habsburgów. Pierwsze udokumentowane pożyczki miały miejsce w 1340 i 1343 r., dla Alberta II w zamian za dochody z trybunału w Neunkirchen. Co ciekawe, Iban wycofał się ze służby dworskiej do końca panowania Alberta, który zmarł w 1358 r. Następcą księcia został jego syn Rudolf IV, który zaprosił Ibana do rady książęcej. Między innymi panami Iban działał jako radny w procesie między Wiedniem a Wiener Neustadt w sprawie dostawy i sprzedaży wina w listopadzie 1358 r. W 1359 r. wystąpił jako świadek, gdy Rudolf nadał Köttmannsdorf status oppidum. Pełnił również tę funkcję, gdy książę założył kaplicę św. Jerzego w Enns pod koniec 1361 r., po zwycięstwie nad Lodovico della Torre, patriarchą Akwilei. Iban brał udział w wojnie przeciwko Bawarii o Tyrol w 1364 r. Iban i jego syn Heinrich byli również obecni na fundacji Uniwersytetu Wiedeńskiego 12 marca 1365 r. Rudolfa IV, który zmarł we Włoszech, przygotowując drugą wojnę z patriarchą Lodovico, zastąpili wspólnie Albert III i Leopold III. Odziedziczyli pusty skarb i długi brata. Iban, który kupił dom w Wiedniu, pożyczył duże sumy książętom w następnych latach. Kontrasygnował dokument, który dawał Leopoldowi kontrolę nad Tyrolem, Dalszą Austrią i Carniolą, podczas gdy dochody zostaną podzielone między książąt w lipcu 1373 r. Po traktacie z Neuberg (1379 r.), który określił podział dziedzicznych ziem Habsburgów, ziemia Ibana w Styria należała do królestwa Leopolda, podczas gdy jego majątki w Dolnej Austrii znajdowały się pod zwierzchnictwem Alberta. W latach 70. XIV wieku Iban otrzymał od książąt kilka zastawów ziemi (na przykład zamki Mahrenberg i Aspang). Po raz ostatni wymieniono go w tym charakterze w lipcu 1382 r., gdy Albert III przyrzekł Ibanowi fort Gutenstein. Aby wywianować swoje córki, Iban musiał również ubiegać się o pożyczki; pod koniec życia był winien trzem żydowskim kupcom w Neunkirchen. Kilkadziesiąt lat po swojej emigracji Iban von Bernstein po raz pierwszy odwiedził Węgry w grudniu 1361 r., gdy Rudolf IV i jego bracia podpisali z Ludwikiem Węgierskim I, Kazimierzem III i Meinhardem III, hrabią Gorizia-Tyrol traktat w Pressburgu (obecnie Bratysława). Iban poświadczył kontrakt w imieniu Rudolfa wraz z kilkoma innymi austriackimi panami. Według dokumentu z czerwca 1368 r. Iban zaciągnął pożyczkę od braci Smerlein i Eberlein, dwóch żydowskich lichwiarzy w Sopronie. Odwiedził zamek Fraknó (dziś w Forchtensteinie w Austrii) z Rudolfem von Stadeckiem w grudniu 1374 roku. Osobiście mają oni gwarancję wiarygodności Mikołaja Nagymartoniego („niemieckiego” w Mertensdorfie), który przyrzekł wierność Albertowi III i przyrzekł, że będzie wiernie służyć księciu z całą swoją siłą i zamkiem przeciwko wszystkim oprócz węgierskiego monarchy Ludwika I. Nagymartoni obiecał neutralność w przypadku potencjalnej wojny między Austrią a Węgrami. Trzy lata później Iban zapieczętował także ten dokument w Wiedniu, w którym obiecał Nagymarton, że nie oferuje schronienia tym, którzy rabują i rozrywają Austrię. Jak analizowała historyk [[[Renáta Skorka]], wcześniej zbuntowany Graf Iban, który kilkakrotnie splądrował i rabował pogranicze dwóch królestw, kontynuował działalność ojca, stał się opiekunem i promotorem węgierskiej szlachty, która przystąpiła do Habsburgów i pomogła utrzymać zgodny z prawem porządek w Styrii i Dolnej Austrii do końca życia. Iban został po raz ostatni wspomniany przez współczesne mu dokumenty w październiku 1382 r. Przypisy Źródła Engel, Pál (1996). Magyarország világi archontológiája, 1301–1457, I. [Świecka archontologia Węgier, 1301–1457, Volume I]. História, MTA Történettudományi Intézete. ISBN 963-8312-44-0. Skorka, Renáta (2017). A "mohó farkas" utóda. Egy Kőszegi Habsburg-szolgálatban [Dziedzic „Chciwego Wilka”. Kőszegi w służbie książąt Habsburgów]. Világtörténet (po węgiersku). 39 (1): str. 93–124. ISSN 0083-6265. Vajk, Ádám (2011). "Mibe került ezen hűségi levél?" Kőszegi Miklós győri püspöksége és az országos politika [„Ile kosztowała ta karta lojalnościowa?” Biskupstwo Miklósa z Kőszegich i polityka ogólnokrajowa]". W: Nemes, Gábor; Vajk, Ádám (red.). In labore fructus. Jubileumi tanulmányok Győregyházmegye történetéből. Győri Egyházmegyei Levéltár. str. 411–440. ISBN 978-615-5035-01-2.

Kőszegi "Farkas" János — Graf Borostyánkő — Ispán Vas Okres od 1324 do 1327 Poprzednik Kőszegi András Następca Köcski Sándor Dane biograficzne Ród Kőszegi Pochodzenie węgierskie Państwo Królestwo Węgier Urodziny data nieznana Śmierć po 1382 Żona nieznana Żona Agnes von Wallsee Żona Elsbeth von Puchheim Dzieci Heinrich (2) Johann (2) Ulrich (2) Peter (2) Anna